Sýretti túsirgen – Erlan OMAR, «EQ»
«Jalǵyz balasy bardyń shyǵar-shyqpas jany bar. Eki balasy bardyń quıryǵy bar, jaly bar. Úsh balasy bardyń Buqarada maly bar» degen támsil qalǵan. El ishinde bul sózdiń ártúrli nusqalary kezdesedi. Aıtaıyn degen oıy bir, balaly úıdiń bazarly ekenin, balasyz úıdiń qýarǵan mazar ekenin aıtady. Áıtkenmen qazaq qoǵamy naryqqa kirgeli, bul túsinik te qalypqa tústi. Burynǵydaı bir úıdegi oınaqtaǵan on balany kórý qıyn. Áýpirimdep tórtten asyrsaq, tóbemiz kókke jetedi. О́ıtkeni tórt balaly úı kópbalaly otbasy degen mártebege ıe bolady da, sodan memleket tarapynan beriletin áleýmettik ıgilikterge qol jetkizedi.
Al qazir elimizde ondaı qansha otbasy bar degendi aıtpas buryn, myna bir derekke kóz júgirteıik. Ulttyq statıstıka bıýrosynyń derekterine sáıkes, elimizde nekede turǵan erler men áıelderdiń sany 2009 jyly 6,6 mıllıon bolǵan, al 2021 jyly 8,2 mıllıonǵa deıin ósipti. Ulttyq sanaqtyń qorytyndysy boıynsha halyqtyń 60,9% nekede bolǵan. Dál qazir elimizde qansha otbasy bary týraly derekter áli jańarǵan joq. Osy 8 mıllıonnan aspasa, kemigen joq deýge negiz bar. О́ıtkeni bıyl mamyr aıynda «Azamattarǵa arnalǵan úkimet» arnaıy statıstıkalyq málimetter jarııalaǵany esimizde. Onda: «10 aıda 103 myńnan asa neke tirkelgen. Onyń ishinde 2024 jyldyń basynan beri 40 myń jańa otbasy qosyldy. 2023 jyldyń shildesinen bastap elimizde 328 myń jańa azamattyń týýy tirkeldi» delingen. Demek elimizdegi otbasy sany ósip keledi. Deıturǵanmen ajyrasý degen de azaımaı turǵany jasyryn emes. Sonymen, 9 mıllıonǵa jýyq otbasynyń qazir 583,4 myńy kópbalaly úıge jatady. Resmı derek boıynsha, atalǵan 583,4 myń kópbalaly otbasy memleket tarapynan jyl basynan beri jıyny 274,8 mlrd teńge mólsherinde áleýmettik turǵyda qamtylypty. Byltyr tamyz aıynda Eńbek jáne halyqty áleýmettik qorǵaý mınıstrligi: «2019 jyly 250 myń otbasy kópbalaly retinde járdemaqy alsa, qazir olardyń sany 545 myń otbasyǵa jetti» dep málimdepti. Al qazirgi derekpen salystyrǵanda bul deńgeı edáýir óskenin baıqaımyz.
Bıyl qańtardan bastap kópbalaly otbasylarǵa taǵaıyndalatyn memlekettik járdemaqylardyń mólsheri 7%-ǵa artty. Eńbek jáne halyqty áleýmettik qorǵaý mınıstrliginiń málimetinshe, bul memlekettik járdemaqyǵa tórt jáne odan da kóp birge turatyn kámeletke tolmaǵan nemese 23 jasqa deıingi kúndizgi bólimde oqıtyn stýdent balalary bar otbasylar tabysyna qaramastan úmitker bola alady.
Áleýmettik kómek departamentiniń basshysy Gúlmıra Jákenqyzynyń aıtýynsha, balaly otbasylardy áleýmettik qoldaý – memleket saıasatynyń basym baǵyttarynyń biri.
«Járdemaqy mólsheri 4 balasy bar otbasy úshin 59 183 teńgeden bastap, 8 balasy bar otbasylar úshin 118 144 teńgege deıin balalar sany boıynsha saralanady. Al odan da kóp balasy bar otbasylar úshin bul soma ár bala úshin 14 768 teńgege artyp otyrady. Bıyl bul járdemaqy 600 myńnan asa otbasyna tólenedi, bul maqsattarǵa 474,8 mlrd teńge qarastyrylǵan», dedi G.Jákenqyzy.
Tólem mólsheri bala sanyna qaraı eseptelip tólenedi jáne 2024 jyly: 4 balasy bar otbasylarǵa – 16,03 AEK (59 183 teńge), 5 balaǵa – 20,04 AEK (73 988 teńge), 6 balaǵa – 24,05 AEK (88 793 teńge), 7 balaǵa – 28,06 AEK (103 598 teńge), 8 jáne odan da kóp balasy bar otbasylarǵa – ár balaǵa 4 AEK nemese 14 768 teńge mólsherinde tólenedi.
Qoryta aıtqanda, kópbalaly otbasy – Otanymyzdyń tiregi. Onyń irgesi berik, áleýeti myǵym bolmaı, memleket tasy órge basýy neǵaıbil. Sondyqtan otbasyndaǵy bala sanyn arttyrýǵa arnalǵan jan-jaqty yntalandyrý jumysynyń qarqyny báseńdemeýge tıis.
