JAŃA MINDETTER JÚKTEIDI

2011-2015 jyldarǵa baǵyt­tal­ǵan “Salamatty Qazaqstan” baǵdar­la­ma­synyń jobasyn Hamza Juma­tov atyndaǵy Gıgıena jáne epıdemıo­logııa ǵylymı ortaly­ǵynyń ujy­my da talqylap, onda­ǵy gıgıena­lyq jáne epı­demıo­logııalyq baǵyttaǵy ǵylymı zert­temelerdiń sapasyn jaqsartý maq­satyndaǵy ózimizge qatysty min­detterdi sara­lap, aldaǵy jospary­myzǵa engizdik. Densaýlyq saqtaý júıesinde gıgıena jáne epıdemıologııa salasy boıynsha bas mekeme bolyp tabylatyn GEǴO búginde eń sońǵy úlgidegi laboratorııalyq qural-jab­dyqtarmen qamtamasyz etilgen. Onda balalar men jasóspirimder gıgıenasy, jalpy gıgıena, vırýs­ty juqpa, ımmýnologııa, epıde­mıolo­gııa jáne bakterııalyq juq­pa­larǵa dıagnoz qoıý laboratorııa­lary ju­mys jasaıdy. Ortalyqta ǵylymı zertteýlerdi halyqaralyq deńgeıde júrgize alatyn, óz jumys­­tarynda me­dısına ǵyly­my­nyń sońǵy je­tis­tikterin paıda­lanyp, ǵylymı negiz­delgen naqty nátıjeler ala ala­tyn asa bilikti mamandar, joǵa­ry dárejeli ǵalym­dar qyzmet isteıdi. Jalpy baǵdarlama kóleminde respýblıkada sanıtarlyq-epıde­mıologııalyq qyzmettiń ınnova­sııa­lyq baǵyttaryn jetildirý úshin qoldanylyp júrgen medı­sınalyq ımmýnologııalyq pre­parat­tardy jańartý jáne odan basqa jańa túrlerin jasaýda ǵyly­mı zertteý jumystaryn ke­ńeıtý josparlanyp otyr. Osyn­daı preparattardyń biri – bizdiń GEǴO-da jasalyp, den­saýlyq saqtaý tájirıbesine  engi­zilgen “Bakterıaldyq suıyq ın­terferon ındýktory” bolyp taby­lady. Onyń biregeı bak­terıal­­dyq qura­my aǵzadaǵy a- jáne c- ınter­ferondardy ynta­landyryp, ol óz kezeginde vırýsqa, sondaı-aq, qa­ter­li isikke qarsy jáne ımmýnı­tetti qal­py­na keltirýge áser etedi. Sońǵy jyl­dary ózekti aýrý­lardy emdeýge jańa turǵydan qa­raýǵa múmkindik beretin, edáýir tıimdi ın­ter­feron ındýk­toryn alý úshin, jańa ınter­fero­nogendi shtam­dar­dy izdestirý boıynsha qar­qyn­dy jumys­tar júr­gizilýde. Búgingi tańda ushyq juqpa­sy­nyń ár­túr­li baı­­­qalý­la­ryn­da qoldany­latyn bir­den-bir preparat bolyp taby­latyn, 2000 jyldardyń basyn­da jasalǵan gerpestiń daqyldyq suıyq vaksı­na­sy óziniń joǵary aldyn alý jáne terapevtik tıim­diligin kór­setti. Qazirgi tańda syrtqy sebep-saldardyń áserinen jasóspirimder arasyndaǵy ólim-jitimniń kórset­ki­shi boıynsha, Qazaqstan eýropa­lyq 24 eldiń ishinde Reseıden ke­ıingi 2-shi oryn­da. Soǵan baı­la­nysty baǵ­dar­lama kóle­minde bala­lar men jas­óspi­rim­derdiń ólim-ji­timi men aýrýyna sarap­tama júr­gizý jos­­­­par­la­nyp otyr. Ol óz keze­ginde bala­lar men jas­ós­pirim­derdiń dene jáne psıhıkalyq den­saý­lyǵynyń qa­lyptasýy bo­ıyn­sha jańa baǵ­dar­la­malar en­gizip, buryn­ǵy­laryn jetil­dirý­ge múmkindik ber­mek. GEǴO ǵa­lym­­­dary júrgizgen jáne engizgen zertteýlerden alyn­ǵan nátıjeler bul múddeli toptyń atalǵan baǵytta habardar bolýymen qatar, balalar men jasós­pirimder densaýlyǵy jó­nindegi máselelerge jaýapty qaraý daǵdysynyń qalyp­tastyrady. Máselen, byltyr jol apaty­nan 183 bala qaza taýyp, 1910 bala­nyń jaraqat alýy, bul aldy­men balalar arasynda jol ereje­sin bilýdiń tómendigin kórsetse kerek. 2008 jyly ǵylymı orta­lyq “Mú­ge­­dek­tik, ólim-jitim jáne jara­qattaný­dy, sonyń ishinde balalar arasynda azaıtý boıynsha ǵylymı-negizdel­gen baǵdarlama” taqyry­­bynda zert­teý jumystaryn aıaqta­dy. Alynǵan zertteýler nátı­­jesi negi­zinde maman­dandy­ryl­ǵan medısınalyq járdem kór­setý sapasyn jaqsartý jáne res­pýblıka boıynsha jasyn, jyny­sy jáne turatyn óńirlerin esepke ala oty­ryp, balalar jara­qat­tanýynyń jalpy deńgeıin tómen­detýge múm­kindik beretin al­dyn alý sharalary júıesi jasaldy. Sondaı-aq, búginde GEǴO V toby gepatıtterine epıdqadaǵalaý júıesin jasaýǵa qatysty zertteý­ler júrgizilýde. Gepatıtterdi epı­de­mıo­logııalyq qadaǵalaýǵa usy­nyl­­ǵan júıe sanepıdqadaǵalaý qyz­meti­niń jumysyna engiziledi. Bul respýblıkada vaksınaǵa baǵy­natyn juqpaly aýrýlardy memle­kettik sanıtarlyq-epıdemıo­logııalyq qadaǵalaýdyń tıimdiligin arttyrýǵa múmkindik beredi. Qoryta kelgende, H.Jumatov atyn­daǵy Gıgıena jáne epıde­mıo­­logııa ǵylymı ortalyǵy eldegi sa­nı­tarlyq-epıdemıologııalyq jaǵ­daı­dy qamtamasyz etý jáne azamat­t­ar­dyń densaýlyǵyn qorǵaý máse­le­leri boıynsha vedomstvo­ara­­­lyq jáne sektoraralyq qa­rym-qaty­nasty eskere otyryp, 2011-2015 jyl­darǵa baǵyttalǵan “Salamatty Qazaq­stan” memle­ket­tik baǵdarla­masy­n júze­ge asyrý tetigin qoldaıdy. Marııa OMAROVA, H.Jumatov atyndaǵy Gıgıena jáne epıde­mıo­logııa ǵylymı ortalyǵy­nyń dırektory, medısına ǵylymdarynyń doktory, professor.