Zań túzeldi, merdiger, sen de túzel!

Bir ınjener 28 nysanǵa jaýapty

Byltyr ortalyqtyń sapa saraptamasy sheńberinde talapqa saı kelmeıtin 12 myńnan astam synama anyqtalǵan. Onyń 95%-y jergilikti jelide iske asyrylǵan ny­sandarǵa tıesili. Onda 3 myń­nan astam aqaý bar.

«Kórsetilgen faktiler jer­gilikti jeli boıynsha jol jobalaryn iske asyrý kezindegi jumystardyń sapasy tómen deńgeıde qalyp otyrǵanyn aıǵaqtaıdy. Bul tehnıkalyq qadaǵalaý qyzmeti jol-jón­deý nysandarynda jobalyq jáne tehnologııalyq talaptyń saqtalýyn turaqty baqylaýdy júzege asyrmaıtynyna baılanysty bolyp otyr», deıdi «Jol aktıvteriniń ulttyq sapa ortalyǵy» RMK bas dırektory Bolatbek Aıtbaev.

Aıtbaevtyń aıtýynsha, ótken jy­ly jumys júrgizý nysan­daryn­­da teh­nı­kalyq qadaǵa­laý qyzmet­­ker­leri­niń qu­rylys alańyn­da bol­maýy­nyń 200-den astam faktisi kezdesken. 

О́ıtkeni ınje­ner­ler bir ýaqytta birneshe jobaǵa qa­tysady. Mysaly, byltyr bir ınjener 28 nysanǵa bir ýaqyt­ta jetekshilik etken. Bir ınjener­diń birneshe óńirge tartylǵan nemese birneshe uıymdaǵy tizimge engizilýi de jıi kezdesedi.

«Taǵy bir túıindi másele – jergilikti atqarýshy organdar quramynda jol salasy mamanynyń tapshylyǵy nemese múlde joqtyǵy. Sonyń saldarynan, ondaǵy jol jóndeý jumysynyń sapasy tolyqtaı tehnıkalyq qadaǵalaý ınjeneri quzyretinde qalady. Alaıda olardyń qyzmet kórsetýi tym tómen deńgeıde. Tapsyrys berýshi tarapynan baqylaý álsiz, sebebi olar jol mamany emes», dedi bas dırektor.

Úlken túıtkildiń úsh sebebi

Eldegi úlken-kishi asfalt joldar ne sebepti tez tozyp, shuryq-tesik bolyp ketedi? Asfalt juqa tóselgen soń ba, joq álde paıdalanǵan materıal sapasy nashar ma?

«Respýblıkalyq joldardyń shamamen 16-17 myń shaqyrymyn jyl sa­ıyn­ dıagnostıkalaımyz. Nátıjesinde, jol­dardyń naqty jaı-kúıin, qaldyq resýr­syn kóremiz. Sóıtip, dál qazir jolǵa qajetti jóndeý túrin anyqtaýǵa negizdeme alamyz. Bul – joldyń ótkizý qabiletin, onyń barynsha uzaq merzimde beriktigin saqtaýdyń alǵysharttary. Degenmen jer­gilikti jelide avtojoldardy jóndeý túrin anyqtaý áli kúnge vızýaldy túr­de júrgizilip jatyr. Bul óz kezeginde joldyń merziminen buryn buzylýyn, onda shuńqyr, jaryq jáne taǵy basqa aqaýdyń paıda bolý qaýpin ulǵaıtady. Sondaı-aq jergilikti joldardyń keń tarmaqtylyǵy, jóndeýdi qajet etetin telimderdiń jol sharýashylyǵynyń ne­gizgi óndiristik qýattarynan shalǵaı orna­lasýy (asfaltbeton zaýyty, materıal ón­dirýshi kásiporyndar negizinen oblys ortalyqtarynda shoǵyrlanǵan) jumys­ty ýaqtyly atqarýǵa qol baılaý bolady», deıdi Sapany baqylaý departamenti­niń basshysy Qýanysh Tóleýhanov.

Ulttyq ortalyqtyń sarapshysy Qaı­rat Karebaevtyń sózinshe, jolǵa qa­tys­ty kásiporynnyń alysta ornalasýy as­falt­beton qospalaryn óndirý jáne tóseý tehnologııasyn buzý qaýpin kúsheıtedi.

«Mysaly, oblys ortalyǵyndaǵy asfaltbeton zaýytynda óndirilgen qospa shalǵaıdaǵy jol qurylys alańyna jetip bolǵansha sýyp ketedi. Ondaı qospany normatıvtik talaptaryna deıin tyǵyz­daý múmkin bolmaı qalady. Saldarynan jańa asfaltbeton jabynynyń sapasy tómendep, merziminen buryn tozyp, qozǵalys jaǵdaıy nasharlap ketedi», deıdi.

Jergilikti jolda kezdesetin taǵy bir másele – merdiger mekemeniń, asfal­t­-beton zaýytynyń óz menshigin­de sy­naq zerthanalarynyń bolmaýy. So­nyń sal­darynan jóndeý alańyna kel­gen qurylys materıalynyń sapasyn baqy­laý durys atqarylmaıdy. Sóıtip, sapasyz materıal paıdalanýǵa ketip qalady. Budan bólek, avtojoldardyń tez tozýyna shamadan tys júk tıep júretin aýyr júk kólikteri de áser etedi. Ýaqtyly kútip-ustaý jumystaryn der kezinde júrgiz­beý de – kóp problemanyń kóterilýine sebep.

Jol sapasyna «QazAvtoJol» jaýapty

Avtojoldardyń jalpy uzyndyǵy 168 myń km-den asady. Onyń 25 myń kılometri respýblıkalyq mańyzǵa ıe. 70 myń km – oblystyq jáne aýdandyq joldar. 73 myń km – eldi meken kósheleri. Respýblıkalyq mańyzy bar joldardy damytý, paıdalaný jáne jóndeýdi uıymdastyrýmen «QazAvtoJol» aınalysady. Oblys jáne aýdan ákimdikteri tıisti aýmaqtardaǵy jergilikti mańyzy bar avtomobıl joldary úshin jaýap beredi. Qala men eldi meken kóshesin jóndeý, kútip-ustaý jumysymen son­daǵy ákimdiktiń «Turǵyn úı-kommýnal­dyq sharýashylyǵy, jolaýshy kóligi, avtomobıl joldary» bólimi shuǵyldanady.

«Asfaltbeton jabynyndaǵy usaq zaqymdy ýaqtyly jóndemeý olardyń órshýine jáne úlken aqaýlardyń paı­­da bolýyna ákeledi. Kishkentaı ja­ryq­shanyń az ýaqytta shuńqyrǵa aınalý qaýpi óte joǵary. Bul úrdis mer­zim­aralyq kezeńde erekshe, tez oryn alady. Sebebi – aýa temperatýrasynyń ózgerýi, qubylýy. Túnde jaryqshalarǵa engen sý muzǵa aınalyp isingende, asfalt jaryla bastaıdy», dedi B.Aıtbaev.

Qulyqsyz qurylystyń jazasy qandaı?

Kásiporyn mamandary jumys pen materıal sapasyna saraptama júrgizgen kezde ártúrli buzýshylyq anyqtaıdy. Máselen, asfaltbeton jabynyn tóse­gende tehnologııadan aýytqý tabylady. Zerthanalyq synaq júrgizilgennen keıin sapasyz materıal paıdalanylǵany bel­gili bolyp jatady. Normatıvtik-teh­nıkalyq qujat pen reglamentke sáıkes aqaý anyqtalǵan jaǵdaıda mekeme tarapynan tapsyrys berýshige jáne merdiger kompanııaǵa aqaýdy joıý jóninde habarlama jiberiledi. Jaýap bermese, merdiger kompanııa men tehnıkalyq qadaǵalaý qyzmetin jazalaý týraly hat Memlekettik sáýlet-qurylys baqylaý basqarmasyna jóneltiledi. Sapany baqylaý jónindegi nusqaýlyqqa bıyldan bastap nysandy qabyldaý nemese paıdalanýǵa berý kásiporyn bergen barlyq anyqtalǵan buzýshylyq pen sáıkessizdik joıylǵannan keıin ǵana júzege asyrylatyn talap engizilgen.

«Tapsyrys berýshi men merdiger arasyndaǵy kelisimshartta jumysty sapasyz atqarǵany úshin aıyppul kóz­delgen. Memlekettik satyp alý týraly zańnamaǵa sáıkes, tapsyrys berýshi ju­mysty nashar atqarǵan mekemeni jo­syqsyz óndirýshiler reestrine engize alady. Sapa ortalyǵy merdiger men tapsyrys berýshi arasyndaǵy kelisimshart­qa sáıkes oryndalǵan jumys boıynsha qorytyndy jasap, anyqtalǵan aqaý men buzýshylyqty biryńǵaı sıfrlyq bazada tirkeıdi. Eger osy anyqtalǵan kemshi­lik­ti elemeı, aqaýdy joımaı, tapsyrys berýshi nysandy qabyldaǵan jaǵdaıda ýákiletti organ óz quzyrynda tıisti shara qoldanady», dedi Q. Tóleýhanov.

Jolǵa qoıylatyn talaptar

Jol ınfraqurylymyna sheteldik ­ınvestısııa asa qajet. Biraq halyqara­lyq qarjy uıymdary normatıvtik baza­ny jalpyálemdik standarttarǵa sáı­kes bol­syn dedi. Qazir elde júrgizilip jat­­­qan barlyq qurylys, qaıta salý jáne jón­deý jumysy memlekettik jáne halyq­aralyq talaptarǵa sáı­kes jasaqtalady. Soǵan sáıkes qoldany­latyn ınertti materıaldarǵa, bıtýmdy qospalarǵa da qatań talap qoıylady. Mysaly, ońtústik óńirlerde ystyq aýa raıyna baılanys­ty 70/100 markili bıtým, soltústik óńirlerde 100/130 markili bıtým qoldanylady. Dese de jol sapasy áli de el kóńilinen shyqpaı tur.

Zań buzatyn merdigerler

«Kásiporynnyń ár oblysta jáne res­pýblıkalyq mańyzdy qalalarda 20 jergilikti fılıaly bar. Olar halyq­ara­lyq «ISO 17025» jáne «ILAC» standarttary boıynsha akkredıttelgen synaq zerthanalarymen jabdyqtalǵan. Mekeme qurylǵan sátten bastap 700-den astam aspapty, onyń ishinde asfaltbetondy, bıtýmdy, ınertti materıaldardy synaý boıynsha quraldardy jańarttyq», deıdi mekeme basshysy.

Aıtýynsha, maman sany jetkilikti. Injenerler saraptama júrgizerde ny­sanǵa tike barýy úshin 50 arnaıy avto­kólik jumyldyryldy. Sondaı-aq orta­lyqta jol datchıkterimen, geometrııalyq parametrdi anyqtaý júıesimen, jol­dyń boılyq jáne kóldeneń tegistigi­men jabdyqtalǵan 16 dıagnostıkalyq avtokóligi bar eken.

«Jalpy, respýblıka boıynsha jol-jón­deý jumystarynyń sapasyn baqy­laýdy qamtamasyz etý úshin barlyq re­­sýrs­­pen qamtamasyz etildik», dedi Q.Kárebaev.

Nashar tóselgen joldardy amaldap tapsyrý úshin mekeme qyzmetkerine syıaqy usynyp, qylmysqa ıtermeleıtin merdiger kompanııalar da bar eken. Ony bas dırektor B.Aıtbaevtyń ózi aıtty.

«Syılyq usynyp, qylmysqa jete­leıtin merdigerler bar. Ondaı jaǵdaıda qyzmetker dereý komplaens qyzmetine habarlasady. Kásiporynda sybaılas jem­qorlyqtyń aldyn alýǵa, anyqtaýǵa, jol bermeýge qatysty komplaens saıasaty jáne sondaı jaǵdaılar týyndaǵanda qyzmetkerdiń is-qımyly týraly nus­qaýlyq bekitilgen. Qyzmetkerdiń shaǵymy boıynsha jasalǵan sybaılas jemqor­lyq quqyq buzýshylyq faktisi anyqtal­ǵan jaǵdaıda bekitilgen mólsherge deıin syıaqy qarastyrylǵan», dedi ol.

Memleket basshysynyń Ulttyq qu­ryl­taıda bergen tapsyrmasyna sáı­­kes bıyl respýblıkalyq mańyzy bar jol­dar­dyń 12 myń kılometrin rekon­st­rýk­sııa­laý jáne jóndeý josparlanǵan. Onyń 2,5 myń kılometri nemese 109 ­nysan ortasha jóndelip bolypty. Teh­nı­ka­lyq qu­jat­tamalary vedomstvo­lyq saraptamadan ótkizilgen.

«Búgingi kúni 25 myń km respýb­lı­kalyq joldyń 23 myń kılometrge jýy­ǵy nemese 92%-y jaqsy jáne qanaǵatta­nar­lyq jaǵdaıda», dedi Q.Tóleýhanov. Ma­man­dardyń aıtýynsha, jol jasaýda ere­je men normatıvter túgel túzelip, talap barynsha qataıdy. Endi merdiger men jolǵa jaýapty mekemeler de túzeledi degen úmit bar.