Foto: ashyq derekkózden
Instıtýt sarapshylary ataǵan birinshi úrdis – shıkizattyq eksporttyń ósimi. El ekonomıkasy dástúrli eksporttyq taýarlarǵa súıenýdi jalǵastyryp otyr. 2024 jyldyń alǵashqy jartysynda eksport munaı, ýran, mys katodtary men rýdalardyń jetkizilýi arqasynda 2,1%-ǵa ósti. Alaıda osy taýarlardy eseptemegende, eksport 14%-ǵa tómendedi, bul shıkizat sektoryna táýeldilikti aıqyndaıdy.
Ekinshi anyq kózge urǵan faktor – bıdaı jetkizilimderiniń kúrt qysqarýy. Otandyq fermerler bıdaı eksportynyń eki ese qysqarýy saldarynan 533 mln dollar kóleminde eksporttyq tabys joǵaltqan. Ásirese О́zbekstanǵa jetkizilim – 33%-ǵa, Aýǵanstanǵa – 81%-ǵa, Túrikmenstanǵa 95%-ǵa qysqardy. Bul joǵaltýlar reseılik bıdaı eksportynyń artýymen, bizdegi dástúrli naryqtyń jaýlap alynýymen baılanysty.
Úshinshi úrdis – daıyn aýyl sharýashylyǵy ónimderiniń eksporty ósti. Shıkizattyq aýyl sharýashylyǵy taýarlary eksportynyń tómendeýine qaramastan, daıyn ónim eksporty 12%-ǵa, al kólemi 24%-ǵa ósti. 2014 jyldan beri fızıkalyq kólem 4 ese ósti, biraq eksporttyń 95%-dan astamy áli de TMD elderine tıesili. Eksporttyq naryqtardy ártaraptandyrý agroónerkásiptik keshenniń odan ári damýy úshin mańyzdy mindet bolyp qala beredi.
Tórtinshi úrdis – Qytaıǵa eksporttyń rekordtardy jańartyp jatqany.
2024 jyldyń alǵashqy jartysynda Qytaıǵa eksport 7,3 mlrd dollarǵa jetip, ótken jyldyń sáıkes kezeńimen salystyrǵanda 17%-ǵa ósti. Qytaı elimizden metaldy (+60%), rýda (+18%), hımııalyq zattardy (+157%), azyq-túlik ónimderin (+49%) belsendi satyp alyp jatyr.
Besinshi úrdis – Reseıge shyǵarylǵan eksporttyń tómendeýi. Bul elge taýar tasymaly 20%-ǵa tómendep, 4,3 mlrd dollar boldy. Tómendeýdiń negizgi sebepteri – reeksportty baqylaýdyń kúsheıýi, avtokólikter men qymbat metall rýda jetkizilimderiniń azaıýy. Byltyrǵy rekordtyq kórsetkishterden keıin Reseıge eksporttyń qysqarýy saýda aǵymdarynyń ózgerýin, reseılik naryqtaǵy ósip kele jatqan qıyndyqty kórsetedi.
