Qaıyrbek 1963 jyldyń 1 tamyzynda Qostanaı oblysynyń Meńdiqara aýdanyna qarasty Kókterek aýylynda dúnıege keldi. 1980 jyly Qaratal orta mektebin bitirgen soń, týǵan aýylynda mehanızator bolyp jumys istedi. Odan soń Borovskoıdaǵy aýyl sharýashylyǵy ýchılıshesin támamdap, «Kamensk-Ýralsk» keńsharynda biraz ýaqyt «K-700» traktoryn júrgizgen aýyl balasy 1981 jyldyń 24 qazanynda áskerge attandy. Qostanaı oblysynan shyqqan 74 bozbala eki kún jol júrip, Shonjy shekara jasaǵyna kelip túsken. Onyń ishinde áýlıekóldik Serik Arystanov ta bar.
«Qaıyrbek ekeýmiz bes aı birge qyzmet ettik, birinshi kúnnen bastap dos bolyp kettik. Ol pýlemetshiler rotasynda boldy. Bes aıdan keıin Shonjyda oqý-jattyǵýdan ótken jigitterdiń 60-70 paıyzy Aýǵan soǵysyna ketti. Qaıyrbek kópbalaly otbasynan shyqqandyqtan ba, adamǵa óte jaqyn, baýyrmal edi. Únemi kúlip-oınap kóńildi júretin. Qarapaıym qazaqy aýyldan shyqqan jigit qoı, erkin kúrestiń naǵyz sheberi edi. Eliktiń asyǵyndaı óte shymyr bolatyn. Jekpe-jek urys jattyǵýlary kezinde Oral taýlarynda ósken boıy eki metr eńgezerdeı jigitterdi kóz ilespes jyldamdyqpen atyp uryp, kesken terekteı sulatqanyna tánti boldyq. Eń bastysy júrekti jigit edi, sonysymen abyroıly boldy», deıdi Qostanaı oblystyq ardager shekarashylar keńesiniń múshesi Serik Arystanov.
Sol jyldary Tájikstannyń Kýlıab oblysyna qarasty Qalaıqum eldi mekeniniń mańynda keńes shekarashylarynan jasaqtalǵan erekshe maqsattaǵy shabýyldaýshy desanttardyń manevrlik toptary shoǵyrlanǵan edi. Bul qupııa áskerı qurylym týraly esh jerde aıtylmady, bertinge deıin beımálim bolyp keldi. Shonjyda, odan keıin Qyrǵyzstanda taý-tastyń arasynda ótken bes aılyq taktıkalyq oqý-jattyǵýlarda shynyǵyp, urys qımyldaryna mashyqtanǵan Qaıyrbek keıin osy qupııa desantshylardyń jańa jasaqtalǵan tobynyń quramynda Tájikstanǵa attanady. Aıryqsha maqsattaǵy áskerı topqa saıdyń tasyndaı iriktelgen 150 jigit tańdap alynyp, olardan 3 shekara jasaǵy quryldy. Qupııa áskerı tapsyrmamen shekaranyń arǵy betine jıi ótetindikten, bul desantshylarǵa ózge shekarashylar sekildi jasyl pogon nemese basqa da áskerı aıyrym belgilerin taǵýǵa ruqsat etilmedi.
«Daıyndyq óte joǵary boldy. Osy úsh zastavanyń desantshylary qaı kúni qaı jerge baryp túsetinin ózderi bilmedi. Olardy qaı jerde oppozısııalyq kúshter bas kóteredi, sol jerge qupııa túrde aparyp túsiretin. Ishinde mergender, pýlemetshiler, baılanysshylar, granat atqyshtar boldy. Olarǵa Aýǵan jerinde júrmiz dep aıtýǵa ruqsat etilmedi. Qatardaǵy shekarashylar esebinde edi. Ol kezde tártip solaı-dy. Negizi, halyqaralyq áskerı talap boıynsha shekarashylarǵa bógde eldiń aýmaǵyna ótýge bolmaıdy, shekarany qorǵaýǵa tıis. Olar úıge hat joldasa, mekenjaıyn Tájikstan Respýblıkasy, Kýlıab oblysy, Máskeý shekara jasaǵy dep kórsetti. Úıden jazylǵan hat sol ortalyqqa keledi. Áskerden aman-esen oralǵan keıbir jigitter ózderiniń Aýǵanstan jerinde qyzmet etkenin dáleldeı almaǵan da jaǵdaılar bolǵan. О́ıtkeni olardyń áskerı bıletterinde qaıda qyzmet etkeni týraly eshteńe jazylmady», deıdi Serik Kákimjanuly.
Jabaı shatqalyndaǵy qandy tosqaýyl jaıly osy qyrǵynnan aman shyqqan Reseı azamaty Sergeı Polejaevtyń esteliginde egjeı-tegjeı jazylǵan.
«1982 jyldyń qazanynda Shyǵys DShMT Tájikstan men Aýǵanstan shekarasyndaǵy bıik taýlar qorshap jatqan Qalaıqum shekara beketine ornyqty. Birde «Ushýǵa daıyndalyńdar!» degen komanda estildi. Shekaranyń arǵy betine ótip, bir qyshlaqty tintip shyǵýymyz kerek. Keshke taman tikushaq kelip bizdi keri alyp ketýge tıis bolatyn. 20 qazanda túske taman bortqa otyrdyq. Maıor Ivan Barsýkov bastaǵan desantshylar toby birneshe tikushaqpen Jabaı shatqalyn basyp ótip, taýdyń ushar basynda jatqan Shadjaq qyshlaǵynyń mańyna tústik. Eki qyshlaqty súzip shyqtyq. Áıel, bala-shaǵadan basqa, birde-bir er adamdy kóre almadyq. Birazdan soń barlaýshylardan tómende bizdi tosqaýyl kútip turǵany týraly habar aldyq. Aınala kúzet qoıyp, 3 292 metr bıikte túnep shyǵýǵa týra keldi. Túnimen tońyp shyqtyq. Tańerteń kelgen tikushaq Mırzaq qyshlaǵynyń mańyna tastady. Shatqaldyń boıymen Rastdara ózenin jaǵalaı eńiske qaraı birneshe qyshlaqtan óttik. Munda da kil áıel, bala-shaǵa bolmasa, eresek adam kózge túspedi. Aldymyzdan bir pále kútip turǵanyn sezgendeı qaýiptene basyp tómen túsip kelemiz. Kún eńkeıe bastady, Harkatı-Paın qyshlaǵyna shamamen eki jarym shaqyrym qalǵanda jaýǵan oqtyń astynda qaldyq», deıdi S.Polejaev.
О́zenniń arǵy betindegi birinen biri aýmaıtyn jyqpyl tastyń arasyna bekingen jergilikti oppozısııa kúshteri oq ata bastaǵanda desanttyq top quramyndaǵy Qaıyrbek Muqanov pen Vladımır Pastýhov pýlemetten qarsy oq jaýdyrdy. Osy sátti paıdalanǵan joldastary jaqyn turǵan jartastyń qalqasyna jasyrynyp úlgeredi. Qyspaqta qalǵan desanttar radıostansa arqyly kómekke tikushaq shaqyryp, ózderi jaý jatqan jaqqa tuspaldap oq ata bastaıdy. Qas qaraıa bastaǵanda kómekke eki tikushaq kelip, dushpan kúshi bekingen jartasty zymyranmen atqylaıdy. Qarsy jaq osydan keıin ǵana tynyshtalady.
«Aıdyń jaryǵymen sybyrlasyp júrip, qaza tapqan, jaraqat alǵan joldastarymyzdy izdestire bastadyq. Yńyrsyǵan jaralylar kóp. Qaıyrbek Muqanov osy shatqalda erlikpen qaza tapty. Qorǵasyn oq kaskany tesip ótipti. Qodır Boboev, Iýrıı Stefanovıch, Volodıa Pastýhov ta osy shaıqasta mert boldy», deıdi S.Polejaev.
Nebári 19 jasynda qasyndaǵy jetpis shaqty joldasyn ajaldan arashalap qalǵan qazaqtyń batyr uly keıin otan qorǵaýda kórsetken kózsiz erligi úshin «Qyzyl Juldyz» ordenine laıyq dep tanylady.
Tájikstan shekarasynda áskerı boryshyn atqarǵan Valerıı Áshirbekov óz esteliginde «Qaıyrbek únemi kúlip, jadyrap júretin, naǵyz jaısań jigit edi. Borap turǵan oqtyń astynda jatsa da, sol qalpynan aınymaıtyn. Eń bastysy, adamgershiligi mol, júrekti jigit edi» dep jazady. Joldastarynyń ortasynda Qaıyrbektiń asa qadirli bolǵanyn aıǵaqtaıtyn estelik kóp. Mysalǵa, Serik Arystanovtyń sózin keltireıik: «Bes aıdan keıin Qaıyrbekter Tájikstanǵa, biz Qytaı shekarasyndaǵy Narynqolǵa kettik. Narynqol zastavasynyń atqyshtar rotasynda Iýrıı Chesavskıh, Ivan Gadıýkov esimdi Reseıdiń jigitteri boldy. Ekeýi de Qaıyrbekti qatty qurmetteıtin. Sodan bir kúni Qaıyrbek qaza tapty degen qaraly habar jetti. Sonda Iýranyń ókirip jylaǵanyn kórseńiz. Al Ivan zampolıtke kirip, Qaıyrbektiń kegin alamyn, Aýǵanstanǵa jiberińiz dep surandy. Aqyry eki aıdan keıin Aýǵanstanǵa ketti», deıdi Serik Arystanov.
Batyrdyń týysy Qazbek Ǵalıevtiń aıtýynsha, Kókterekke ulynyń ornyna myrysh tabyt kelgende, anasy Álbıda apaı «Qaıyrbek tiri, tabytty ashyńdar, senbeımin» dep zar eńirepti. Baıǵus ana qaıtedi endi, kebenek kıip ketken qulyny myrysh kebin qaptanyp kelip tursa, ne isteı alady, qolynan ne keledi? Aqyry «ulymdy kútem, kór de tur, bir kúni keledi» dep kópke deıin zıratqa jaqyndamaı ózin-ózi jubatyp, ózin-ózi aldap júripti.
«Áskerıler ózderimen birge ala kelgen qyzyl juldyzdy temir eskertkishte «Memlekettik shekarany qorǵaý kezinde qaza tapty» degen jazý ǵana turdy. Aýǵanstan týraly bir sóz joq. Aqıqat aıtylmady ol kezde. Qaıyrbek óziniń áskerı boryshyn sońǵy sekýndtarǵa deıin adal atqardy. Biz jyl saıyn Meńdiqara aýdanynda oqýshylar arasynda fýtboldan Qaıyrbek Muqanov atyndaǵy eske alý jarysyn ótkizemiz. Ol is-sharaǵa ár jaqtan birge qyzmet etken jigitter de keledi. Alǵashqy jarysty 2011 jyly ótkizdik. Ol kezde Qaıyrbektiń anasy tiri. Sonda sol Jabaı shatqalyndaǵy shaıqasta bolǵan 3-4 jigit Qaıyrbektiń anasyna: «Sizdiń ulyńyz bolmaǵanda, biz bul jerde turmas edik. Sol jerde jer jastanar edik, qazir aldymyz nemere súıip, ata bolyp jatyrmyz. Sondaı batyr ul tárbıelep ósirgen sizge máńgi qaryzdarmyz dep bas ıdi», deıdi ardager shekarashy Serik Kákimjanuly.
Batyrdyń esimin ardaqtap, óskeleń urpaqqa úlgi-ónege etý – paryz. Erlik umytylmaýǵa tıis. Osy maqsatta, Qaıyrbek ózi bilim alǵan segiz jyldyq Kókterek mektebiniń qabyrǵasyna eskertkish taqta ornatyldy. Mektepke batyrdyń esimin berý týraly sheshim qabyldanyp, ol joǵary jaqqa jiberilgen. Biraq qujattar qaıtyp kelmegen, sol kúıi joǵalyp ketken. Alaıda Qaıyrbekti eske alýǵa arnalǵan fýtbol týrnıri jyl saıyn Otan qorǵaýshylar kúni qarsańynda ótetin dástúrli sport merekesine aınaldy.
«Biraz jyldardan beri Soltústik shekarashylar birlestiginiń, Qostanaı shekara jasaǵynyń, «Zastava tarlandary» birlestiginiń qoldaýymen Qaıyrbek Muqanov atyndaǵy jarysty aýdan ortalyǵynda ótkizip júrmiz. Oǵan oblys mektepteriniń oqýshylarmen qatar, Vladımır Pastýhov bilim alǵan Chelıabidegi №1-tehnıkalyq kolledj stýdentteri qatysady. Shekarashylar, Aýǵan soǵysynyń ardagerleri, muǵalimder keledi. Qaıyrbektiń esimin ózi týǵan jerdiń balalary estip, bilip ósýi kerek, onyń ónegeli ǵumyryn jas urpaqqa úlgi etý – mindetimiz. Osy maqsatta, biz balalarǵa tek dop tepkizip qana qoımaı, olardyń batyr jerlesteri týraly estelikter aıtyp, tárbıe jumystaryna basa kóńil bólip otyramyz», deıdi oblystyq ardager shekarashylar keńesiniń múshesi Serik Arystanov.
Qostanaı oblysy
