– Dúnıejúzilik kóshpeliler oıyndarynyń bastalýyna da sanaýly kún qaldy. Asyq atý oıynynan alǵash ret doda ótedi, mergenderimizdiń daıarlyǵy qalaı?
– Buǵan deıin tórt ret uıymdastyrylǵan Dúnıejúzilik kóshpeliler oıyndaryna asyq atý saıysyn usynǵanymyzben qabyldaǵan joq. Tipti 2022 jyly Túrkııanyń Iznık qalasynda ótken IV Dúnıejúzilik kóshpeliler oıyndarynyń tizimine engenimen, saıys jaqyndaǵanda túrik tarapy birneshe sport túrin qysqartyp, tek 8 saıys boıynsha ǵana ótkizdi. Sonda bizdiń asyq atý ǵana emes, qyrǵyzdyń ordo oıyny da qysqaryp qaldy. Bul joly óz elimizde, elordamyzda ótetin alamanda mergender asyq atý ǵana emes, bes asyqtan da saıysqa túsedi. Kóshpeliler oıyndarynda jaqsy nátıje kórsetý úshin qurama komanda músheleri tórt ret oqý-jattyǵý jıyndaryn ótkizdi. Atap aıtsaq, asyq atý sportynan oqý-jattyǵý jıyndary Almaty, Shymkent, Shýchınsk qalalarynda bolsa, qyrǵyzdyń ordo oıynynan Sholpan-Ata qalasynda ótti. Endi aldymyzda 27 tamyz – 6 qyrkúıek aralyǵynda Astanada sońǵy oqý-jattyǵý jıyny ótedi. Kóshpeliler oıyndarynda asyq atý men bes asyqtan chempıondyq ataqqa ıe bolamyz degen maqsatymyz bar. Al qyrǵyzdardyń ordo oıynynan kem degende kúmis medalǵa ıe bolamyz degen meje qoıyp otyrmyz.
– Sonda ordodan bizdiń mergenderdiń chempıondyqqa áleýeti jetpeı me?
– Qyrǵyzdyń baıyrǵy tól oıyny bolǵandyqtan da onyń erejesi, oınaý tártibi tym kúrdeli. Bizdiń sportshylar Qyrǵyzstanda osy eldiń ordoshylarymen birlesken oqý-jattyǵý jıynyn ótkizgende biraz jaıtqa qanyqty. Árıne, chempıon atanýǵa bar kúshimizdi salamyz, degenmen olar ordodan ońaı jeńile qoımaıdy. Al asyq atý men bes asyqtan biz namysty qoldan bermeı jeńiske jetýge barymyzdy salamyz. Ordodan qyrǵyzdar ǵana emes, tájikter de tegeýrindi.
– Taǵy bir aqjoltaı jańalyq, Dúnıejúzilik kóshpeliler oıyndarynyń aıasynda asyq atýdan álem chempıonaty ótedi eken.
– Durys aıtasyz, asyq atýdan, bes tas, qyrǵyzdyń ordosynan saıys ótken soń Astana qalasynda kóshpeliler oıyndaryna qatysqan komandalar arasynda asyq atýdan tuńǵysh ret álem chempıonaty uıymdastyrylady.
Ulttyq oıynymyz asyq atýdy etnosport deńgeıine kóterip, damytý úshin atqaratyn sharýa óte kóp. Tól ónerimizdi nasıhattaý qashanda mańyzdy. Asyq atý sportyn shetelderde damytýdy qolǵa alý maqsatynda Ispanııamen, Reseıdiń Saha Respýblıkasymen memorandýmǵa qol qoıdyq. Túriktermen, rýmyndarmen, qyrǵyz, mońǵoldarmen baılanysymyz jaqsy. Bıyl ashylǵan halyqaralyq federasııa osy máseleni naqty qolǵa alý kerek. Sol kezde asyq sportyn álem boıynsha damytýǵa bolady. Kóshpeliler oıyndaryna búgingi tańda asyq atýdan 17 memleket ókilderi qatysatynyn rastady. Bul – qýanarlyq jaıt. Álemde asyq oıynymyzdy úırenip, meńgerýge umtylýshylar qatary artyp keledi.
Ulttyq oıynymyzdy damytýdyń tıimdi tusy men artyqshylyǵy kóp. Asyq atý sporty shyǵyndy az qajet etetin, qoljetimdi sport túri bolǵandyqtan buqaralyq sport túrine aınaldyrý mindeti aldymyzda tur. Bıyl 5 mamyrdy elimiz boıynsha Asyq kúni etip belgilep, sol kúni halyq bolyp asyq oınady. 5 shilde kúni Aqtóbe qalasynda «Qazaqstan barysy» týrnıri sekildi asyq atýdan «Alash saqasy» respýblıkalyq týrnırin joǵary deńgeıde ótkizdik. Ol týrnırdiń aldymen aýdandyq, oblystyq kezeńderi ótip, ár oblystan jeńimpaz atanǵan eki adam Aqtóbe qalasynda ótetin sońǵy fınaldyq oıyndarda baq synady. Sonymen qatar halyqaralyq Asyq atý federasııasynyń qoldaýymen 25 qazanda Astana qalasynda respýblıkalyq týrnır ótpek. Munyń bári – ulttyq oıynymyz asyq atý sportyn damytý baǵytynda jasalyp jatqan ıgi ister.
– Dúnıejúzilik kóshpeliler oıyndaryna qatysatyn mergender chempıon atansa, qandaıda bir sporttyq ataq berile me?
– Asyq atýdan jáne bes asyqtan buǵan deıin halyqaralyq dodalardyń shoqtyqtysy dep álem kýbogin aıtýǵa bolady. Mine, sol alamanda quralaıdy kózge atqan qol mergenderimiz halyqaralyq dárejedegi sport sheberi ataǵyn aldy. Budan bylaı álem kýbogi, álem birinshiligi, Dúnıejúzilik kóshpeliler oıyndarynda chempıon atanǵan sportshylarǵa halyqaralyq dárejedegi sport sheberi ataǵy beriledi. Al Qazaqstan chempıonatynda jeńiske jetken mergen sport sheberi atanady.
– Asyq atý oıyny IýNESKO-nyń materıaldyq emes mádenı muralar tizimine endi. Oǵan da kúsh salǵanyńyzdy bilemiz. Álemdik uıymnyń asyq atý oıynynyń damýyna serpin beretini sózsiz ǵoı...
– Munyń birden-bir artyqshylyǵy – IýNESKO óziniń qorǵaýyna alady. Keleshekte ulttyq oıyn, etnosport túrlerin Olımpııalyq oıyndardyń baǵdarlamasyna engizýge kúsh salǵanda eń aldymen IýNESKO-nyń materıaldyq emes mádenı muralar tizimine engen sport túrlerine basymdyq beriledi. Mundaı jetistikke jetý ońaı bolǵan joq. Byltyr Asyq atý federasııasynyń basshylyǵyna elshil azamat Aslan Sultanovtyń taǵaıyndalýy jumystyń kósheli júrgizilýine septigin tıgizip keledi. Búginde elimizde asyq atýmen turaqty shuǵyldanatyndardyń qatary 88 911 adamǵa jetti. Kún saıyn olardyń qatary artyp keledi. Qazaqstanda shtattaǵy jattyqtyrýshylar sany – 1 199. Osy kúnge deıin elimizde asyq atý sportynan 70-ke jýyq sport sheberi shyqsa, 8 mergenimizdiń enshisinde halyqaralyq dárejedegi sport sheberi degen ataq bar.
– Byltyr asyq atýdan álem kýbogi Rýmynııada ótti. Osy dodada olja salǵan jerlesterimizge halyqaralyq dárejedegi sport sheberi ataǵy berildi me?
– Iá, Rýmynııanyń Konstansa qalasynda ótken álem kýboginde asyq atýdan elimizdiń erler men áıelder quramasy da jeńiske jetti. Ulttyq quramadaǵy mergenderimiz osy tolaıym tabysynyń kórsetkishi nátıjesinde halyqaralyq dárejedegi sport sheberi normatıvin oryndady. Budan basqa da halyqaralyq týrnırler ótkizý arqyly ulttyq oıynymyz asyq atý men bes asyqty jandandyryp otyrmyz. Byltyr Germanııanyń Keln qalasynda ótken halyqaralyq týrnırde elimizdiń áıelder quramasy 1 altyn, 1 qola medal oljalady. Sonymen qatar Túrkııanyń Antalıa qalasynda ótken Eýrazııa kýbogine erlerimiz eki quramda qatysyp, altyn men qola medal ıelense, bes asyqtan ulttyq quramanyń negizgi oıynshylary chempıon atanyp, qosalqy quram oıynshylary kúmispen kúpteldi.
– Asyq atý oıynyn mektep baǵdarlamasyna engizý máselesi de qozǵalyp edi. Tipti Astananyń birneshe mektebinde oqý pánderine qosymsha retinde qosylǵanyn da bilemiz.
– Byltyr Asyq atý federasııasy ár jas ereksheligi boıynsha alty Qazaqstan chempıonatyn uıymdastyryp, Qazaqstan kýbogin eki márte ótkizdi. Ulttyq mektep lıgasy aıasynda mektep oqýshylary mergendigin synasa, muǵalimder arasynda respýblıkalyq spartakıada ótti. 17 qarasha kúni Oqý-aǵartý mınıstrliginiń qoldaýymen «Tórt toqsan – tórt óner» chellendji ótip, bir mezgilde elimiz boıynsha 3 mıllıon oqýshy asyq oınady. Osy sporttyq oıynymyzdyń órken jaıýyna byltyr 1 qarashada elimizge resmı saparmen kelgen Fransııa Prezıdenti Emmanýel Makron men Memleket basshysy Qasym-Jomart Toqaevtyń qolyna saqa ustap asyqty kózdeı atýy da orasan demeý bolyp, buqaralyq sıpat alýyna serpin berdi. Alda atqaratyn sharýa, arqalaıtyn jaýapkershilik mol, tek tynymsyz ter tógip eńbek etý kerek. Bile bilsek, asyq atý oıyny – barlyq ulttyq sporttyń bastaýy, qaınary. Sebebi ár bala baýyryn kóterip, qadamyn qaz basqan kezden bastap aldymen asyq oınap mergendikke, eptilikke, ábjildikke baýlıdy ózin. Sondyqtan ulttyq oıynymyzdy nasıhattaý, damytý – barshamyzǵa amanat. Asyq oınaǵan bala qolynyń motorıkasyn damytyp, sezimtaldyq qabileti nyǵaıady.
Áńgimelesken –
Qýanysh NURDANBEKULY,
«Egemen Qazaqstan»
