Sýretti túsirgen – Erlan OMAR, «EQ»
Quzyrly mekemeler tarapynan tıisti sharalar qoldanylyp, tipti samokatpen júrýdiń arnaıy erejeleri qabyldanǵanmen, másele túpkilikti rettelgen joq. Sebebi kóp jaǵdaıda buǵan óz ómirlerin ǵana emes, ózgelerdi de qaterge tigip, qaptaǵan kólik arasynda úlken jolǵa shyǵyp turyp, jol erejelerin meńgermegen, bile tura saqtamaıtyn qos dóńgelek ıeleri kináli. Kún saıyn ár qıylysta qaǵylyp, soǵylyp qalǵan mopedshilerdi kóre tura, aryny basylmaǵan jastarǵa, nápaqasyn mopedpen aıyramyn dep asyqqandarǵa osynyń bári sabaq bolmaı jatqany oılantady.
Mopedshiler men samokatshylar aıylyn jısyn dep arnaıy zań qabyldandy. Qujat kúshine engende Ishki ister mınıstrligi tek 1,5 aıdyń ishinde mopedshiler tarapynan 6 myńǵa jýyq jol erejesi buzylǵanyn tirkedi. Tipti statıstıkany aıtpaǵan kúnniń ózinde úlken jolǵa shyqqan saıyn aınalyp ótem dep kólikterdiń aınasyna ilinip qalyp, ózi bir jaqqa, mopedi bir jaqqa ushqan qos dóńgelek ıelerine qaraýǵa dátiń barmaıdy. Keıde mopedpen moped, skýtermen skýter de soqtyǵysyp jatady.
«Qarııany mopedshi qaǵyp ketti», «Jas mopedshi jol apatynan kóz jumdy», «Almatyda moped júrgizýshileri bir táýlik ishinde 78 ret jol erejesin buzdy», «Almatyda samokatpen soqtyǵysqan moped júrgizýshisi qaıtys boldy», «Almatyda moped jetkizýshilerge aıyppul salynady», «Skýterimen kólik qaǵyp ketken jasóspirim on kúnnen beri es-tússiz jatyr» degen taqyryppen jaryq kórip jatqan aqparat jetip artylady. Ata-anasynyń qýanyshyna oraı, on kún boıy es-tússiz jatqan bala Almatydaǵy №4, №2 qalalyq balalar klınıkalyq aýrýhanalary dárigerleriniń arqasynda aman qaldy. Degenmen jol-kólik apattarynyń aýyr saldaryna qatysty emdeý mekemeleriniń málimetteri jan túrshiktiredi. Jýyrda almatylyq travmatologter osy máselege qatysty kezekti ret О́ńirlik kommýnıkasııalar alańynda baspasóz brıfıngin ótkizdi.
Emdeý mekemeleri Astana, Almaty sııaqty qalalarda el bıligi qos dóńgelekti kólik júrgizýshilerdiń jaýapsyzdyǵy men qateliginen bolǵan keleńsiz jaǵdaılardyń sanyn azaıtý úshin túrli ereje, talap pen shekteý engizip jatsa da, skýterler men mopedterden zardap shekken júrgizýshiler men jaıaý júrginshilerdiń azaımaı otyrǵanyn alǵa tartty.
Máseleniń qanshalyqty kókeıkesti bolyp turǵanyna kóz jetkizý úshin Almatydaǵy №4 qalalyq klınıkalyq aýrýhanasy sııaqty emdeý mekemelerine barýǵa da bolady. Munda negizinen aýyr jaǵdaıdaǵy naýqastar jetkizilip, zardap shekkenderdi medısınalyq uıymnyń travmatologteri táýlikpen sanaspaı tik turyp, qaıta qatarǵa qosyp jatady. Eń ókinishtisi, joqtaýǵa ulasatyn jaǵdaılar da az emes.
Klınıkalyq aýrýhananyń qabyldaý bóliminde kúndelikti janyn shúberekke túıip, Jaratýshyǵa jalbarynyp turǵandar, kúrdeli operasııalardyń sońyn saryla kútý, travmatologter jumys isteıtin kabınetterdiń aldyndaǵy kezek: qaladaǵy apattyq jaǵdaıdyń qandaı ekenin ańǵartady.
Barlyq pasıenttiń shamamen úshten biri – jol-kólik apatynan zardap shekkender. Qabyldaý bólimshesiniń jas dáriger-travmatologi Elnur Ońǵarov aýrýhanaǵa kúnine mopedter men skýterlerdiń kesirinen bolǵan jol apatynan zardap shekken kemi 10-nan bastap, keıde 20-ǵa deıin adam aýyr jaǵdaıda túsetinin aıtady.
Travmatolog mundaı apattardyń saldary múgedektikke dýshar etip, tipti ajal qushtyryp jatqanyn aıta kele: «Osydan bir-eki aı buryn 30 jastaǵy naýqas kelip tústi. Ol mopedimen birge «Toyota Land Cruiser» kóliginiń astynda qalǵan. Súıek synyqtary kóp. Jalpy adamda 200-deı súıek bolsa, bul jigitte 70-ke jýyǵy synǵan. Ol qazirdiń ózinde esin jıǵan joq, klınıkalyq ólim jaǵdaıynda dep aıtýǵa bolady. Naýqas keshki saǵat altyda kelip tústi. Ereje boıynsha naýqasty jaýapkershiligime alatyn bolsam, onda ony operasııalyq bólmege deıin alyp baryp, odan ári qaraı osy pasıentpen aınalysýym kerek. Tańǵy saǵat 5-ke deıin qutqarý operasııasynda júrdim. Operasııalyq bólmede 11 saǵat tik turdyq. Onyń basy, keýde kletkasy, aıaq-qoldary, jambas, qursaq músheleriniń jarylǵany anyqtaldy. Súıekterin jınaǵan hırýrgter qatar operasııa jasady. Pasıent aman qaldy. Naýqas tańǵy saǵat 7-de kózin ashqanda, óte qatty qýandym», deıdi.
Jas dárigerdiń aıtýynsha, mamandar jol apatyna dýshar bolǵandardyń aýyr jaǵdaıyna, tipti bıologııalyq ólimniń aıqyn belgilerine qaramastan, pasıentterdi qutqaryp qalýǵa baryn salady. «Osyndaı kezekshiliktiń birinde óte aýyr naýqas túskeni esimde. Biz ony arbamen jansaqtaý bólimine apara jatqanda júregi toqtap qaldy. Men birden júregine massaj jasaı bastadym. Biraq esh nátıjesi bolmady», deıdi Elnur Ońǵarov ókinishpen.
Osynaý qaıǵyly oqıǵalarǵa kún saıyn kýá bolyp kele jatqan mamandardyń málimetine súıensek, moped, skýterlermen bolǵan jol-kólik apattarynan zardap shekkenderdiń sany kún sanap ósip keledi.
«Birde qabyldaý bólimine tize jaraqaty bar pasıent kelip tústi. Er adam skýtermen kele jatyp, shuńqyrdy baıqamaı, tóńkerilip baryp, tizemen bar salmaǵymen qulaǵan. Rentgen túsirilimi tize qaqpaǵynyń synǵanyn, tize ishinde qoıý qannyń jınalǵanyn kórsetti. Dıagnostıkadan keıin birden pasıent tizesinen qan sorylyp, aýrýhanaǵa jatqyzyldy, jaqyn arada oǵan ota jasalady», deıdi dáriger-travmatolog.
Elnur Ońǵarov mopedter men skýterlerdiń JKO máselesine eldiń nazaryn aýdarý úshin klınıkalyq oqıǵalar jaıynda áleýmettik jelilerde belsendi baıandap otyrady. Degenmen jas maman jarııalap júrgen kadrlardy júregi nashar adamdardyń kórýge dáti bara bermeıdi.
Osyndaı qaıǵyly oqıǵalardan qashyq bolý úshin elektr kóligimen velosıped joldarymen, joldyń oń jaq shettegi jolaǵymen, trotýarmen júrýge bolatynyn taǵy da eske sala ketý kerek. Sonymen qatar elektr samokattardyń júrgizýshisi keminde 18 jasqa tolýy, erejemen bekitilgen dýlyǵa men jaryqqa shaǵylystyratyn kıim kııýi, sondaı-aq kez kelgen sanattaǵy júrgizýshi kýáligi bolýy qajet.
Jol qozǵalysy salasyndaǵy zańnamaǵa engizilgen jańa ózgeristerge sáıkes moped, elektrsamokat, velosıped júrgizýshilerine rýldi bir qolymen júrgizýge, bir baǵyttaǵy qozǵalys úshin bir jolaqtan kópjolaqty tramvaı qozǵalysy bar joldardan solǵa burylýǵa nemese keri burylýǵa, mopedterdi, elektrsamokattardy, velosıpedterdi súıreýge, kólik quralymen jaıaý júrginshiler júretin ótkeldi kesip ótýge tyıym salynǵan. О́mirińe qalqan bolatyn osy tektes ózge de qarapaıym shekteýler bar.
Osy erejelerdiń birin buzǵan jaǵdaıda júrgizýshiler Ákimshilik quqyq buzýshylyq týraly kodekstiń eki baby boıynsha ákimshilik jaýapkershilikke tartylady. Bul – 593 – jolaýshylar men júkterdi tasymaldaý qaǵıdalaryn saqtamaý men 620 – jol qozǵalysyna qatysýshylarǵa qoıylatyn ózge de talaptardy buzǵany úshin baptar. Qos baptyń sanksııalaryna sáıkes quqyq buzýshylarǵa 5 AEK nemese 17 250 teńge kóleminde ákimshilik aıyppul salynady.
Bir qaraǵanda joǵaryda aıtylǵan jolda júrý erejeleri qarapaıym da túsinikti. Alaıda qos dóńgelekpen zýlap óte shyqqysy keletin alyp-ushpa jastardyń asyǵys áreketi áli de megapolıs joldarynda qaıǵyly ahýal qalyptastyryp otyrǵanyn jasyryp-jaba almaımyz.
О́zekti máselege quzyrly mekemeler de kóz jumyp qarap otyrmaǵany aıan. Olardyń qyzmetin retteıtin zań da, ereje de qabyldanyp, jol polısııasy qyzmetkerleri mopedshilerdi birtindep toqtatyp, túsindirý, abaı bolý, eskertý jumystaryn tolassyz júrgizip otyr. Alaıda qos dóńgelekpen úlken jolǵa shyqqandar ózin jeke kólik ıesi retinde sezinbeı, megapolıstegi tolassyz qozǵalystyń bir bólshegi ekenin túısinbeı, júrgizýshi psıhologııasyn meńgermeı – bári beker.
ALMATY
