Bul úıdi 1955 jyly Qazaq KSR Mınıstrler Keńesiniń tóraǵasy D.Qonaev dańqty sýretshiniń qurmetine arnaıy saldyrtqan. Burynǵy Gorodskaıa kóshesindegi záýlim úı sanalǵan shańyraqty jaǵalaı Kishi Almaty ózeni aǵyp jatyr. Bir qabatty úıge sýretshiniń otbasy 1958 jyly kóship keledi. О́miriniń sońǵy sátteri de osy shańyraqtyń aýlasynda ótipti. Al sheberhanasynda «Amangeldi sarbazdary», «Qapshaǵaı GES-i», «Kenen Ázirbaev» syndy keskindemelik shyǵarmalary men sandaǵan akvareldik jumysyn jazdy. Bir ǵana Amangeldi beınesin jasaý úshin júzden asa eskız jasaǵan. Iá, shyn ónerdiń týýyna jankeshtilik kerek.
Jalpy, HH ǵasyrdyń basyndaǵy tarıhı oqıǵalar sýretshiniń basty taqyrybyna aınalǵanyn bilemiz. 1916 jylǵy ult-azattyq kóterilistiń kóshbasshysy Amangeldi Imanov beınesin salýǵa ol uzaq ýaqyt daıyndalǵan eken. Torǵaıǵa arnaıy baryp, batyrdyń týystarymen, sarbazdarymen sóılesip, sıpattama boıynsha sulbasyn qaǵazǵa túsiredi. Aqyrynda kenepke salynǵan sýret daıyn bolǵanda, Amangeldini kózimen kórgender qaıran qalyp, qanshama ýaqyt boıy kóz almaı qarap turǵan desedi.
Álqıssa, mýzeı-úıde qazir etnografııalyq ensıklopedııalarda beriletin qazaqtyń kóptegen qundy zattary qoıylǵan. Qoldanystan qadym zamanda shyǵyp qalǵan keli-kelsap, kómir útik, sary samaýryn sekildi zattar sol qalpynda saqtalyp tur. Keıinirekte tabylǵan, qaǵazǵa túsirilgen qazaqy oıý-órnek nobaılary da usynylǵan. Sondaı-aq Á.Qasteev pen onyń otbasy músheleriniń zattary men qoldanǵan buıymdary qoıylǵan. Jıhaz, molbert, turmystyq buıymdar, etıýdnıkter, sýretshiniń óz qolymen jasalǵan grafıkany saqtap, alyp júrýge yńǵaıly jáshikter, fotomaterıaldar, muraǵat qujattary, taǵysyn taǵylar.
El arasynda sýretshiniń elgezektigi týraly estelikter jıi aıtylady. Qasteev uıqydan erte tura sala aýlasyn sypyrady, gúlderin sýarady eken. Sodan keıin sheberhanasyna kirip ketedi. Kúndelikti jańylmaıtyn ádeti sol. Munysyn syrt kóz basqasha túsinse kerek, birde kórshisi Qasteevti shaqyryp alyp: «Osy úıdi bir ataqty sýretshige salyp jatyr dep edi. Biraq sol kisini bir kórmedim ǵoı», depti. Sýretshi: «Ol – men ǵoı», degen eken.
О́ner adamynyń shańyraǵy mádenı-ádebı, rýhanı áńgimelerge toly bolary sózsiz. Qasteevtiń sheberhanasyn izdep kelgen ataqty tulǵalardyń tartqan syılary da búginde murajaı sóresinde tur. Atap aıtsaq, bul shańyraqta qazaq ıntellıgensııasynyń beldi ókilderi – kompozıtor Nurǵısa Tilendıev, bıshi Shara Jıenqulova, О́zbekstandaǵy qazaq sýretshisi Oral Tańsyqbaev, qyrǵyzdyń belgili qylqalam sheberi Ǵappar Aıtıev, kınooperator ári kınorejısser Eskendir Tynyshbaevtar jıi bas qosatyn bolǵan.
Qasteevke arnap salynǵan alǵashqy úıdiń irgetasy tómen bolǵandyqtan, 1966 jyly tolyǵymen buzylyp, onyń ornyna basqa úı turǵyzylady, al 1968 jyly janyna sheberhana salynyp, osynda sýretshi óziniń kóptegen týyndysyn dúnıege ákeledi. Úıdiń qurylysy Almaty qalasynyń bas sáýletshisi N.Orazymbetovtiń jobasymen salyndy. Úı úlken qonaq bólme, 3 jatyn bólme, as úı, jýynatyn bólme men dálizden turady. Aýlada shaǵyn baq bar. Mýzeıdiń jalpy aýmaǵy 0,7 ga aýmaqty alyp jatyr, jalpy aýmaǵy 142 sharshy metr, onyń ekspozısııa-kórme aýmaǵy 100 sharshy metr, qyzmet aýmaǵy – 40 sharshy metrdi quraıdy.
Ańyz tulǵa Ábilhan Qasteevtiń úıin mýzeıge aınaldyrý maqsatymen sýretshiniń otbasy 2004 jyly memleketke ótkizgen bolatyn. Eske salsaq, bul jyl «Á.Qasteev jyly» dep atalyp, IýNESKO aıasynda sýretshiniń 100 jyldyq mereıtoıy toılandy. Sýretshiniń mýzeı-úıinde Á.Qasteev atyndaǵy memlekettik óner mýzeıiniń Á.Qasteevtiń murasyn zertteý ortalyǵy ornalastyrylyp, 2014 jyly 17 aqpanda kelýshilerge esigin ashty. Atalǵan ortalyq sýretshiniń kórkemdik murasyn jınap, ony zertteýmen, aǵartýshylyq jáne bilim berý qyzmetimen aınalysady. Budan bólek munda sýretshiniń ómiri men shyǵarmashylyq qyzmetine arnalǵan túrli taqyryptyq is-sharalar ótkizilip turady. Ásirese sýretshiniń bıylǵy 120 jyldyq mereıtoıy aıasynda jyl basynan beri josparlanǵan mádenı jıyndardy da atap ótemiz.
«Qazaqtan sýretshi shyqty» degen sózdi aıtqyzǵan Ábilhan Qasteevtiń mol murasy – búgingi urpaqqa olja. Otbasylyq muraǵatta sýretshiniń 400-ge jýyq jumysy bar. Portretteri, syzbalary, etıýdteriniń kóbi otbasylyq qorda saqtalǵan. Odan bólek, týyndylarynyń kóp bóligi Almatydaǵy О́ner murajaıynda tur. Pavlodardaǵy mýzeıge de 15 shaqty týyndysy qoıylǵan. Jarkenttegi Sýret galereıasynda da Qasteevtiń biraz kartınasy qoıylǵan. Búginde Qasteevtiń týyndylaryna sheteldikter de kóp qyzyǵady. Iаǵnı Qasteev – týyndylary qymbatqa baǵalanatyn sýretshi. Máselen, sýretshiniń 1965 jyly salǵan «Peızaj» atty kartınasy aýksıonda 413 myń dollarǵa satylǵanyn aıtsaq ta jetip jatyr. Desek te, shyn ónerdiń baǵasy sheksiz emes pe!
