Oıqas

Muny aıtyp otyr­ǵanym, ba­la ke­zimizde jyl­qy­ǵa ja­manaýyz jıi tıetin. Ań­shylar saılanyp shyǵady, túz taǵysy aldyra bere me? Basqa óńirdi qaıdam, bizdiń elde qardyń betimen júretin «Býran» kóligi bola qoımady ma eken, jylqyǵa kúzet qo­ıyp, el «qyrǵyn» bolatyn. Aq, adal maly ıt-qusqa jem bolǵany ońaı deısiz be? Qansha jerden jylqyshylarmen birge kúzet qoıyp, ańshylar saılanyp shyǵyp, qýyp-úrkitip, arasynda atyp alyp jatsa da, ananyń baıtalyn, mynanyń jabaǵysyn jep ketip jatady. Qar bekigen saıyn jamanaýyzyń da qu­tyra túsedi. Birinen soń birin topyrlatady. Qazir ǵoı, tehnıkanyń kúshi ozyp, basylyp turǵany. Ertede el­diń jylqysyn topyrla­typ jep, kóp shyǵynǵa ushy­ratatyn. Bolmaǵan soń, halyq jylqysyn qolyna alady. Kún­diz baǵyp, ińirttetip áke­lip qo­rasyna qamaıdy. On­­daı­da shóp shaq kele me? Qoı men sıyrǵa shaýyp, úıgen pishendi otap salady jylqy ja­ryqtyq. Áıteýir el bolǵan soń bir-birine súıenip amaldap ty­ǵyryqtan shyǵady aýyl.

Bir ǵajaby, bizdiń úlken úıdiń jylqysy alty aı qys dalada jata beretin. Atama bitken Tory aıǵyr úıirinen shashaý shyǵarmaıtyn jyl­qynyń piri edi, jaryqtyq. Alty aı qysta bir jabaǵy jegiz­beıtin, uryǵa da aldyrmaıtyn bolsa kerek. Úıir shyǵynsyz, aman-esen dalada qystap shyǵatyn. Qasqyr maza bermegen soń el qys ortasynda jylqysyn qorasyna ákep baǵyp, dalaǵa kók­tem­de bir-aq jiberedi. Bul ýaqta atam úıiniń jylqysyn ákem dala­dan túgendeýge ákeler edi. Jyl­dar boıy solaı jalǵasa berdi. Bes, bálkim odan da kóp jyl. Bir kúni qys ortasynda jylqy túgendeýge ketken ákem «Tory aıǵyr joq» dep keldi. Jemtigin keıin izdep zorǵa ta­ýypty, ıt-qusqa aqyry ózin aldyrǵan eken janýar. Tory aıǵyrdy qasqyr jep ketip­ti. Qanshama jylqyny bir­neshe jyl aman saqtap kelgen Qambar atanyń qutyndaı janýar, tirshiliginde jaýǵa bir qulyn bermeı, sońynda ózin qurban etkeni – adam balasyn oılandyrmaı qoımaıdy. Jylqy-ekesh jylqynyń ózi urpaǵy úshin janyn berip, erlikke baryp tur ǵoı. Budan keıin jylqynyń estiligi týraly qanshama shyǵarma oqyp, kıno da kórdik. Sonyń bá­rinde osy Tory aıǵyrdyń oıqastap úıirin bóriden qorǵap júr­geni elesteıdi. Ákem aıtatyn «birde burqasyndatyp jylqy túgendeýge barsam, úıir tóbeniń basynda shoqtaı bolyp ıirilip turǵanyn alys­tan kórdim, aıǵyr syrtynda oıqastap júr eken. Men barǵansha, úıirin aınalyp solaı oıqastaýmen boldy. Jele jortyp jetsem, tóbeniń as­tynda bes bóri ketip barady eken. Sońdarynan myltyq at­tym. Qar belýardan bolsa da, jylqy turǵan jerdiń to­py­raǵy kórinip qalypty, qan­­shama ýaqyt alysyp, kúsh qyla­dy eken ǵoı, janýarlar» deıtin.

Jylqysy mundaı qazaq­tyń jurty qalaı jatbaýyr bolmaq. Jylqy minez el emes pe edik?