Jetisýdyń damý áleýetin baıyptady

Sala kórsetkishteri ósedi

О́ńirde Úkimet basshysyna Alakól aýdany Úsharal qalasynyń áýejaıynda rekonstrýksııalaý nátıjesinde iri áýe kemelerin qabyldaı bastaǵan ushý-qoný jolaǵynyń jumysy týraly baıandaldy. Nysan týrıstik aǵynnyń ósýin eskere otyryp, týrızmdi damytý úshin erekshe mańyzǵa ıe. Búginde Astana, Almaty, Taldyqorǵan qalalaryna reıster oryndalady. Bıyl áýe reısterin sýbsıdııalaýǵa 653 mln teńge bólindi, bul quny 8-18 myń teńge bolatyn 20 myńǵa jýyq bıletti satýǵa múmkindik berdi.

Jetisý oblysynyń ákimi Beıbit Isabaev Prezıdenttiń bıylǵy maý­sym aıynda týrızmdi damytý bo­­ıynsha ótken keńeste bergen sha­ǵyn avıasııany damytý jónindegi tap­syr­­masyn iske asyrý aıasynda ót­kizý qabileti saǵatyna 75 jolaýshy­ny quraıtyn Úsharal qalasy áýeja­ıynyń qosymsha termınaly qury­lysynyń jobalaý-smetalyq qujat­tamasy ázirlenip jatqanyn baıandady. Qazirgi ınfraqurylymdy eske­re otyryp, nysandar saǵatyna 125 jolaýshyǵa qyzmet kórsetetin bolady. Jalpy, ótken jyly óńirge 2 mln demalýshy kelgen, 17 jańa týrızm nysany iske qosylyp, 3,5 mlrd teńge jeke ınvestısııa tartylǵan. Týrızm salasyn odan ári damytý úshin Úkimet basshysy ınvestısııa tar­­tý jáne tıisti ınfraqurylym qu­rý ju­mystaryn kúsheıtýdi tapsyrdy.

Jartyjyldyq qorytyndysyna sáıkes Jetisý oblysynyń qysqa­merzimdi ekonomıkalyq ındıkatory 110,7%-dy qurady. Máselen, saýda-sattyq kólemi – 23%-ǵa, qurylys jumysynyń kólemi – 33,8%-ǵa nemese 1,3 ese, baılanys 7,5%-ǵa artty. Jalpy, óńir áleýetin agroónerkásip kesheni, óńdeý ónerkásibi jáne logıs­tıka quraıdy.

Úkimet basshysy Oljas Bektenov bıyl óńirdiń AО́K salasyn qarjylandyrý kólemi ulǵaı­tyl­ǵanyn atap ótti. Shaǵyn jáne orta bıznes nesıeleri bo­ıynsha pa­ıyzdyq mólsherlemeni sýbsı­dııalaý­dy arttyrýǵa 23 mlrd teńge qa­rajat aýdaryldy. Osyǵan baıla­nysty Aýyl sharýashylyǵy mınıstr­ligine ákim­dikpen birlesip, aýyl sharýashy­lyǵy men qaıta óńdeý sektoryn da­my­týǵa basa nazar aýdarý tapsyryldy.

О́ńirde jalpy óńirlik ónim úlesi 11,2%-dy quraıtyn óńdeý ónerkásibin damytý maqsatynda Premer-mınıstrdiń tapsyrmasy boıynsha qolda bar óndiristik kórsetkishterdi keńeıtý jáne tolyq qýatqa shyǵarý jumystary júrgizilip keledi. Atalǵan sharalar «Alasem», «Qaınar AKB», «Almaz Keramıks», «ASMA Indastrial», «SSA Feed Mills», «Maııamı Solar», «Sýffle Qazaqstan ýyt zaýyty», «Aqsý qant zaýyty» JShS-ny qamtıdy. Sondaı-aq buǵan deıin toqtap turǵan «Jetisý Majıko agrokesheni» kásipornyn iske qosý jumystary pysyqtalyp jatyr. Oblysta 29 myńnan asa adam jumys isteıtin, 554 ónerkásip kásiporny (onyń ishinde 11-i – júıe quraýshy kásiporyn) bar. Bıyl 1,5 myńnan astam jumys ornyn quryp, 58 ınvestısııalyq jobany iske asyrý josparlanyp otyr. Jalpy, jyl basynan beri 1,4 ese ósimmen 136,6 mlrd teńge ınvestısııa tartyldy, onyń ishinde jeke ınvestısııalar 2 ese – 103,5 mlrd teńgege deıin artty. 2024 jyldyń sońyna deıin 375 mlrd teńge kóleminde ınvestısııa tartý josparlanǵan.

Investısııa tartý – basty másele

Úkimet basshysy jańa óndiris oryndaryn ashý úshin ınvestorlardy tartý jumysyn kúsheıtýdi tapsyrdy. Ekonomıkaǵa ınvestısııa tartýdyń negizgi faktory – ınfraqurylymdy damytý boıynsha qabyldanǵan sharalar.

Bıyl «Taldyqorǵan – Úsharal» (287-615 km) jáne «Saryózek – Kóktal» (45-68 km) respýblıkalyq mańyzy bar avtojol ýchaskeleri paıdalanýǵa beriledi. «Lepsi – Balqash kóli» (0-27 km) avtojolynda jóndeý jumystary tolyq aıaqtaldy. Jyl sońyna deıin «Almaty – О́skemen – Lepsi – Aqtoǵaı» avtomobıl jolynyń 90 shaqyrymy asfaltpen jabylady, qalǵan 15 shaqyrymyna 2025 jylǵy týrıstik maýsymǵa deıin tóseledi. Bıylǵy jospar – 182 shaqyrym oblystyq mańyzy bar joldar men 54 eldi mekenniń ishki kóshelerin jóndeý. Jalpy, jyl sońyna qaraı oblysta ekinshi jáne úshinshi sanat­taǵy 336 km jol ashylady, bul jaqsy jáne qanaǵattanarlyq jaǵdaı­daǵy ob­lys­tyq mańyzy bar avtojol­dar­dyń úlesin 93%-dan 95%-ǵa deıin arttyrady.

Áleýmettik ınfraqurylymnyń jaı-kúıin jaqsartýdyń oń dınamıkasy atap ótildi. Máselen, Jetisý oblysy qurylǵan sátten bastap kúrdeli jóndeý men jańasyn salýdy talap etetin áleýmettik nysandar orta eseppen 50%-ǵa jańartyldy. Buǵan qosa, jyl sońyna deıin óńirde keminde 349 myń sharshy metr turǵyn úı salý josparda bar. Halyqtyń áleýmettik jaǵynan az qamtylǵan toptary úshin 866 páter satyp alýǵa 13,4 mlrd teńge qarastyrylǵan.

О́nerkásiptik bastamalardyń aıaq alysy

Premer-mınıstr Taldyqorǵan qalasynda aýyl sharýashylyǵy ónimderin óńdeýde jetistikter kórsetken «JLC Sút» sút óndirý kásipornyna bardy. Sút zaýyty – aýyl sharýashylyǵy ónimderin óńdeýmen aınalysatyn óńirdegi negizgi kásiporyndardyń biri. «JLC Sút» JShS sehynyń basshysy Ámına Arynbekova kásiporynnyń óndiristik qýaty jylyna 25 myń tonnaǵa jetetinin málimdedi. Jartyjyldyq qorytyndysy boıynsha 5,4 mlrd teńgeniń ónimi óndirildi. Táýligine 80 tonnadan 90 tonnaǵa deıin sút óńdeledi, 62 ónim túri shyǵarylady. Kásiporynda 240 adam jumys isteıdi.

Munda Úkimet basshysyna AО́K-tiń 2024–2026 jyldarǵa arnalǵan damý josparlary týraly aqparat berildi. Osy kezeńde jalpy quny 33,2 mlrd teńgeni quraıtyn 31 ınves­tısııalyq jobany iske asyrý kózdelgen, onyń 13 jobasy bıyl iske qosylady. Azyq-túlik ónimderiniń kólemi 3,6%-ǵa – 90 mlrd teńgege deıin artady, sondaı-aq et (110,9 myń tonna), sút (225,3 myń tonna) jáne qant (96 myń tonna) óndirý kórsetkishterine qol jetkiziledi dep kútilip otyr.

Premer-mınıstr Aýyl sharýa­shylyǵy mınıstrligi men oblys ákimdiginiń nazaryn AО́K-degi birqatar mindetke aýdardy. Jetisý oblysy aýyl sharýashylyǵynda qant qyzylshasyn (QR-daǵy úlesi – 42%), júgerini (18%) jáne soıa­ny (72%) óndirýge mamandanǵan. Salany damytýdyń 2022–2026 jyl­darǵa arnalǵan keshendi josparyna sáıkes qant qyzylshasynyń al­qa­byn 2026 jylǵa qaraı 15 myń gektarǵa deıin jetkizý qajet. Ákim­dikke tuqym qoryn jáne mıneraldy tyńaıtqyshtardyń jetkilikti kólemin qamtamasyz etý jóninde sharalar qabyldaý tapsyryldy.

«Jetisý oblysy agrarly óńir bolyp sanalady. Úkimet óńirdiń agroónerkásip keshenine qajetti qoldaý kórsetip keledi. Tek bıyldyń ózinde 34,9 mlrd teńge, onyń ishinde 23,2 mlrd teńge sýbsıdııa bólindi. Jalpy, «Iri jobalar» jáne «Aýyl amanaty» baǵdarlamalary aıasynda oblysqa 9,8 mlrd teńge bólindi. Osy baǵdarlamalardyń iske asyrylýyn jáne mal sharýashylyǵy ónimin óndirý jáne qaıta óńdeý boıynsha jańa kásiporyndar ashýdy qamtamasyz etý qajet», dep atap ótti Oljas Bektenov.

Premer-mınıstr elimizdiń azyq-túlik qaýipsizdigin qamtamasyz etý úshin aýyl sharýashylyǵy ónimderin tereń óńdeý kólemin ulǵaıtý qajet ekenin atap ótti.

Buǵan qosa, jumys sapary barysynda Oljas Bektenov óńirdiń iri ónerkásiptik kásiporny – avtomobıl akkýmýlıatorlaryn shyǵaratyn «Qaınar AKB» zaýytyna bardy. Zaýyt ónerkásip óndirisiniń 33,6%-yn qamtamasyz ete otyryp, Taldyqorǵan qalasynyń ekonomıkasynda mańyzdy ról atqarady. О́ndiristik qýaty – jylyna 3,6 mln dana. Jumys isteıtin qyzmetkerler sany – 1 212 adam.

Kásiporynda buǵan deıin paıdalanylǵan akkýmýlıatorlardy ekologııalyq qaýipsiz túrde ýtılızasııalaý jáne batareıalardy fraksııalarǵa – metaldandyrylǵan qorǵasyn, pasta, polıpropılenge bólip, qaıta óńdeý tehnologııalaryn engizý jónindegi jobany iske asyrý týraly baıandaldy. Bul – quramynda qorǵasyn bar qosylystardyń qorshaǵan ortaǵa zııandy áserin tómendetýge múmkindik beredi.

Gazǵa qosylýdy baqylaý kúsheıtiledi

Sapar aıasynda Memleket basshysynyń tapsyrmasy boıynsha iske asyrylyp jatqan «Taldyqorǵan – Úsharal» magıstraldy gaz qubyry qurylysynyń barysymen tanysty. Magıstraldy gaz qubyrynyń jalpy uzyndyǵy 302,4 shaqyrymdy quraıdy. Joba aıasynda 6 gaz burý qubyry men avtomatty gaz taratý stansalaryn salý kózdelgen. Gaz qubyrynyń ótkizý múmkindigi – jylyna 385 mln tekshe metr gaz. «QazaqGaz» UK» AQ basqarma tóraǵasy Sanjar Jarkeshov nysan «Almaty – Taldyqorǵan» magıstraldy gaz qubyrynyń qoldanystaǵy biryńǵaı júıesiniń quramynda paıdalanylatynyn, qurylysty aıaqtap, iske qosý 2026 jyldyń sońyna jos­parlanyp otyrǵanyn baıandady.

Jańa «Taldyqorǵan – Úsharal» magıstraldy gaz qubyry 124 myń turǵyny bar Aqsý, Sarqan, Alakól aýdandarynyń 66 eldi mekenin tabıǵı gazben qamtamasyz etedi. Qurylysy aıaqtalyp, iske qosylǵannan keıin oblysty gazdandyrý deńgeıi 47,6%-dan 90%-ǵa deıin óspek.

Premer-mınıstr jańa gaz qubyry óńirdegi turǵyn úılerdi, áleýmettik nysandar men ónerkásip kásiporyndaryn energetıkalyq qaýipsizdikpen jáne turaqty gazben qamtamasyz etetinin atap ótti. Bul óńirdiń turaqty damýyna jáne turmys sapasyn jaqsartýǵa yqpa­l etedi. Sondaı-aq iskerlik belsen­diliktiń artýy, jańa jumys oryndaryn ashyp, shaǵyn jáne orta bıznes­tiń damýy qosymsha oń nátıje bermek.

«Memleket basshysy bastama­shylyq etken aýqymdy ınfra­qu­rylym jobalaryn iske asyrýǵa Úkimet erekshe mán beredi. Eko­nomıka úshin basym jobalardy qarjylandyrýǵa «Samuryq-Qazyna» jáne «Báıterek» holdıng­teri, ishki kapıtal naryǵynyń resýrstary men qarajaty, tikeleı sheteldik ınvestısııalar men jeke kapıtal belsendi túrde tartylyp jatyr. «Samuryq-Qazyna» qara­jaty esebinen 42 gazben qamtý jo­ba­syn iske asyrýǵa 10,4 mlrd teń­ge bólindi. Bul jyl sońyna de­ıin Jetisý oblysyndaǵy taǵy 30 eldi mekendi gazben jabdyqtaýǵa múm­kindik beredi», dedi Úkimet basshysy.

Kólik-logıstıka áleýeti artyp keledi

Premer-mınıstr óńirdegi kólik-logıstıkalyq ınfraqurylymnyń iri nysandaryn da aralap kórdi. Birin­shi jartyjyldyq qorytyndysy bo­ıynsha oblysta avtokólikpen júk tasymaldaýdyń jyl basyndaǵy 55,7%-dan 6 aıda 101,1%-ǵa deıin ósý úrdisi baıqalypty. «Nur Zholy Cus­toms Service» halyqaralyq kólik-logıs­tıka ortalyǵynyń aýmaǵynda Úki­met basshysy «Cross-Docking» teh­no­logııasyn qoldaný arqyly kólik quraldaryn esepke alýdyń avtomat­tandyrylǵan júıesimen tanysty.

Ortalyqtyń jumysy tranzıtti jeńildetý ári jedeldetý úshin jańa tehnologııalardy engizý arqyly júk aınalymyn arttyrýǵa baǵyttalǵan. Bul nysan ekonomıkany monopolııadan aryltý aıasynda memleketke qaıtaryldy. Bıylǵy qańtar aıynda ortalyq aýmaǵynda «Dostyk Customs Service» ýaqytsha saqtaý qoımasy ashyldy, ol «Alakól» avtokólik ótkizý beketinde júkterdi tıimdi ári jyldam kedendik óńdeýge jáne ótkizý qabiletin arttyrýǵa yqpal etedi. Búgingi tańda ortalyqtyń ótkizý qabileti táýligine 150-200 avtokólikti, qoımanyń ortasha táýliktik júk aınalymy 200-250 tonnany quraıdy. Júk aınalymynyń áleýeti – jylyna 1,2 mln tonna taýar.

Sondaı-aq Premer-mınıstr «Alakól» keden beketiniń qyz­metimen, júk kólik quraldaryn tasymaldaýdyń qoldanystaǵy shemasymen jáne ótkizý beketin jańǵyrtý barysymen tanysty. Jańǵyrtý sheńberinde jeke tulǵalardy, júkti, taýarlar men kólik quraldaryn baqylaý, sondaı-aq baılanys, derekter berý jáne almasý tehnologııalary engiziletin bolady. Jalpy, ótkizý qabileti táýligine 200-250 júk kóliginen 1000-ǵa deıin ulǵaıtylady. Nysan bıyl qyrkúıek aıynyń sońynda paıdalanýǵa beriledi dep josparlanyp otyr.

Úkimet basshysy kólik-logıs­tı­ka áleýetin odan ári damytýdy jáne ósip kele jatqan júk aǵy­­nyn qanaǵattandyrý úshin ınfra­qurylym qýatyn arttyrýdy baqylaýda ustaýdy tapsyrdy. О́tken jyly Qytaı men Qazaqstan arasyndaǵy ekijaqty taýar aınalymy 30%-ǵa artyp, $31,5 mlrd-qa jetti. Kedendik rásimderdi jeńildetý Qazaqstannyń óńirdegi negizgi tran­zıttik kólik dálizi retindegi pozısııasyn odan ári nyǵaıtýǵa serpin beredi. Tıimdiligi dáleldengen «Cross-Docking» sııaqty zamanaýı sıfrlyq sheshimderdi basqa óńirlerde de iske qosý kerek ekeni atap ótildi.