Kollajdardy jasaǵan – Almas MANAP, «EQ»
Naýqan aıasynda qyrkúıek aıynda barlyq oqý ornynda polısııa basshylarynyń qatysýymen kezdesýler ótpek. Ol jerde joǵary synyp oqýshylary men stýdentterge qylmystyq jaýapkershilikke ákep soqtyratyn áreketter týraly jan-jaqty aqparat beriledi.
«Er jetip, óz qoly óz aýzyna jete bastaǵan jastar esirtkini tanystarynyń ótinishimen ýaqytsha saqtaý nemese tasymaldaý, graffıtı-jazýlardy salý, habarlandyrýlar nemese QR-kodtar taratý, forýmdarda, messendjerlerde esirtki týraly oń pikirleri bar posttar qaldyrý sııaqty áreketter úshin qylmystyq jaýapkershilik bar ekenin túsinýi mańyzdy», deıdi IIM esirtki qylmysyna qarsy is-qımyl departamentiniń baspasóz qyzmeti.
Alǵashqy kezdesýdi atalǵan departament qyzmetkerleri elordalyq IT ýnıversıtetinde ótkizdi. Joǵary oqý ornynyń oqytýshylary men ákimshiligine stýdentterdiń qatysýymen jasalýy múmkin quqyq buzýshylyq túrleri, ýnıversıtette jáne jataqhanalarda esirtkini jarnamalaý jáne taratý tásilderi, stýdentterdiń esirtkini qoldaný belgileri týraly aıtyldy. «Bul áńgime qalaǵa jańadan kelgen jáne esirtkini taratý nemese jarnamalaý arqyly jeńil tabys tabýǵa tartylýy múmkin birinshi kýrs stýdentterine óte mańyzdy. Sondyqtan osy ýnıversıtettegi kelesi qadam – 1-2 kýrs stýdentterimen kezdesý. Bizdiń maqsatymyz – aqparatty jastardyń bárine jetkizý», dedi sala mamandary.
Joǵaryda aıtylǵandaı, jastar men jasóspirimderdiń qatysýymen jasalatyn esirtki qylmystarynyń biri – kóshelerdegi graffıtı jazýlaryn salý. Bir qaraǵan adamǵa ol qabyrǵaǵa salynǵan ádemi jazý ǵana bolyp kórinýi múmkin. Alaıda esirtki paıdalanatyn adamdarǵa bul «taptyrmas» baǵyt-baǵdar. Iаǵnı ol jerde esirtki satatyn saıttardyń ataýy jazylady.
Osy qylmystarǵa qarsy kúres aıasynda qazir el aýmaǵynda graffıtı jazýlardy óshirý naýqany júrip jatyr. Almaty oblysynda polıseıler jyl basynan beri 800-den astam esirtki graffıtılerin joıdy. Bul týraly taıaý kúnderi oblystyq Esirtki qylmysyna qarsy is-qımyl basqarmasynyń bastyǵy Ardaq Qaısarov kommýnıkasııalar ortalyǵynda ótken brıfıngte málimdedi.
Jasóspirimder men jastar arasyndaǵy nashaqorlyqtyń aldyn alý, sondaı-aq sıntetıkalyq esirtkiniń taralýyna qarsy qabyldanyp jatqan is-sharalar týraly baıandaǵan ol esirtki óndiretin zerthanalardy anyqtaýǵa úlken nazar aýdarylǵanyn aıtty. «Jyl basynan beri Almaty oblysynyń polıseıleri 12 esirtki zerthanasyn anyqtap, joıdy. Biz mektep oqýshylarymen, ata-analarmen jáne muǵalimdermen profılaktıkalyq dárister men semınarlar uıymdastyra otyryp, bilim mekemelerimen belsendi yntymaqtastyqta jumys isteımiz. Jastar arasynda nashaqorlyqtyń aldyn alý jáne anyqtaý mańyzdy. Sonymen qatar 8 aıda 400-ge jýyq profılaktıkalyq is-shara júrgizildi», dep málimdedi A.Qaısarov.
Tártip saqshysy nashaqorlyqpen kúresý profılaktıkalyq jáne jedel sharalardy qamtıtyn júıeli kózqarasty qajet etetinin atap ótti. Osy turǵyda jastar men jasóspirimder esirtki satýshylardyń yqpalyna kóbirek ushyraıtyn bilim mekemelerine erekshe nazar aýdarylady. «Biz volonterlermen de belsendi jumys isteımiz. Jyl basynan beri olardyń kómegimen 800-den astam graffıtı joıyldy. Halyq arasynda quqyqtyq saýattylyqty arttyrý maqsatynda 214 is-shara, 36 sporttyq is-shara, 29 jumys kezdesýi ótti», dep tolyqtyrdy A.Qaısarov.
Graffıtıge qarsy kúres Qaraǵandy oblysynda da bastaý aldy. 7 qyrkúıekte Temirtaýda ótken is-sharaǵa 500-den astam erikti, polısııa jáne kúzet uıymdarynyń qyzmetkerleri qatysyp, 3 myńnan astam jazý men zańsyz jarnamalyq sýretterdi óshirdi.
Aýqymdy aksııaǵa tartylǵan qatysýshylar 5 adamnan turatyn 100 topqa bólinip, árqaısysy ózderiniń marshrýttyq kartalaryn aldy. Bul rette problemanyń saldarymen emes, sebebimen de kúresken mańyzdy. Iаǵnı graffıtı jazýlardy salatyn adamdardy ustaý da kún tártibinen túspeýge tıis. Qaraǵandy oblysy Polısııa departamenti bastyǵynyń orynbasary Ábil Ábildınniń aıtýynsha, bıyl 15 shildede Temirtaý qalasynyń polısııa qyzmetkerleri esirtki saıttaryn jarnamalap, graffıtı jazýlardy salǵany úshin Qaraǵandy qalasynyń 39 jastaǵy turǵynyn ustaǵan. «Polısııa bul adamnyń qalanyń jeti kóshesindegi 36 úıge 186 graffıtı jazba qaldyrǵanyn anyqtady. Qazirgi ýaqytta oǵan qatysty qylmystyq is qozǵaldy, tergeý júrgizilip jatyr», dedi ol.
Mundaı is-sharalar esirtki qylmysyna qarsy kúrestiń mańyzdy bóligi sanalady, qalanyń kórneki kelbetin jaqsartýǵa, sondaı-aq jastardy teris yqpaldan qorǵaýǵa kómektesedi. Jan-jaqty aldyn alý jumystaryna jastardyń ózderi de aralasyp, atsalysyp, úlesterin qosyp jatyr. «Men esirtkini qoldanýǵa úzildi-kesildi qarsymyn, olardy nasıhattaýǵa jol bermeýimiz kerek. Esirtkini jarnamalaıtyn graffıtı men basqa da sýretterdi óshirý aksııasyna qatysqanyma qýanyshtymyn. Sebebi bul bizdiń qoǵamda salamatty jáne qaýipsiz ortany saqtaý úshin mańyzdy», dedi Qaraǵandy qalasynyń ındýstrıaldy ýnıversıtetiniń stýdenti Ádilet Aıdarhan.
Aıta keteıik, mundaı aksııa elimizdiń barlyq aımaǵynda turaqty túrde jalǵasyn tappaq.
