Erkin kúreste esemiz ketip júr

Eldiń kútkeni – «El-klasıko»

Fýtboldan Ispanııanyń qos grandy – Katalonııanyń «Barselonasy» men Madrıdtiń «Realy» arasyndaǵy báseke «El-klasıko» dep atalatynyn kórermenderdiń bári biledi. Bitispes qarsylastardyń La Lıgadaǵy tarty­syn tórtkúl dúnıe jurtshylyǵy ár jyl saıyn taǵatsyzdana kútedi. Kúrestiń de «El-klasıkosy» bar. Jer-jahan jankúıerleri Parıjde 86 kg salmaq dárejesindegi Devıd Teılor (AQSh) men Hasan Iаzdanıdiń (Iran) jáne 97 kg salmaqtaǵy Abdýlrashıd Sadýllaev (Reseı) pen Kaıl Snaıderdiń (AQSh) «jan alysyp, jan berisken» aıqasyn kórsek dep erekshe qushtarlandy. Biraq ǵalamdyq dodada atalǵan arystandar­dyń joly qıyspady. Onyń túrli sebebi bar. Máselen, 33 jastaǵy Teılor AQSh-taǵy ishki básekelestikke shydamady. Ataǵy alysqa jaıylǵan apaıtós irikteý týrnırinde oıda-joqta ózinen toǵyz jas kishi, kadetter men jastar arasyndaǵy álem birinshiliginiń (U-23) jeńimpazy Aaron Brýkske ese jiberdi. Saıası jaǵdaıǵa baılanysty Halyqaralyq Olımpıada komıteti (HOK) Reseı sportshylarynyń basym bóligin tórtjyldyqtyń basty jarysynan shettetkeni belgili. Solardyń arasynda ataǵynan at úrketin, Olımpııa men Eýropa oıyndarynyń eki dúrkin jeńimpazy, álemniń bes jáne Eýropanyń tórt dúrkin chempıony 28 jastaǵy Abdýlrashıd Sadýllaev ta bar. Sol sátte Iаzdanı men Snaıderdiń chempıondyq ataqqa talasý úshin endi esh kedergi joqtaı kórindi.

Keı jaǵdaıda joramaldyń joqqa shyǵyp jatatyny belgili ǵoı. Bul joly dáp solaı boldy. Aqtyq synǵa deıin alqynbaı jetken Hasan Iаzdanı sheshýshi tusta Bolgarııanyń týy astynda kúsh synasyp júrgen daǵystandyq Magomed Ramazanovpen beldesti. Bul básekeniń favorıti Parsy eliniń pehlevany edi. Alaıda syn saǵatta onyń ıyǵy shyǵyp ketti. Báseke barysynda birneshe ret dárigerdiń kómegine júgingen batyr ul sońyna deıin aıqasýǵa bel býdy. Jaraqaty janyna batsa da, bas júlde úshin baryn salyp, esh aıanbaı aıqasty. Biraq oına­ma­ly ıyq Iаzdanıdiń erkin kósilýine múmkin­dik bermedi. Jeńis Ramazanovtyń enshi­sin­de ketti. Esep – 7:1.

Fınalda avar ulynyń azamattyq ta­nytqanyn atap ótken jón. Ramazanovta jaraly jolbarystyń jaraqatyn asqyndyramyn degen nıet te bolǵan joq. Ol aramza áreketke barmady. Aıqyn basymdyqpen utýǵa bolatyn tusta bolgarııalyq tartynyp kúresti. Taý ulynyń ataǵy jer jarǵan qarsylasynyń jigerin jasytqysy kelmegeni syrt kózge anyq baıqaldy. Ony Iаzdanıdiń ózi de ańǵardy. Mine, márttik degen osy emes pe! Báseke aıaqtalǵan tusta Hasan Magomedti qushaǵyna qysyp, mańdaıynan súıdi. Mine, qos eldiń batyrlary bir-birin osylaı qurmettedi. Nátıjesinde Magomed Ramazanov altyn alsa, Rıo Olımpıadasynyń jeńimpazy Hasan Iаzdanı ǵalamdyq dodada qatarynan ekinshi ret kúmispen kúpteldi. Grekııalyq Dáýren Krýglıev pen Aaron Brýks qola medal enshiledi.

Rıo-de-Janeıroda altyn alyp, Tokıo­da kúmiske qol sozǵan Kaıl Snaı­der álem (3+2+2) men Panamerıka chempıonattarynda (7+0+0) jeti jáne Álem kýbogi (2+1+0) men Panamerıka oıyndarynda (3+0+0) úsh retten jeńis tuǵyry­nyń eń bıik satysyna kóterilgen. Byltyr Belgradtaǵy dúnıejúzilik dodada AQSh-tyń apaıtósi Bahreınniń týy astynda kúresken 20 jastaǵy avar ultynyń ókili Ahmed Tajýdınovten oıda-joqta utyldy. Onymen qoımaı Ahmed óziniń dańqy alysqa jaıylǵan qandasy ári ustazy Abdýlrashıd Sadýllaevqa da san soqtyrdy. Sena ózeniniń jaǵalaýynda qos dúldúldiń joly qaıta qıysty. Bul básekede de Tadjýdınovtyń mysy basym boldy – 6:4. Fınalda ol grýzııalyq Gıvı Macharashvılıdi bir jarym mınýtqa jetkizbeı, qos jaýyrynymen jerge qadady. Irandyq Ámir Álı Azarpıra men belarýstik Magomedhan Magomedov úshinshi orynǵa turaqtady.

Jeńis tuǵyryndaǵy jampozdar

Atalǵan jarystaǵy 65 kg salmaq dárejesiniń basty favorıtin ataýǵa dýaly aýyz mamandardyń ózderiniń júregi daýalamady. Bas júldeden dámeliler arasynda ázerbaıjandyq Gadjı Álıev, majarstandyq Ismaıl Mýsýkaev, amerıkalyq Zeın Rızerford, qyrǵyzstandyq Ernazar Ahmatalıev, mońǵolııalyq Tómer Ochır Tulǵa, armenııalyq Vazgen Tevanıan, kýbalyq Aleksandr Valdes, pýertorıkalyq Sebastıan Rıvera jáne albanııalyq Islam Dýdaev syndy kileń yǵaı men syǵaılar boldy. Alaıda Sena jaǵalaýynda sol dúldúlderdiń birde-bireýine altyn tuǵyrǵa kóterilý baqyty buıyrmady. Kópshilikke esimi beımálim Kotaro Kııooka olardyń barlyǵynyń «aýzyn uryp» ketti.

23 jastaǵy Japonııanyń balýany bu­ǵan deıin resmı halyqaralyq jarystarda júlde almaǵan. Tipten Azııa deńgeıin­de daralanǵan kezi de este joq. Kotaro­nyń bir ǵana erligi – atalǵan memlekettiń ishki birinshiliginde Tokıo Olımpıadasy men Býdapeshtegi álem chempıonatynda top jarǵan ataqty Takýto Otogýrony «top etkizýi». Fransııanyń bas shaharynda barlyq qarsylasyn upaı sanymen utqan Kııooka aqtyq synǵa deıin jetti. Al onyń fınaldaǵy qarsylasy ataqty Rahman Amýzad edi. Irannyń dúldúli óz kezeginde Zeın Rızerford (8:0), Islam Dýdaev (11:0) jáne Ismaıl Mýsýkaevtyń (10:0) tas-talqanyn shyǵardy. Fınalda ekeýi jolyqty. Básekeni qarqyndy bastaǵan Kotaro Kııooka Amýzadqa adym ashtyrmady. Ony áp-sátte jyǵyp aldy da, kilemniń ústinde shyr aınaldyrdy. Endi oǵan bir ádis jasasa da jetkilikti edi. Masqara bolyp utylýǵa shaq qalǵan ırandyqty tóreshiniń ysqyryǵy qutqardy. Birinshi kezeń 9:1 esebimen aıaqtaldy. Úzilisten keıin Rahman qansha talpynsa da, japon jigiti oǵan eshteńe istetpedi – 10:3. Qola medaldy Sebastıan Rıvera men Islam Dýdaev ıemdendi.

57 kg salmaqtaǵy Reı Hıgýtı Rıo-de-Janeırodaǵy kúmisin Parıjde altynǵa almastyrdy. Japonııanyń juldyzy fınalda amerıkalyq Spenser Lıge san soqtyrdy. Úshinshi orynda – úndilik Aman Aman men ózbekstandyq Ýlomjon Abdýllaev. 74 kg salmaqta Razambek Jamalov jeńimpaz atandy. Daǵystan sport­­shysynyń О́zbekstan azamattyǵyn al­­ǵanyna jarty jyldaı ǵana ýaqyt boldy. Kórshilerimiz durys tańdaý jasa­ǵan eken. Sol legıoner Fransııanyń astanasynda ózbektiń ánuranyn shyrqatty. Fınalda Jamalov japonııalyq Daıtı Takatanıdi tize búktirdi. Amerıkalyq Kaıl Deık pen albanııalyq Chermen Valıev qolaǵa qol sozdy.

Alyptardyń aıqasy Geno Pet­rıashvılıdiń jeńisimen aıaqtaldy. Grý­zııanyń taý tulǵasy ýaqyt ozǵan saıyn Olımpıadadaǵy kórsetkishin jaqsartyp keledi. 2016 jyly ol qola alsa, 2021 jyly ony kúmiske almastyrdy. Mine, endi orda buzar 30 jasynda altyn tuǵyrdan qol bulǵady. Fınalda Geno Tokıoda kúmis alyp, álem chempıonatyn eki ret utqan ırandyq Ámir Hýsseın Zaremen kúsh synasty. Bul aıqasty kórgen de armanda, kórmegen de armanda. Birinshi kezeńdi Petrıashvılı 10:1 esebimen óz paıdasyna sheshti. Taza utý úshin oǵan bir ǵana upaı jetpeı turdy. Úzilisten keıin 23 jastaǵy Ámir Hýsseın qarqynyn kúrt kúsheıtip, birden segiz upaı oljalady. Abyroı bolǵanda Grýzııa balýany osy sál ǵana basymdyǵyn saqtap qaldy. Esep – 10:9. Geno Petrıashvılı chempıon atansa, Parsynyń pehlevany kúmisti qana­ǵat tutty. Qola medal ázerbaıjandyq Georgıı Meshvıldıshvılı men túrkııalyq Taha Aqgúldiń moıyndarynda jarqyrady.

Dáýren bizge bóten emes

86 kg salmaqta saıysqa túsken gre­kııalyq Dáýren Krýglıevtiń qola medal oljalaǵanyn joǵaryda aıttyq. Onyń tek Irannyń dańqty balýany Hasan Iаzdanıge áli jetpedi. О́zge beldesýlerde pýertorıkalyq Itan Ramos (Pan­amerıkanyń eki dúrkin júldegeri), aýstralııalyq Djeıden Loýrens (Muhıt jaǵalaýy elderi birinshiliginiń bes dúr­kin jeńimpazy) pen San-Marınonyń týy astynda óner kórsetetin AQSh-tyń apaı­tósi Maıls Amınnen (Olımpıada men álem chempıonatynyń qola júldegeri, Eýropa chempıony) basym tústi. Dáýrenniń bul tabysyna grekter men daǵystandyqtar­dan bólek, qazaq jankúıerleri de qýandy.

Ejelgi Ellada eliniń ókili jaıynda beker áńgimelep otyrǵan joqpyz. Onyń bóle aǵasy Magomed Krýglıev uzaq jyldar boıy halyqaralyq arenada Qazaqstannyń namysyn abyroıly qorǵady. 2005 jyly Býdapeshtegi álem chempıonatynda Krýglıev qola medal ıelendi, 1996–2006 jyldar aralyǵynda ótken Azııa oıyndary (1 kúmis, 2 qola) men qurlyq chempıonattarynda (1 kúmis, ­2 qola) úsh retten jeńis tuǵyryna kó­teril­di, 1997 jyly Shyǵys Azııa oıynda­ryn­­da bas júldeni oljalady. Magomed áli ­de bizdiń elde turyp jatyr. Bıyl erdiń ­jasy 50-ge tolǵan tanymal sportshy Aqtaýda jattyqtyrýshy bolyp eńbek etedi.

1992 jyldyń 12 shildesinde Krýglıevter otbasynda shyr etip dúnıege náreste keldi. Otbasy músheleri keńese kele, onyń atyn Magomed qoısyn degen uıǵarymǵa keldi. Sol ýaqytta respýblıka deńgeıinde tanylyp úlgergen bozbala oǵan óziniń jeke jattyqtyrýshysy Dáýren Atamqulovtyń esimin berýdi qup kórdi. Sol Dáýren búgin tórtkúl dúnıege tanyldy. Áýeli Reseıdiń, keıinnen Grekııanyń namysyn qorǵaǵan ol 2017–2024 jyldar aralyǵynda Eýropa oıyndaryn – bir, Álem kýbogin – eki jáne qurlyq chempıonatyn úsh retten utty. Basqa da kóptegen halyqaralyq týrnırde top jardy. Mine, endi Olımpııa oıyndarynda oljaǵa keneldi.

Jalpy, Krýglıevterdi balýandar áýleti dep aıtsaq, esh qatelespeımiz. Máselen, Magomedtiń uly Kámıldiń de esimi Qazaqstanda qurmetpen atalady. Ol – kadetter arasyndaǵy álem birinshiligi­niń qola júldegeri, jasóspirimder men jas­tar arasyndaǵy álem (U-20) jáne Azııa (U-17, U-20) chempıony. 97 kg salmaq dárejesinde kúresetin Krýglıev byltyr Qazaqstan chempıonatynda qola medal enshiledi. Qazir ol 19 jasta. Osy sport túriniń basy-qasynda júrgen mamandar keleshekte Kámıl Álisher Erǵalı men Rızabek Aıtmuhanǵa laıyqty qarsylas bolady dep topshylaıdy. Árıne, oǵan qýanamyz. О́ıtkeni básekelestik bolǵan jerde nátıjeniń de bolatyny belgili.

«Kirmelerge» kúni qaraǵan komandalar

Keıbir memlekettiń mereıin ústem etken legıonerler ekeni ras. Áńgimemizdi chempıondardan bastaıyq. Kúres túrlerinen О́zbekstanǵa jalǵyz altyndy syıǵa tartqan Razambek Jamalov (74 kg) Daǵystannyń Hasavıýrt qalasyndaǵy aǵaıyndy Bývaısar men Adam Saıtıevterdiń mektebinde shyńdalǵan. Magomed Ramazanov (74 kg) – avar. Ol da Hasavıýrtten. Bul balýan 2008 jyly Beıjińde Tájikstan quramasynyń qorjynyna kúmis medal salǵan óziniń qandasy Iýsýp Abdýsalamovtyń qol as­tyn­da jattyǵady. Alty qurlyqtaǵy dú­leı kúsh ıeleriniń barlyǵyn da jyqqan Ahmed Tajýdınov (97 kg) Daǵystandaǵy Ger­bıl dep atalatyn shaǵyn ǵana aýylda dú­nıege keldi. О́ziniń otandasy, ustazy ári bá­se­kelesi Abýlrashıd Sadýllaevtyń zalynda daıarlanǵan avar ultynyń 20 jastaǵy arystan júrekti jigiti osy tabystarymen ǵana shektelip qalmaıtyny anyq.

Albanııa tarıhyndaǵy Olımpıadanyń tuńǵysh júldegerleri Chermen Valıev (65 kg) pen Islam Dýdaev ta (74 kg) – legıonerler. Alǵashqysy – sheshen, ekinshisi – osetın. Ázerbaıjannyń týyn bıikte jelbiretken qos apaıtós Magomedhan Magomedov (97 kg) – Daǵystannan, Georgıı Meshvıldıshvılı (125 kg) – Grýzııadan. Grekııanyń mereıin ústem etken Dáýren Krýglıevtiń (86 kg) lezgın ekenin joǵaryda aıttyq. Mine, Qap taýy qyrandarynyń qanshalyqty qarýly ekenin osy málimetterdiń ózi-aq ańǵartyp tur.

Mansabyn aıaqtaǵan marǵasqalar

Grek-rım kúresinen jarys aıaqtal­ǵannan keıin dańqy jer jarǵan 42 jas­taǵy kýbalyq Mıhaın Lopes (130 kg) pen 33 jastaǵy ýkraınalyq Jan Belenıýk­tiń (87 kg) bozkilemmen qosh aıtysqany jaıynda biz buǵan deıin jazǵanbyz. Kóp uzamaı olardyń qataryna 35 jas­taǵy ázerbaıjandyq Sabah Sharıatı (130 kg) men 40 jastaǵy ózbekstandyq Rýslan Assakalov (97 kg) qosyldy. Olardyń ekeýi de osy jarystyń jeńis tuǵyryna sy­nyq súıem qalǵanda súrinip, besinshi oryn­dy qanaǵat tutty.

Erkin kúresten básekeler aıaqtalǵan bette asa aýyr salmaqta aıqasqan túr­kııalyq Taha Aqgúl men qyrǵyzstandyq Aıaal Lazarevtiń úlken sporttan qol úz­geni belgili boldy. Anadolydan kelgen arystannyń baǵyndyrmaǵan belesi joq. Aqgúl Olımpııa oıyndarynda – úsh (1 al­tyn+0 kúmis+2 qola) jáne álem chem­pıonatynda segiz ret (3+2+3) jeńis tuǵyryna kóterildi. 10 ret Eýropa chem­pıonatynda qarsylastaryn qoǵadaı japyryp, bas júldeni qanjyǵasyna baı­lady. Dúnıejúzilik ýnıversıada men Eýropa oıyndaryn bir-bir retten top jardy. Ondaı baq ekiniń biri­­ne buıyrmaıtyny belgili. Sol sebepti de ­­34 jas­taǵy Taha Túrkııa halqynyń aldynda óz paryzyn tolyǵymen ótedi dep ­nyq senimmen aıtýǵa bolady.

38 jastaǵy Aıaal Lazarev Iаkýtııada dúnıege kelgenimen, Qyrǵyzstannyń dań­qyn arttyrý úshin kóp eńbek sińirdi. Iá, Olımpııa oıyndary men álem chempıonattarynda oǵan júldeli oryndardyń buıyrmaǵany ras. Desek te 125 kg salmaq­ta aıqasqan Aıaal 2010–2024 jyldar aralyǵynda Álem kýbogi men Azııa oıyndarynda júldegerler qatarynan kórinip, Azııa chempıonatynda 1 altyn, 2 kúmis jáne 3 qolany enshiledi. Úsh Olımpıadaǵa qatysty. Biraq úsheýinde de joly bolmady. Bul joly qola medal úshin tartysta Taha Aqgúlge jol berdi. Sóıtip, eki birdeı myqty balýan bir mezette bozkilemmen qosh aıtysty.

Júlde buıyrǵan joq

Otandyq erkin kúres sheberleri kúni búginge deıin Olımpııa oıyndarynda ­2 kú­mis pen 4 qolaǵa qol jetkizdi. Bar­lyǵy – 6 medal. Alash jurtyna alǵashqy júldeni Máýlen Mamyrov syılady. Asa jeńil salmaqta kúresken altyn asyqtaı ulymyz 1996 jyly alystaǵy Atlantada qola medaldi moınynda jarqyratty. 2000 jyly Sıdneıde Islam Baıramýkov pen 2004 jyly Afınada Gennadıı Lalıev kúmispen kúpteldi. 2008 jyly Beıjińde Marıd Mýtalımov, 2012 jyly Londonda Aqjúrek Tańatarov jáne 2021 jyly Tokıoda Nurıslam Sanaev úzdik úshtikti túıindedi.

Joǵaryda esimi atalǵan balýandar­dyń teń jartysy legıoner ekenin de joqqa shyǵarmaımyz. Lalıev – osetın, Mýtalımov – qumyq, Sanaev – tyva. Arzan jolmen abyroıǵa kenelýdi maqsat tutqan mamandar olardy elge ákeldi. Al dúbirli dodada jeńis tuǵyryna kóterile almaı ketken «kelimsekterdiń» qatary tipten qalyń. Sporttyń bul túrinde biz únemi legıonerlerge basymdyq berip kelgenimiz belgili. О́zgege kelgende qashanda qushaǵyn keń jaıyp, únemi emirenip turatyn atqaminer azamattar óz uldarymyzdy ózekke tebýden tartynbady. Eger jalǵan sóılesem, ádiletsizdik­tiń azabyn molynan tatqan Nurjan Qataev, Aqjúrek Tańatarov, Dáýlet Nııazbe­kov, Dáýren Jumaǵazıev, taǵy bas­qa beldi balýandardan máseleniń mán-ja­ıyn anyqtasa bolady.

Byltyr Belgradta 86 kg salmaq dáre­jesinde kúsh synasqan 19 jastaǵy Rızabek Aıtmuhan álem chempıony atandy. Bul – Qazaqstannyń erkin kúres tarıhyndaǵy teńdessiz oqıǵa! Buǵan deıin birde-bir otandasymyz tórtkúl dúnıeniń dúldúl­deri jınalǵan dúbirli dodada bas júldege qol jetkize almaǵan. Rızabektiń jeńisi biz­diń jigitterdi jigerlendiredi, olardyń boıyndaǵy jeńiske degen qushtarlyqty arttyryp, namysyn qamshylaıdy dep oıladyq. Biraq áli eshteńe ózgermegen eken. Parıjde óner kórsetken tórt balýa­nymyzdyń bári de bastapqy básekelerin­de utyldy.

Japondar jarady, AQSh altynsyz qaldy

Erkin kúres sheberleriniń saıysyn­da Japonııa quramasynyń qarqyny kúsh­ti boldy. Olar 2 altyn men 1 kúmisti oljalap, jalpykomandalyq esepte kósh bastady. Ekinshi jáne úshinshi orynda – Grýzııa men О́zbekstan. Qap taýy qyrandarynyń 1 altyny men 1 kúmisi, ala taqııaly aǵaıyndarymyzdyń 1 altyny men 1 qolasy bar. Besinshi satyǵa Bolgarııa men Bahreıınniń balýandary jaıǵasty. Bul eldiń betkeustarlary bir-bir retten jeńis tuǵyrynyń eń bıigine kóterildi. Odan keıingi satylarǵa Iran (0+3+1), AQSh (0+1+2), Albanııa men Ázerbaıjan (0+0+2), Úndistan, Pýerto-Rıko, Grekııa,Túrkııa (0+0+1) turaqtady.