Sıfrlyq ınklıýzııa: Jahandyq úderis, zamanaýı talap

Keleli keńestiń mańyzy joǵary

BUU málimetine súıensek, elimiz Azııa – Tynyq muhıty aımaǵynda sıfr­lyq úkimet sheshimderi boıynsha kósh bastap tur. Sol sebepti de atalǵan kon­­fe­rensııa bıyl Qazaqstanda ótip otyr. Azııa jáne Tynyq muhıty óń­rine arnalǵan ekonomıkalyq jáne áleý­mettik komıssııasy (ATMEÁK) – ın­klıý­zıvti úkimetaralyq platforma. Atal­ǵan jıyndy elimizde ótkizý usy­nysy 79-sessııada barlyq múshe mem­­lekettiń bir­aýyz­dan qolda­ýyna ıe boldy. Byltyrǵy ­mamyr­da qa­byl­dan­ǵan «Azııa – Tynyq muhıty aqpa­rat­­tyq sýpermagıstraliniń 2022–2026 jyl­darǵa arnalǵan bastama­syn iske asy­rý jónindegi is-qımyl jos­pary ar­qyly sıfrlyq yntymaqtastyq pen ınteg­rasııaǵa járdemdesý» ATMEÁK-niń 79/10 qararynda Komıssııa sıfr­­lyq ózara is-qımyl jáne qaıta qurý jó­nin­degi mınıstrlik konferensııasyn sha­qy­rýǵa qaýly shyǵardy. Bıylǵy sáýirde­ ATMEÁK «Azııa – Tynyq muhıty aıma­ǵynda turaqty damý úshin sıfrlyq ınnovasııalardy paıdalaný» 80/1 qararyn qabyldady.

Bul mańyzdy jıyn Memleket bas­shysynyń 2025 jylǵa qaraı 500 mıllıard teńge ınvestısııa tartý ári 2026 jyly IT-ónimder eksportyn 1 mıl­lıard dollarǵa jetkizý tapsyrma­syn qol­­daıdy. Konferensııanyń alǵash­­qy eki kúninde plenarlyq talqylaýlar, qo­symsha is-sharalar jáne mınıstrler arasyndaǵy ekijaqty kezdesýler ótip, memorandýmdar men kelisimderge qol qoıylady. «Kazakhstan Tech Solution Day» sheńberinde IT-kompanııalar, startaptar men elimizdiń «SmartBridge» (qyzmet kórsetý kórmesi), «Smart Data Ukimet» (aqyldy derekter úkimeti), «eOtinish» sııaqty ozyq sıfrlyq ázirlemeler ta­nys­tyrylmaq. Sondaı-aq úsh kúnge sozy­­latyn konferensııa aıasynda Orta­lyq Azııadaǵy eń iri ınnovasııalyq ortalyq – «Astana Hub» halyqaralyq tehnoparkiniń múmkindikteri kórsetiledi. Konferensııaǵa qatysýshylar «Alaqan technologies», «DAMÝ» aqparattyq tehnologııalar ortalyǵy JShS, «Freedom Holding Corp», «Kaspi.kz», «Smartestprep Ltd» jastardy jeke kásiptik baǵdar­laý, qarjylyq, kólik, áleýmettik qyzmet­ter, saýda, bilim, densaýlyq saqtaý jáne basqa salalardaǵy sıfrlyq ónim­dermen tanysty. Odan bólek, qonaq­tarǵa tanystyrylǵandardyń arasynda halyqty ataýly jáne belsendi mem­le­kettik qoldaýdy qamtamasyz etýge baǵyt­talǵan «Áleýmettik ámııan» jobasy bar.

ATMEÁK ashylý saltanatynda Premer-mınıstr Oljas Bektenov jáne BUU Bas hatshysynyń orynbasary jáne BUU ATMEÁK atqarýshy hat­shysy Armıda Salsııa Alıshahbana sóz sóıledi. Sonymen qatar is-sharaǵa Koreıa Respýblıkasynyń Ǵylym, Aqpa­rat jáne kommýnıkasııalyq tehnologııalar mınıstrliginiń AKT saıasaty jónindegi vıse-mınıstri Song San Hýn, Armenııanyń О́nerkásip jáne joǵary tehnologııalar birinshi vıse-mınıstri Gevorg Mantashıan, Qytaıdyń О́nerkásip jáne aqparattyq tehnologııalar mınıstrliginiń bas ekonomısi Dýn Shen Gao, Irannyń Baılanys jáne aqparattyq tehnologııalar vıse-mınıstri Reza Bagerı, AQSh Memlekettik departamentiniń Halyqaralyq kommýnıkasııalar jáne aqparattyq saıasat jónindegi úılestirýshisi, Kıberkeńis­tik jáne sıfrlyq saıasat bıýrosynyń óki­li, Vashıngton qalasyndaǵy (Kolým­bııa okrýgi) AQSh elshisi Stefan Lang qatysty.

Azııa Tynyq muhıty óńirine arnal­ǵan Ekonomıkalyq jáne áleýmettik komıssııa 80 jylǵa jýyq ýaqyt boıy osy aımaqtaǵy 4 mıllıardtan astam adamnyń ómirine aıtarlyqtaı áser etip otyr. Qazaqstan 30 jyldan astam ýaqyt boıy Azııa Tynyq muhıty aımaǵyna ar­nalǵan Ekonomıkalyq jáne áleýmet­tik komıssııaǵa tolyqqandy múshe bolyp keledi. Sonymen qatar álemdegi úzdik tájirıbe negizinde serpindi damý­dy jalǵastyryp jatyr. Komıssııa eko­nomıkalyq órkendeýge, áleýmettik ál-aýqatqa jáne ekologııalyq turaqty­lyq­qa jetýde sheshýshi ról atqarmaq. ­Osy jyldar ishinde qorshaǵan ortany qorǵaý, tabıǵı resýrstardy basqarý, ınvestısııalyq baılanys, saýda, energetıka jáne kólik sııaqty mańyzdy baǵyttarda qarym-qatynasty damytýǵa kúsh saldyq. Memleket basshysy Qasym-Jomart Toqaev sıfrlyq tehnologııalar ekonomıkalyq ósýdi qamtamasyz ete otyryp, mıllıondaǵan adamǵa bıznes, bilim jáne densaýlyq saqtaý salasynda jańa kókjıekterdi ashýǵa múmkindik berip otyrǵanyn atap kórsetken edi.

– BUU-nyń bizdiń aımaqtaǵy ornyq­ty damý maqsattaryna qol jet­kizý úshin «eshkim artta qalmaýǵa tıis» qa­ǵı­­datyn atap ótý mańyzdy. Sıfrly ­ın­­klıý­zııa – mańyzdy element, on­syz maq­­satqa jetý múmkin emes. Yn­ty­maq­tastyq, bilim almasý, eń jaq­­sy táji­­rı­beler arqyly ǵana bar­ly­ǵy­na bir­deı turaqty ári jarqyn bola­shaq­ty qam­tamasyz ete alamyz. Biz óz tá­ji­­rı­be­miz ben bilimimizdi bólisýge daıyn­byz. Son­dyqtan áriptesterimdi Azııa – Tynyq mu­­hıty aımaǵynda turaqty damýy úshin Sıfr­lyq sheshimder ortalyǵynyń Qa­zaq­standa ashylýyna qoldaý kórsetýge sha­qyramyn. Ortalyqty qurý tıimdi óńir­lik yntymaqtastyqty damytý úshin mańyzdy katalızator bolady jáne elder arasyndaǵy sıfrlyq alshaqtyqty aıtarlyqtaı qysqartýǵa ákeledi, – dedi Úkimet basshysy Oljas Bektenov.

Onyń aıtýynsha, elimiz qazir álem­degi sıfrlyq damý jaǵynan eń ozyq 30 memlekettiń qataryna kiredi ári onlaın qyzmetter boıynsha 8-orynda. Barlyq memlekettik qyzmettiń 90 pa­ıyzdan astamy mobıldi qurylǵylar­dan halyqqa qoljetimdi. Kelesi jyl sońy­na deıin respýblıkalyq mańyzy bar bar­lyq qala men oblys ortalyǵy 5G jeli­si­men qamtylady. Jaqynda Qaraǵan­­dy qalasynda azamattarǵa yńǵaıly qyz­­met kórsetý ortalyǵy ashyldy, ol bir ǵı­maratta túrli uıymnyń bar­lyq qyzmet keshenin usynady. Mundaı ortalyqtar elimizdiń iri qalalarynda da taratylmaq.

– Jalpy, 2029 jyldyń sońyna de­ıin halyq pen bıznestiń sıfrlyq resýrstarǵa teń qoljetimdiligin qam­ta­masyz etýge múmkindik beretin to­lyq­qandy ekojúıe qurýdy josparlap otyrmyz. О́zimizdiń elektrondy resýrs­tarymyzdy qurý úshin jasandy ıntellekt salasyndaǵy ónimderdi ázirleı­­miz. Jýyrda Memleket basshysy Qazaq­stan halqyna Joldaýynda kelesi jyly Astanada Ulttyq jasandy ıntellekt orta­lyǵy qurylatynyn atap ótti. Biz osy salada barlyq elmen, sonyń ishin­­de Azııa – Tynyq muhıty aımaǵy mem­le­ketterimen yntymaqtasa damýdy qol­daımyz. Bul ortalyq tıimdi she­shim­derdi tańdaýdyń negizgi alańyna aına­lady. Qazaqstan Sıfrlyq Jibek jo­lyn damytý sheńberinde kórshiler­men birge Parsy shyǵanaǵy elderine shyǵa otyryp, Kaspıı teńiziniń túbi boıynsha talshyqty-optıkalyq baılanys jelilerin tóseý, sondaı-aq Batys – Shyǵys jobasy boıynsha tranzıttik áleýetti odan ári keńeıtý jónindegi jo­bany iske asyryp jatyr. Bul jańa tehnologııalardy damytý, iri «Big Tech» kompanııalaryn tartý úshin derekterdi jınaý, saqtaý jáne óńdeýdiń zamanaýı ınfraqurylymyn qalyptasty­rýǵa múmkindik beredi. Otandyq IT-she­shim­derdi álemdik naryqqa shyǵarý – ma­ńyzdy mindetimiz. Ony iske asyrýda «Astana Hub» halyqaralyq tehnoparki sheshýshi ról atqarady, – dedi Premer-mınıstr.

BUU Bas hatshysynyń jáne ATMEÁK atqarýshy hatshysynyń orynbasary Armıda Salsııa Alıshahbana Pre­mer-mınıstr Oljas Bektenovke 2024 jylǵa arnalǵan Azııa – Tynyq muhıty aımaǵyndaǵy sıfrlyq transformasııa týraly esepti usyndy. Bul sıfrlyq tehnologııa klımattyń ózgerý traektorııasyna qalaı áser etetinin qarastyrady. Baıandamada ınfraqurylym, basqarý, utqyrlyq, ónerkásip jáne saýda, apat qaýpin azaıtý, aýyl sharýashylyǵy jáne bıoártúrlilik ekojúıeleri sııaqty sala­lardaǵy sıfrlyq sheshimderdiń áleýetin kórsetetin jıyrma jeti mysal bar.

– Sıfrlandyrý qalypty jaǵdaı­ǵa aınaldy. Ol bizdiń ekonomıka­myzdy ózgertedi, qundylyq qurýdyń jańa múmkindigin ashady jáne ornyqty damý­dyń negizgi mindetin sheshýge kómek­tesedi. Alaıda, sıfrly transformasııa bu­ryn-sońdy bolmaǵan kúrdeli jáne belgi­siz ekonomıkalyq, ekologııalyq jáne áleýmettik táýekel­dermen de baılanys­ty, – dedi Armıda Salsııa.

Erekshe jandardy eskeretin ýaqyt

Sonyń biri – sıfrlyq ınklıýzııa. Bul baǵyt áleýmettik jáne ekonomıka­lyq ómirde asa mańyzdy. Oǵan aqpa­rattyq-kommýnıkasııalyq tehnolo­gııa­lar, ony damytý jolyndaǵy qajet­ti is-sharalar jatady. Sonyń ishinde bilim, áleýmettik qyzmetter, den­­saý­lyq saqtaý, áleýmettik jáne qoǵam­dastyqtardyń orny erekshe. Onyń aıryqsha úlgisin ınklıýzıvti qoǵamdy damytý qaýymdastyǵynyń pre­zıdenti, Parlament Senatynda ın­klıýzııa boıynsha sarapshy Ásem Tájıeva kór­set­ti. Konferensııa bary­synda «Ozim Platform» startaby kóptiń kóńi­linen shyqty. «Ozim Platform» – erekshe qajettilik­teri bar balalardy oqytýǵa baǵyttal­ǵan, ata-analar men sarapshylarǵa arnal­ǵan mobıldi qo­symsha. Qosymshanyń negizgi maqsaty – paı­dalanýshylardy ǵylymı negizdelgen ádis­temeler týraly habardar etý jáne senimdi sarapshylardy ata-analarmen baılanystyrý. Startap komandasynda Kembrıdj, Makgıll, Marokko ýnıversıteti men Nazarbaev ýnı­ver­sı­tetiniń ǵalymdary bar.

Úlken zertteýdiń negizinde jasalǵan platforma bilim men psıhologııalyq resýrstardy qamtamasyz etedi. Ol 2021 jyly «techpreneurs» baǵdarlamasy aıasynda «Astana Hub»-ta iske qosyldy.

– Maǵan erekshe ana bolý úshin jańa bilim qajet boldy. «Ozim» platformasy mobıldi qosymshasyn qurý ıdeıasy 2020 jyly pandemııa kezinde oıyma keldi. Onda barlyq ońaltý qyzmeti múmkindigi shekteýli balalardy tárbıelep otyrǵan otbasylarǵa qoljetimdi bolmady. Ata-analar balalarymen reabılıtologter men basqa mamandardyń basshylyǵy­men óz betinshe jumys isteýge májbúr boldy. Alaıda pandemııa ár otbasynda kom­pıýter nemese noýtbýk joq ekenin, biraq barlyǵynda smartfon bar ekenin kórsetti. Osyny eskere otyryp, maǵan smartfon qosymshasyn qurý ıdeıasy keldi. Bul bastama elimizdiń shalǵaı óńirlerindegi ata-analarǵa óte qolaıly bolyp kórindi, – deıdi startaptyń negizin qalaǵan dedi Á.Tájıeva.

Platforma ata-analardy onlaın rejimde oqytyp, aqparattandyrady. Tek teorııalyq materıaldar ǵana emes, sonymen qatar qazaq jáne orys tilderindegi praktıkalyq sabaqtar da bar. Mysaly, «Ozim Platform» jobalyq toby ata-ana­lardyń aqparattyq qajettiligi týraly zertteý júrgizdi. Zertteý nátıjesinde ata-analarǵa dıagnozdar týraly mańyzdy málimetter, beıindi mamandardyń maqa­lalary, úı jaǵdaıynda balany ońaltý týraly sabaqtar jáne psıhologter men zańgerlerdiń keńesi qajet ekenin anyq­­talǵan. Solaı «Android» jáne «IOS» negi­zinde iske qosylatyn erekshe mo­bıldi qo­symsha halyqqa usynyl­ǵan. «Erekshe balalardy tárbıelep otyrǵan otba­sy­lar­dy qoldaý kerek. Birtúrli estilse de, ǵy­lymı álem men jeke ana tájirıbesi arqyly startap jasadym. Balamnyń jaǵ­daıyn kórip, qatty alańdadym. Pan­demııa kezinde tipti qıyn boldy. Erte ara­­lasýdy qajet ete­tin balanyń anasy re­tinde pandemııa kezin­­de ońaltý múm­kin emes­­tigin uqtym. Sosyn erekshe qa­jet­­tiligi bar balalar­dyń analaryna kerek aq­pa­rattarǵa úńil­dim. Sodan keıin osy qıyn­dyqqa tap bolǵan otbasy­lar­ǵa qol­jetimdi áleýmettik jobany mo­bıl­di qosymsha túrinde jasaımyn dep shesh­­tim», deıdi sıfrlyq ınklıýzııany da­my­týǵa úles qosyp júrgen Ásem Tájıeva.

Bir eskerer jaıt, qosymsha alǵash iske qosylǵanda dıdjıtal-ınklıýzııa boıynsha sarapshy Zııat Ábdiqaıymov zaǵıp jáne nashar kóretin adamdar úshin qosymshanyń qoljetimdiligine aýdıt júrgizgen edi. Damý kezeńinde komanda tehnologııanyń múmkindigin tekserip, erekshe jandardy shekteıtin tehnıkalyq kemshilikterdi túzetken. Zııattyń aıtýynsha, «Ozim Platform» komandasy oǵan qosymshany josparlaý kezeńinde qoljetimdilik máselesimen júgingen. Erekshe jandarǵa eshbir kedergi bolmaı, qoljetimdi bolýy – basty másele. Bul qarjyǵa qatysty ǵana dúnıe emes, uıym men kompanııanyń qundylyqtaryna qatysty deıdi sarapshy. Onyń oıynsha, arhıtektýrada ǵana emes, sıfrlyq álemde de erekshe jandardy eskeretin ýaqyt keldi.

«Ozim» ázirleý toby ata-analarǵa mátindik jáne beınejazba formatynda mańyzdy aqparat bere otyryp, platforma mazmunyn jasaýǵa sarapshy­lardy, sonyń ishinde tájirıbeshiler men mu­ǵalimderdi shaqyrdy. Qoldan­bada qa­jetti aqparatty izdeýdi qarapa­ıym jáne tıimdi etýge toǵyz logıkalyq jáne taqyryptyq qurylymdalǵan bó­lim bar. Sondaı-aq munda ártúrli ońal­tý uıy­mynyń biryńǵaı derekqory bar. Osy­nyń bári balalardyń damýyn baqylaý­ǵa múm­kindik beredi. Paı­dalanýshy­lar balalarynyń derekterin óz eseptik jazbalaryna engizip, úderisti baqylaý úshin mezgil-mezgil test júrgize alady.

– Qazir «Ozim Platform»-nyń naǵyz damıtyn kezi. Biz múmkindiginshe Ortalyq Azııadaǵy kóptegen otbasyn qamtýdy jáne ata-analarǵa bala damýynyń keshi­gýin erte anyqtaýǵa kómektesýdi josparlap otyrmyz. Erte damý jáne aralasý ár­bir jeke tulǵanyń ósýi men damýy úshin oń­taıly jaǵdaılardy qamtama­syz ete oty­ryp, turaqty jáne salamatty qoǵam­dy qalyptastyrýda sheshýshi ról at­qarady, – dep oıyn qorytty Á.Tájıeva.

Konferensııa aıasynda tanys­tyryl­ǵan taǵy bir joba – «IteachMe». Onyń ázirlengen bilim baǵdarlamasy­nan basqa, jastarǵa árqaısysynyń múm­kindikteri teń bolatyn ınklıýzıv­ti top­tarda oqýǵa múmkindik beretin ózindik ádisnamasy bar. Áleýmettik ınvestorlarmen, 2019 jyldan bastap múgedektigi bar jastar men áleýetti jumys berýshilerdiń suranysy boıynsha bilim baǵdarlamalary iske asyrylyp keledi. Oqytýdyń basty ereksheligi – oqý úderisiniń ózinde-aq tyńdaýshy­lar ózderiniń «digital» daǵdylaryn aqsha­ǵa aınaldyrýynda. Bul bilimdi joǵary deńgeıde meńgerýdiń jáne tańdalǵan baǵyttardyń suranysqa ıe ekenin bildiredi. Bes jyl ishinde qorda 500-den astam stýdent bilim alǵan, olardyń 80 paıyzy múgedektigi bar jandar. Búginde stýdentterdiń 7 baǵyt bo­ıynsha oqý múmkindigi bar: veb-master, UI/UX jáne motion dızaın, kopıraı­tıng, mobılografııa, SMM+kopıraı­tıng, BQ testileý jáne grafıkalyq dızaın. Barlyq oqý materıaly qazaq jáne orys tilderinde, sondaı-aq estý qabi­leti buzylǵan stýdentter úshin ym-ıshara tilinde qoljetimdi.

– Múgedek adamdardy jumyspen qamtý túrli sanattaǵy adamdar birlesip qarym-qatynas jasaı alatyn túrli jáne ınklıýzıvti qoǵamdy qurýǵa yqpal etedi. Munyń bári mádenı jáne áleýmettik alýandyqtyń artýyna jáne múgedek adamdardyń stıgmatızasııasynyń tómen­deýine ákeledi. Sol sebepti sıfr­lyq ınklıýzıvtiń damýyna basa mán bergen durys. Búgingi konferensııa kóńilimnen shyqty. Sebebi bul máselede buryndary tek sıfrlyq álemge mán beretin bolsa, osy joly adam uǵymyna kóńil aýdardy. Sıfrlyq ınklıýzııada túsiniktilik pen janashyrlyq mańyzdy. Oǵan sıfrlyq bilimdi qosyńyz. Búgin kóptegen másele taldanyp, sheshimin tapty, – dedi qor dırekteri Zahıra Begalıeva.

Konferensııa barysynda sıfrlyq tehnologııalar salasyndaǵy aımaqtyq ynty­maqtastyqty nyǵaıtýǵa baǵyt­tal­ǵan birqatar mańyzdy memorandým men ke­lisimge qol qoıyldy. Negizgi nátı­jelerdiń biri óńirdegi sıfrlyq trans­formasııany jedeldetý boıynsha odan arǵy qadamdardy aıqyndaıtyn Astanalyq mınıstrlik deklarasııasyn qabyldaý bolady.

Sıfrlyq damý, ınnovasııalar jáne aeroǵarysh ónerkásibi mınıstri Jaslan Mádıev halyqaralyq konferensııanyń tóraǵasy bolyp saılandy.

 – Elimizde assambleıanyń aldynda ınklıýzıvti jáne turaqty sıfrlyq bolashaqty damytýǵa degen tereń min­det tur. Bıylǵy mınıstrler konferensııasy sıfrlyq ınklıýzııa jáne jahandyq deńgeıdegi transformasııa máselelerine arnalǵan. Bizdiń sıfr­lyq úkimet árbir memlekettik qyzmet eldiń barlyq turǵynyna – aýyldar­dan megapolısterge deıin qoljetimdi ­bolýy úshin qoldan kelgenniń bárin jasaıdy. Bul azamattarymyzdyń ómir súrý sapasyn aıtarlyqtaı jaqsar­tady. Olar­ǵa yńǵaıly bolý úshin biz memle­kettik qyzmetterdi kúndelikti ómirde qoldanatyn tanymal sıfr­lyq plat­formalarǵa biriktirdik, – dedi
J.Mádıev.

Aıta keteıik, konferensııanyń Astanada ótkizilýi elimizdiń sıfrlyq tehno­logııalar salasyndaǵy kóshbas­shylyǵyn kórsetedi ári aldaǵy ýaqyt­ta halyqaralyq ınvestısııalar men seriktestikterdi tartýǵa jańa múm­kin­dikter ashady. Bul IT eksportyn damytýǵa jáne eldiń ekonomıkalyq ósýin nyǵaıtýǵa yqpal etedi.

Daıyndaǵan –

Eligimaı TО́ŃKER,

Bekzat QULShAR,

«Egemen Qazaqstan»