Kollajdy jasaǵan – Záýresh Smaǵul, «EQ»
Osy oraıda ult ustazy Ahmet Baıtursynulynyń «Ozǵandarǵa jetý kerek. Jetkenderden ozý kerek» degen sózi sanamyzǵa sáýle túsiredi. Qazir elimiz bul salada qarqyndy jumys atqaryp, birqatar jaqsy nátıjege qol jetkizip jatyr. Endigi másele – jasandy ıntellektiniń qazaqsha sóıleý sapasyn jaqsartý.
Eń áýeli qoıylǵan saýalǵa jasandy ıntellektiniń qalaı jáne qaıdan jaýap beretinin bilgenimiz durys. Jasandy ıntellekt ǵalamtor jadyndaǵy barlyq aqparattardy súzip alyp, tıisti málimet usynady. Demek, aǵylshyn men orys tilindegi aqparattardyń tolymdy bolý sebebi – sol tildegi materıaldardyń moldyǵynan.
Sarapshylardyń derekteýinshe, eń úlken ensıklopedııalyq joba sanalatyn ýıkıpedııanyń ishinde 220 myń ǵana qazaqsha jazylǵan maqala bar. Bul aqparattardy jasandy ıntellekt bazasyna engizgen kezde muhıtqa quıǵan tamshydaı ǵana bolady. IT maman Tımýr Bektur jasandy ıntellekt qazaqsha sapaly ári tolyq jaýap berýi úshin oǵan keminde 10 mln aqparat kerek. «Jasandy ıntellektiniń negizgi qoregi – málimetter qory. Onsyz júıe jumys jasamaıdy. Endi qazaqsha málimetter qoryn qalaı ulǵaıtamyz? Jaýap bireý. Qazaq qoǵamy qazaqsha kontentti kóbeıtpeı, orys tilindegi kontentti tutynýdy jalǵastyra berse, ChatGPT qazaqshaǵa shorqaq bolyp qala beredi», deıdi T.Bektur.
Al halyqaralyq «Qazaq tili» qoǵamynyń prezıdenti Raýan Kenjehanuly bul máseleni sheshýdiń tıimdi jolyn usynady. Ol ǵalamdyq platformalardy júıeli lokalızasııalaý kerektigin aıtady. Máselen, bir ǵana «Google» korporasııasy qoryndaǵy eń mańyzdy on myń maqalany qazaqsha aýdarý – jasandy ıntellektiniń tildik qoryn baıytyp, mazmunyn tereńdete túsedi.
Muny is júzinde qoldanýdy Nazarbaev ýnıversıtetiniń «Aqyldy júıeler jáne jasandy ıntellekt» ınstıtýty bastap ketti. Olar neırojelige qazaqsha aqparattardy kóptep júkteı otyryp, qazaqshaǵa jetik «Umaı» kómekshisin jasap shyǵardy.
«Umaı» – shynaıy áıel beınesi retinde sıfrlyq júıede jasalǵan, qazaq tilinde sóıleıtin vırtýaldy kómekshi. Onyń múmkindigi birneshe salany qamtıdy. Atap aıtsaq, ǵylym, tarıh, tehnologııa, densaýlyq saqtaý sala-laryndaǵy suraqtarǵa erkin jaýap beredi. ISSAI jetekshisi, Nazarbaev ýnıversıtetiniń Injenerlik jáne sıfrlyq ǵylymdar mektebiniń professory Atakan Varoldyń aıtýynsha, buryn úlken derekter jıyntyǵynyń jetkiliksiz bolýy qazaq tilin sıfrly álemde shekteıtin edi. Endi eki myńnan astam adamnyń úsh júz saǵattyq jazbasyn jınaý nátıjesinde qazaq sózin avtomatty túrde taný jobasy iske qosyldy.
Biraq bul áli de jetkiliksiz. Barlyq salanyń mamandary shaǵyn aqparttan bastap, referat, monografııa, kórkem shyǵarmalaryn ǵalamtor júıesine qarqyndy túrde «ýıkı maqala» túrinde engizýi kerek. Sonda málimetter qory ulǵaıyp, qazaq tiliniń jańa tehnologııadaǵy qoldanys aıasy keńı túspek.
