Onyń qoltańbasynda dala dástúri, urpaq sabaqtastyǵy men ult tarıhy alǵashqy orynda turady. Stılıstıkalyq mádenıeti men obrazdyq paıymdaýlary sýretkerdiń jazylyp qoıǵan minezdemesindeı. Keskindemeniń plastıkalyq-obrazdyq júıesi men alýan túrli kompozısııalyq sheshimderdi jiti meńgergen Álı Baqtygereev tarıhı taqyryptarǵa kelgende erekshe shabyttana túsetindeı. Kez kelgen týyndyger ańǵara bermeıtin jeke qubylystarǵa jan-jaqty kózqaraspen umtylysy sýretshini ulttyq taqyryptyń etnoromantıkalyq bıik satysyna jeteleıdi.
Ol sýretshi retinde de, pedagog retinde de qazaq zamanaýı keskindeme mektebiniń damýyna zor úles qosty. Ustazdyqpen ótken bederli jyldar ishinde Á.Baqtygereev, O.Tańsyqbaev atyndaǵy Almaty sándik-qoldanbaly óner kolledjiniń qabyrǵasynda eren júırik sýretshilerdiń tutas bir shoǵyryn shyńdap shyǵardy. Shákirtteri qazirgi tańda «Baqtygereev mektebi» sýret ónerinde ózine tán órnegin qalyptastyrǵan, ulttyq minezge baı mektep ekenin dáleldep keledi.
Etnografııaǵa qanyq, ulttyq boıaýǵa baı kartınalardyń óne boıynan ejelgi órkenıettiń oshaǵy bolǵan kóshpendiler mádenıetiniń máıegin kóresiz. Eń bastysy avtor, bul kúıdi kórermen janyna uǵynyqty tilde jetkizýdiń ádis-amalyn dál tabýǵa talpynady. Sýretshi nysanaǵa alǵan ár taqyryp shyǵarmadaǵy negizgi aıtar oıdy ashyq ta, astarlap ta jetkizedi. Ata-baba dástúri, jazylmaǵan dala zańy, úlkenge qurmet, meıirim, adamgershilik, izet sekildi qundylyqtar onyń negizgi taqyryby. Bul turǵyda daryndy qylqalam sheberiniń «Kósh», «Batyr», «Kúnniń batýy», «Áýez», «О́mir», «Kesh», «Janaza» sekildi áserli de áýezdi shyǵarmalaryn aıryqsha ataı ketken jón. Týyndylardyń ózeginde erkindik, tazalyq, ulttyq mura, aq pen qaranyń qaıshylyǵy, ótkenge oralý deıtin san taraý ıdeıalar jatyr.
«Álıdiń «Janaza» atty shyǵarmasy asa kólemdi epıkalyq kesek týyndy. Naǵyz mýzeı tórinen oryn alatyn qazirgi zaman keskindemesiniń jańashyl jetistigi. Qazaq keskindemesinde kartınanyń mýzykalyǵyn kóbi kolorıt arqyly sheshse, Álı obraz beınelermen sheshken. Bul úlken orkestrge arnalǵan sımfonııa tárizdi. Aıtqysy kelgen oı da, kórsetkisi kelgen tarıhı etnografııalyq beıneler de kóp. Sýrette kartınany tutastaı yjdaǵatpen qaraıtyn tustar jetip artylady. Sýretshi úshin kórermenniń nazaryn ustaı bilý óte mańyzdy. Osylaısha, sýretshi kórermenniń nazaryn artqa, sýrettiń orta tusyna aýdara alǵan. Kóp fıgýraly kompozısııanyń ár beınesinde tylsym obrazdar bar. Mıftik folklorızm sanadaǵy aǵyn, oı aǵyny retinde ǵajap áýenge toly. Epostyq qýat degen asta tók. Bul jerde óte joǵary mádenıet, tereń talǵam men sýretshiniń dúnıetanymdyq óresi tur. Rakýrstardyń qýaty, arasynda qııal ǵajaıyp beınelerdi de kiristergen de, tylsym álem áýeni paıda bolǵan. Aıryqsha kórkemdik sheberligimen qosa tarıhı dereknamalardy saralap, barynsha kórkem etip berý sheberligin atap aıtýymyz kerek. Á.Baqtygereevtiń «Janaza» týyndysy avtorlyq oıdyń asa tereńdigimen, kórkemdik oıdy jınaqtaýdyń keńdigimen, epıkalyq tynysynyń qulashymen, kóp fıgýraly kompozısııany tylsym mýzykalyq áýenge baǵyndyrýymen qundy. Bul úlken jańalyq», deıdi professor Janarbek Beristen.
Jazǵan-syzǵanyńda ushqyr qııal, utymdy sheshimnen bólek kóńil tolqytar sezim qylań bermese, ómirsheń týyndyny ómirge ákeldim deý beker. Al ondaǵy sezim ıirimderin árkim ártúrli qabyldaıdy, óz-kórgen túıgenimen ushtastyrady, sol arqyly shyǵarmaǵa jan bitedi. Rasymen de beıneli shyǵarmany baǵalaý ólshemin qarapaıym kórermenniń kóńil túısigine qaldyrǵan durys.
ALMATY
