2013 jyldyń 24 jeltoqsanynda shaǵyn ǵana Petropavl qalasynda búkil elimizdi dúr silkindirgen qylmystyq oqıǵa tirkeldi. Qylmyskerler memlekettik bıliktiń bir tiregi bolyp tabylatyn qyzmettegi bıik laýazymda otyrǵan qyzmetkerdi 10 jasar ulynyń kózinshe óz esiginiń aldynda atyp óltirip, qanǵa bóktirip ketti... Bul – súmelek qylmyskerlerdiń ózderiniń quryqtalmaıtyndyǵyna kózderi ábden jetip, bıliktiń ózine deıin qol jumsaýǵa barǵan shekten shyqqan dandaısýynyń kórinisi edi.
Qylmys quryqtalsa ǵana bılikke senim zoraıady
Ataqty «Kezdesý ornyn ózgertýge bolmaıdy» degen keńestik serıaldyń basty keıipkeri Jeglovtyń aýzynan shyqqan: «Eldegi tártip urylardyń kóptigimen emes, bıliktiń olardy quryqtaı alýymen anyqtalady» degen sóz bar. Sol aıtqandaı, myna qylmysty ashý da bıliktiń barlyq bedelin tarazy basyna tartty. Eger osy qylmys ashylmaı qalsa bıliktiń bedeline ábden nuqsan keletin edi. Endi she... Qaıdaǵy bir súmelekter laýazymdy tulǵanyń ózin esh shimirikpeı esiginiń aldynda atyp ketip jatsa, jáne ol ashylmaı qalsa, ondaı bıliktiń óz azamattaryn qorǵaı alady degen qaýqaryna senýge bola ma?
Qanisherdiń qolynan qaza bolǵan Jandos Ahmetov óziniń tikeleı mindeti sol kezdegi Ekonomıkalyq qylmysqa jáne sybaılas jemqorlyqqa qarsy kúres (fınpol) departamenti bastyǵynyń birinshi orynbasary bolsa da bul ýaqytta demalysta júrgen bastyǵy Nurlan Shabdardyń qyzmetin ýaqytsha atqarýda edi. Kámeletke tolmaǵan eki uly bar Jandos ar-ımany taza, bes ýaqyt namazyn da qaza qylmaıtyn azamat bolǵan. Tipti, ózi ǵana emes, otbasyndaǵy Aıtjany men Qalıjany, zaıyby Sholpan da ımandylyq jolynda eken. Eshkimmen qastyǵy, jasaǵan qysastyǵy joq ekendigi de belgili bolyp otyr.
Sol kúni ol qazaq gımnazııasynda oqıtyn 10 jasar kishi uly Qalıjandy alyp, jumystan úıine oralǵan. Ákeli-balaly ekeýi kireberistegi domofondy shuqylap turǵan orta boıly bógde adamdy kóredi. Esikten kire almaı turǵan jan eken ǵoı dep oılaǵan bolýy kerek, ekeýi de oǵan bálendeı mán bermeıdi, alaıda qyraǵy bala onyń kózi ózinikimen túıisip qalǵanda tez taıqyp, teris qaraı qalǵanyn baqylap qalady. Biraq qansha jerden sezimtal bolsa da bala budan sekem almaıdy. Ákesi polısııanyń maıory, úlken bastyq ekenin biledi, neden qoryqsyn?
Bóten adam ákesi esik ashqan boıynda tez kirip, joǵaryǵa órleı jóneledi. Biraq kelesi sátte shuǵyl burylyp, esikten endi kirgen bularǵa qaırylady. Bala onyń ákesine qaraı oń qolyn kótergenin ańdap qalady. Kelesi sátte gúrs etip oq atylady. (Tapanshanyń dybys tunshyqtyrǵyshy da bolmaǵan). Jandos ilgeri umsynyp qalǵanda ekinshi, úshinshi oqtar da atylady. Qalıjan qoryqqanynan betin basyp otyra ketedi. Qanisher bolsa birneshe oqty úzilissiz atqan boıda syrtqy esikten atyp shyǵady. Sol kezde ǵana esin jıǵan bala qanǵa bógip jatqan ákesin kóredi. Aldymen myltyq gúrsilin, odan keıin balasynyń «mamalap» shyńǵyrǵan daýysyn úshinshi qabattaǵy páterlerinde as qamymen júrip estigen Sholpan úıinen júgire shyǵady. Alaý-dalaý bolyp tómen túsken kelinshek birinshi qabattyń alańynda qanǵa boıalyp, shalqasynan jatqan kúıeýin, janynda es-tússiz bolyp otyrǵan ulyn kóredi. Kúıeýiniń aýzynan qara qan aǵyp jatyr eken, biraq áli jany bar ekeni bilinedi.
Osydan arǵy oqıǵanyń bári oǵan qalyń tumannyń ishinde júrgendeı seziledi. Balasyn ornynan turǵyzyp, jınalyp qalǵan kórshilerdiń birinen úıine jibergenin, ózi kúıeýiniń basyn ustap otyryp, «jedel járdem shaqyryńdar» dep aıǵaılaǵanyn, asyl jarynyń kóz aldynda ómirden ǵaıyp bolǵanyn ol emis-emis qana biledi...
О́zi asqar taýdaı pana tutyp kelgen ákeniń qanǵa boıalyp jatqanyn kórgen 10 jasar Qalıjannyń qaıǵysyn, alǵan psıhologııalyq soqqysyn sózben aıtyp jetkizý qıyn. Ol etbetinen jatyp alyp, áli bitkenshe «papamaılap» jylaǵandy ǵana biledi. Asyl ákeniń qanǵa boıalyp jatqan sýreti quldyrańdaǵan uldyń esinen máńgilik keter me?..
Jandostyń ólimi tek bul úıdiń jeke qaıǵysy ǵana emes, osy kúni óte sırek kezdesetin qoly taza, júregi jyly, ar-ımany nurly, onyń ústine kásibı biliktiligi joǵary jannan kóz jazǵan sebepti búkil quqyq qorǵaý salasynyń, qala berdi osyndaı azamatynan aıyrylǵan búkil eldiń qaıǵysy edi.
Jazyqsyz janǵa shimirikpesten bes ret oq atqan qanisher qylmys ornynda bes gılzany ǵana qaldyryp, izim-qaıym bolady. Onyń izine túsken tergeýshilerdiń qolyndaǵy barlyq derek te osy ǵana edi. Kóp ýaqyt boıy ózine ózi kele almaǵan Qalıjan onyń tek eýropalyq óńdi ekenin, ústinde qońyr kýrtka, basynda toqyma shápke bolǵanyn ǵana aıta alady. Onyń sózderinen jasalǵan fotorobottyń da deregi sonshalyqty kedeı bolatyn.
Mine, osyndaı, deregi múlde az, kánigi qaraqshylardyń qolymen jasalǵan qylmys uzaq ýaqytqa sozylmaı ashylyp, qylmyskerler shetelderge ketse de bir-aq aıdyń ishinde sátimen quryqtalyp, tıisti jazalaryn aldy. Bul qylmystyń ashylýy kúndiz-túni tynym almaı eńbektengen Qazaqstan Respýblıkasy polısııasy men prokýratýrasynyń ǵana emes, búkil eldiń quqyq tártibin saqtaýdaǵy zor tabysy boldy. Sondyqtan da biz osynaý rezonanstyq qylmystyń qalaı ashylǵany jóninde tómende tolyǵyraq baıandap bergeli otyrmyz.
Qaraqshylardyń aqyry
Qylmyskerlerdi izdestirý tobyn basqarý Ishki ister mınıstriniń birinshi orynbasary Marat Demeýovke júkteldi. Al quqyq tártibin saqtaý isin qadaǵalaý Soltústik Qazaqstan oblystyq prokýrory Stepan Zaıtler mekemesiniń moınynda boldy. Qalanyń barlyq aýdandaryndaǵy tas jáne temirjoldarmen shyǵaberistegi kúdikti adamdardy jazyp alý, ásirese, qońyr kýrtkaly, qara shápkeli adamdardy tirkeý jappaı júrip jatty. Polısııa qyzmetkerleri qylmys jasalǵan mańdaǵy árbir aýlanyń árbir úıine deıin kirip, turǵyndardan kórgenderin surady. Bóten adamdardyń, qonaqtardyń qashan kelip, qashan, qaıda ketkeni anyqtaldy. Ásirese, 24 jeltoqsan kúni aýlaǵa toqtaǵan barlyq máshıneler, olardan túsken bógde adamdar tegis esepke alyndy. Bul iske elimizdiń eń bilikti degen izshilderi jumyldyryldy.
Qoǵamdyq rezonans týdyrǵan bul qylmysqa kóńil bólmegen, aıtpaǵan, jazbaǵan BAQ ta joq. Halyq arasyndaǵy gý-gý áńgimeniń de basy osy. Fınpoldy unatpaıtyndar arasynan «saýap bolǵan eken» dep tabalaýshylar da tabylmaı qalǵan joq. Tek Jandostyń fınpolǵa kelgenine kóp ýaqyt bolmaǵany, buryn prokýratýrada istegeni belgili bolǵan soń ǵana ondaılar tynyshtyq tapty.
Al bul kezde izdestirý toby kúndiz-túni tynym almaı iz kesip jatqan. Qylmys jasalǵan aýdannan radıýsy 1-1,5 shaqyrym jerge bıllıng júrgizildi. Bul osy aýmaqta qaltafon arqyly sóılesken adamdardy anyqtaý degen sóz edi. Tek 1-2 nómirmen sóılesken adamdar ǵana tabylmaıdy. Bul nómirler eshkimge tirkelmegen jáne tekserilgen ýaqytta óshirilgen bolyp shyǵady. Osy telefondardyń biri qylmyskerlerdiki bolýy kerek degen kúdik qoıýlana túsip, olar qatań baqylaýǵa alynady. Kenet... olardyń biri iske qosylyp, saırap qoıa beredi. Bul tergeýshilerdi qatty qýantyp, onyń qaı jerden qosylǵanyn tez anyqtaıdy.
Alaıda, onymen sóılesýshi T.Shlegel esimdi kári kempir bolǵanda izshilder sandaryn bir-aq soǵady. Biraq osy keıýana arqyly kúrmeýi qıyn túıinniń ushy tabylady. Ol úshin osy kúngi ozyq kommýnıkasııalyq tehnıkaǵa rahmet aıtý kerek. Árıne, ol úshin kásibı sheberler jáne arnaýly tehnıkalar kerek. Olardyń qyr-syryn da arnaıy osy mamandar bolmasa qalyń kópshilik bile bermeıdi.
T.Shlegelge bul telefondy kúıeý balasy V.Sınko syıǵa tartqan eken. Jedel tergeý qyzmetkerleri aldymen onyń óziniń alıbıin tekserip, sonsoń telefondy qaıdan alǵanyn anyqtaıdy.
Kúıeý bala jap-jańa aq «samsýng» telefonyn qaı jerdegi aıaldamadan jáne qashan taýyp alǵanyn kórsetip beredi. Tek ishinde batareıkasy men sımkartasy joq eken, sondyqtan jigit ony qaıyn enesine syıǵa tartypty. Telefondy taýyp alǵan kún men avtobýs aıaldamasy qylmys bolǵan ýaqyt pen aýmaqqa dál kelip tur. Endi mamandar osy telefonǵa salynǵan barlyq sımkartalar men olar boıynsha habarlasqan nómirlerdi anyqtaýǵa kirisedi. Sonyń ishinde kúdik Almaty turǵyny Bınalı Hýkıevke jáne Rasýl Nanıevke túsedi. Prokýratýranyń ruqsatymen olardyń júris-turysyna ańdý qoıylyp, sóılesken sózderiniń tyńdalýy barysynda ekeýiniń de máskeýlik Jamaldıevpen tanystyǵy anyqtalady.
Úsheýara áńgimelerden, sóz saptaýlarynan sońǵynyń qylmystyq iske qatystylyǵy habar berip qalady. О́ıtkeni, sóz arasynda onyń Petropavlda bolǵany jáne naq qylmys jasalǵan ýaqytta sonda júrgeni jáne t.b. detaldar oǵan degen kúdikti qoıýlata túsedi. Abdýledır Jamaldıevtiń ózi Máskeýde turǵanymen Cheshenstanda týyp-ósken eken. Bir kezde ol Almatyda da turyp, esirtkige baılanysty isti bolyp, úsh jylǵa sottalǵany da bar. «Konkýrent remstroı» degen JK jumysshy bolyp tirkelgenimen naqty aınalysatyn isi joq, qydyrma, kezbe joldarda alypsatarlyqpen, deldaldyqpen aqsha taýyp, tamaq asyrap júrgen bir qý bolyp shyǵady.
Qazaqstandyq izshilderdiń kásibı sheberliginiń osal emestigin sodan bilińiz, olar Hýkıevti tutqyndaǵan boıda onyń aýzyna Jamaldıevti Almatyǵa keltiretin bultartpas sebepter salyp, telefon soqtyrady. Sóıtip, taǵy bir oljaǵa qaryq bolmaq bolyp kelgen qanisherdi qolǵa túsiredi. Qylmysty iske asyrǵan Pavel Kovalevtiń esimin Jamaldıev aıtyp beredi. Ony da izshilder Jamaldıevti keltirgen jolmen Almatyǵa shaqyrtyp, kelgen boıynda tutqyndaıdy.
Ekeýi de qoldaryna kisen, aıaqtaryna buǵaý salynǵan qalpy aıryqsha etappen Petropavlǵa jetkiziledi. О́ziniń anyq tutylǵanyn sonda bilgen A.Jamaldıev bar shyndyqty alǵashqy jaýaptarynda-aq aıta bastaıdy. P.Kovalev te suraqtan jaltarmaı, óziniń kisi óltirýge jaldanǵanyn birden moıyndaıdy jáne qylmysty iske asyrǵan tapanshany qalaı bólshektep, qaıda laqtyrǵanyn kórsetip beredi. Ol kórsetken jerlerden tapanshanyń qańqalary da tabylyp, Jandosty atqan oqtyń naq osy qarýdan shyqqanyn dáleldegen ballıstıkalyq sarap onyń sózderin tirilte túsedi. Úsh adamnyń ortasynda otyrǵan Kovalevti Qalıjan da shynynyń ar jaǵynan kórip, kýágerlerdiń kózinshe dál tanıdy.
Jamaldıev 2013 jyldyń basynda, Máskeýde Vıtta Mahmahanov degen qandasymen kezdesedi. Bul Vıtta 2007 jyldyń 17-19 naýryzynda Almaty oblysynyń Malovodnoe aýylynda bolǵan qandy oqıǵaǵa qatysqan otbasynyń ókili edi.
Mine, osy Mahmahanovtardyń biri Vıtta Qazaqstandaǵy basqa da qylmysqa qatystylyǵy úshin qashyp, qazir Reseıde boı tasalap júredi eken. Jamaldıevtiń alǵashqy jaýabyna qaraǵanda Vıtta ony 100 myń dollarǵa Petropavl qalasynda fınpoldyń bastyǵy bolyp júrgen Nurlan Shabdardy óltirýge jumsaıdy. Onyń sebebin Jamaldıev Vıttanyń Malovodnoe oqıǵasynda qaza bolǵan týystarynyń kegin Shabdardan alýdy kózdegeninen ekenin aıtady.
Alǵashqy jaýabynda osyny aıtqan Jamaldıev qylmysty isti tergeý jáne sot prosesi barysynda alǵashqy jaýabyn ózgertip, neshe túrli bultaqqa salyp baqty. Sonyń ishinde tapsyrysty Kamal Jamaldıev esimdi aǵaıym naq J.Ahmetovti óltirýge berdi dep bir soqqan. Sóıtse, ondaı adam Reseı Federasııasynda joq bolyp shyqty. Odan Jamaldıev Kamal emes, Hýseın Jamaldıev degen aǵam tapsyrys berdi deıdi. Al ýaqyty týraly aıtqanda tapsyrys jaz aıynda boldy degen. Stavropol ólkesiniń Andropov aýdanynda turatyn bul adamnyń J.Ahmetovpen eshqandaı múdde qaıshylyǵy joq ekendigi dáleldendi.
Sonymen qatar, Jamaldıevtiń jaz emes, kóktemnen beri Petropavlǵa birneshe kelip, barlaý jasaǵandyǵy anyqtalǵan. Sondyqtan A.Jamaldıevtiń qylmystyń izin qıyndatyp, ýaqytty sozbaq bolǵan áreketteri iske aspady.
Aıta ketetin jaıt, Jamaldıevtiń V.Mahmahanovtyń tapsyrmasyn oryndadym degen eń alǵashqy málimdemesi de qylmystyq istiń materıaldarymen dáleldengen joq. Biraq ony joqqa shyǵaratyn da dálel joq. Áıteýir Malovodnoe oqıǵasy kezinde Nurlan Shabdar sol oblys fınpolynyń bastyǵy bolǵany ǵana anyq.
N.Shabdardy óltirýge Jamaldıev muqııat daıyndalady. Aldymen ol kisi óltiretin qanisher izdeıdi. Osy maqsatpen alǵash Zaýr esimdi adamdy tabady. Basynda keliskenimen artynan ol bul isten aınyp ketedi. Odan, 2013 jyldyń qarasha aıynda ózimen Stavropol ólkesindegi Sultan aýylynda birge oqyǵan, joǵaryda aıtylǵan, P.Kovalev degendi tabady. Ol Reseıdiń quqyq qorǵaý salasynda istep, bir kezderi beıbit turǵyndarǵa, kári-jasqa, bala-shaǵaǵa qarsy oq atýǵa mashyqtanǵan qanisher eken. Merziminen buryn qyzmetten taıdyrylǵan ol qazir jumyssyz júrgen kórinedi. Mundaılarǵa tek isherge as, jutarǵa araq, kıerge kıim bolsa boldy. Jamaldıevtiń 50 myń dollarlyq jumys bar degenine ol janyp ketedi.
Sóıtip, N.Shabdarǵa qastandyq jasaý isine Jamaldıev 2013 jyldyń erte kókteminen bastap kirisedi. Birneshe ret Omby jáne Almaty qalalary arqyly Petropavlǵa kelip ketedi jáne júrgen izin barynsha jasyryp, úı jaldaý, máshıne satyp alý jáne t.b. isterge almatylyq tanysy Rasýl Nanıevti jaldap, bárin sonyń qolymen isteıdi. Sóılesken jurttyń bárine de óziniń shyn esimin aıtpaı, «Tımýrmyn» dep tanysyp, qolynan kelgeninshe jasyrynady. Tipti, Almatydan «Talgo» poıyzymen kelgende de eshqashan bılet almaı, sýyq qoldy jolserikterge aqsha qystyryp, jasyryn júrgen eken. Alaıda, óziniń artyn osylaı, muqııat jaýyp júrgen sum N.Shabdardy anyqtaýǵa kelgende shý degennen adasady. О́ıtkeni, onyń eshqandaı jerde sýreti bolmaı shyǵady, qyzmet ornyndaǵy «jeke máselemen qabyldaıdy» degen taqtada da aty-jóni ǵana bar. Bireýden suraýǵa artyn tııanaqtap júrgen sum ımenedi. Sondyqtan onyń jalǵyz belgisi – qyzmettik máshıne bolǵan. Fınpoldan shyǵatyn qyzmettik máshınelerdiń ishindegi eń baǵalysy «Toıota kamrı-40» eken. Demek bastyq osyny minetin shyǵar dep túıedi ol. Shyn máninde bastyq ony buryn minip, ózine jańa «Kıa Mahava» (djıp) berilgen soń eskisin aqpan aıynda óziniń birinshi orynbasary J.Ahmetovke bosatqan eken... Sóıtip, qyzmettik máshıne Jamaldıevti shý degennen adastyrady.
Jamaldıevtiń «obektini» shatastyryp alǵandyǵy basqa da materıaldarmen dáleldenedi. Sonyń ishinde prokýrordyń ruqsatymen onyń kameralastaryna aıtqan áńgimeleri tyńdalǵanda da ol janyndaǵylarǵa óziniń shatasqanyn aıtqan.
Kisi óltiretin qarýdy Jamaldıev Almatyda turatyn tanysy Bınalı Hýkıevten alady. Qorǵaný úshin denege jaraqat salatyn, eshqaıda tirkelmegen jáne qylmystyq jolmen atý quralyna aınaldyrylǵan (travmatıkalyq) tapanshany ol Jamaldıevke 1500 dollarǵa satqan. Artynan Jamaldıev osy Hýkıevti de qorǵashtap, odan tek adamǵa jaraqat salatyn tapansha aldym, al ony oq atýǵa aınaldyrǵan Petropavlda turatyn basqa, belgisiz adam dep soǵady. Munysy – qandasynyń qylmysqa qatystylyǵyn tómendetýdiń amaly ekendigi belgili bolyp tur. О́ıtkeni, Petropavlda atýǵa daıyn tapanshany tyqqan ornynan ol tek qylmys jasaıtyn mezgilde ǵana bir-aq shyǵarǵan. Sonymen qatar, ol Hýkıevti qylmys jasalǵanyn bilmeıdi dep qorǵashtap baǵady. Alaıda, buryn sóılesken sózderin tyńdaý kezinde Hýkıevtiń barlyq isten habary bar ekendigi anyqtalǵan. Sonymen birge, ol osy oqıǵadan keıin jasyrynyp, Túrkııaǵa, odan Tashkentte boı tasalaǵan.
2014 jyldyń 17 qazanynda sýdıa B.Baımurzınniń tóraǵalyǵymen bolǵan Soltústik Qazaqstan oblysynyń aýdanaralyq mamandandyrylǵan soty B.Hýkıevti asa aýyr qylmysty bile tura jasyrǵandyǵy, sýyq qarýdy saqtaǵany jáne satqany úshin 5 jylǵa, al A.Jamaldıevti 24 jylǵa bas erkinen aıyrdy jáne onyń alǵashqy úsh jylyn túrmede óteýge sheshti. Kovalevke berilgen jaza budan góri jeńildeý bolyp, ol 22 jyldy arqalady. Onyń ústine buǵan berilgen jaza Jamaldıevtiki sekildi aıryqsha rejimdegi emes, qatańdatylǵan rejimdegi kolonııada óteletin boldy (prokýror da dál osy merzimderdi suraǵan edi). Árıne, sýdıanyń sheshimimen talasa almaısyń, biraq alty alasy, bes berisi joq adamdy ań qurly kórmeı ata salatyn mundaı sanasyz azǵyndar qaıǵyryp, júıkesin juqartýdy bilmeıtindikten esh sharshamaı, 22 jyldy da op-ońaı atqaryp shyǵa keleri sózsiz ekeni eskerilmeı turǵan sııaqty. Sot prosesinde aıyptaý tarabyn qoldaǵan oblystyq prokýratýranyń basqarma bastyǵy Saltanat Dáribaeva onyń jábirlenýshilerge aıanysh bildirip, óz isine ókingenin kóre almaǵanyn aıtty. Sondyqtan da mundaılar úshin 22 jyl degen merzim de túk emes, eń bastysy ondaılar túrmeden kelgen soń buryn 50 myń dollarǵa kisi óltirgen bolsa, endi 5 myń teńgege de adamdy óltire salýdan taıynbaıtyny ómirde kórinip júr...
Osy isterdiń mańynda bolyp, úı jaldaý, máshıne satyp alý sııaqty jumystardy atqarǵan R.Nanıevti tergeý oryndary da, prokýratýra da, sot ta qylmysqa qatysy joq, tek túpki maqsatyn bilmeı, Jamaldıevtiń tapsyrmalaryn beıbit oryndaýshy boldy dep ony jaýapkershilikke tartqan joq. Ádiletti sot bolmaı, birjaqty qaralaıtyn stalındik sot bolsa ony da atý jazasyna keseri sózsiz edi. Endi ondaıdyń betin ári qylsyn, árıne.
Sóz sońy...
Barlyq kúrdeli istiń qarapaıym sheshimi bolady. Ol kóbine adamdardyń ońaı baıyp, ońaıdan mol olja tabýdy kózdegen ashkózdiginen týady. Negizgi tapsyrys berýshiniń (ol áli ustala qoıǵan joq) kózdegen maqsaty kek bolsa, myna oryndaýshylardyń báriniń kózdegeni qý qulqynnyń qamy, kóp aqshany ońaı jolmen tabýdyń amaly ǵana. Sol úshin sútteı uıyp otyrǵan shańyraqty ortasyna túsirdi. Ornynda bar ońalar-aq, jetimdik kórse de eki bozbala aman jeter-aý, biraq júrekterine baılanǵan sher tarqar ma? Aıdyń-kúnniń amanynda súıikti jarynan aıyrylǵan jas kelinshektiń, súıkimdi uldarynan aıyrylǵan áke men shesheniń qaıǵysy ortaıar ma? Tez baıýdy kózdegen qanisherler bolsa óz maqsattaryna jetý jolynda jazyqsyz adamnyń ómiri qıylatynyn, búkil bir otbasyna orny tolmas tragedııanyń týatynyn aqyl-esteri durys bolǵanymen sanasy sańyraý bolǵandyqtan kerek te qylmaǵan... Sondyqtan da, mundaı adam keıpindegi ańdar búkil qoǵam úshin, ádiletti adamzat úshin jekkórinishti. Adam qoǵamynda ómir súrýge qaqy joq ondaılardy uzaq ýaqyt boıy atyp otyrǵan, átteń qazir izgilik prınsıpi alǵa tartylyp, ómir súrýine mursat beremiz.
Keıbir basylymdar qylmystyń ońaı ashylyp, qylmyskerlerdiń tez jazalanǵanyna «qanaǵattanbaı» qalypty. Qazir neshe túrli versııalar oılap taýyp, jalaýlatyp-aq jatyr. Sonyń ishinde Jandos óltirilgen ýaqytta túrmede otyrǵan Shımanskıı degen bireýdiń tapsyrys bergenin aıtady. Alaıda, onyń kisileriniń máskeýlik Jamaldıev pen Kovalevke qatystylyǵyn taba almaı álek...
О́tken jyldyń 11 jeltoqsanynda Soltústik Qazaqstan oblystyq qylmystyq ister jónindegi apellıasııalyq sot alqasy úkimdi ózgerissiz qaldyryp, ony zań kúshine engizdi. Endi shańymyzdy ǵana kórsetip, Jerdiń ekinshi shetinen bir-aq shyǵarmyz dep oılaǵan qanisherler laıyqty jazasyn óteýge kiristi. Bul, árıne, qazaqstandyq quqyq qorǵaýshylar men zań qadaǵalaýshylar isiniń joǵary biliktiliginiń arqasynda qol jetkizilgen zor tabys ekenin taǵy da atap ótýge tıispiz. Shyndap kirisse olardyń ashpaıtyn qylmysy joq sııaqty, tek barlyq qylmysty ashýǵa da osyndaı yjdahattylyq kórsetse ǵoı dep tileısiń.
ASTANA – PETROPAVL – ASTANA.
2013 jyldyń 24 jeltoqsanynda shaǵyn ǵana Petropavl qalasynda búkil elimizdi dúr silkindirgen qylmystyq oqıǵa tirkeldi. Qylmyskerler memlekettik bıliktiń bir tiregi bolyp tabylatyn qyzmettegi bıik laýazymda otyrǵan qyzmetkerdi 10 jasar ulynyń kózinshe óz esiginiń aldynda atyp óltirip, qanǵa bóktirip ketti... Bul – súmelek qylmyskerlerdiń ózderiniń quryqtalmaıtyndyǵyna kózderi ábden jetip, bıliktiń ózine deıin qol jumsaýǵa barǵan shekten shyqqan dandaısýynyń kórinisi edi.
Qylmys quryqtalsa ǵana bılikke senim zoraıady
Ataqty «Kezdesý ornyn ózgertýge bolmaıdy» degen keńestik serıaldyń basty keıipkeri Jeglovtyń aýzynan shyqqan: «Eldegi tártip urylardyń kóptigimen emes, bıliktiń olardy quryqtaı alýymen anyqtalady» degen sóz bar. Sol aıtqandaı, myna qylmysty ashý da bıliktiń barlyq bedelin tarazy basyna tartty. Eger osy qylmys ashylmaı qalsa bıliktiń bedeline ábden nuqsan keletin edi. Endi she... Qaıdaǵy bir súmelekter laýazymdy tulǵanyń ózin esh shimirikpeı esiginiń aldynda atyp ketip jatsa, jáne ol ashylmaı qalsa, ondaı bıliktiń óz azamattaryn qorǵaı alady degen qaýqaryna senýge bola ma?
Qanisherdiń qolynan qaza bolǵan Jandos Ahmetov óziniń tikeleı mindeti sol kezdegi Ekonomıkalyq qylmysqa jáne sybaılas jemqorlyqqa qarsy kúres (fınpol) departamenti bastyǵynyń birinshi orynbasary bolsa da bul ýaqytta demalysta júrgen bastyǵy Nurlan Shabdardyń qyzmetin ýaqytsha atqarýda edi. Kámeletke tolmaǵan eki uly bar Jandos ar-ımany taza, bes ýaqyt namazyn da qaza qylmaıtyn azamat bolǵan. Tipti, ózi ǵana emes, otbasyndaǵy Aıtjany men Qalıjany, zaıyby Sholpan da ımandylyq jolynda eken. Eshkimmen qastyǵy, jasaǵan qysastyǵy joq ekendigi de belgili bolyp otyr.
Sol kúni ol qazaq gımnazııasynda oqıtyn 10 jasar kishi uly Qalıjandy alyp, jumystan úıine oralǵan. Ákeli-balaly ekeýi kireberistegi domofondy shuqylap turǵan orta boıly bógde adamdy kóredi. Esikten kire almaı turǵan jan eken ǵoı dep oılaǵan bolýy kerek, ekeýi de oǵan bálendeı mán bermeıdi, alaıda qyraǵy bala onyń kózi ózinikimen túıisip qalǵanda tez taıqyp, teris qaraı qalǵanyn baqylap qalady. Biraq qansha jerden sezimtal bolsa da bala budan sekem almaıdy. Ákesi polısııanyń maıory, úlken bastyq ekenin biledi, neden qoryqsyn?
Bóten adam ákesi esik ashqan boıynda tez kirip, joǵaryǵa órleı jóneledi. Biraq kelesi sátte shuǵyl burylyp, esikten endi kirgen bularǵa qaırylady. Bala onyń ákesine qaraı oń qolyn kótergenin ańdap qalady. Kelesi sátte gúrs etip oq atylady. (Tapanshanyń dybys tunshyqtyrǵyshy da bolmaǵan). Jandos ilgeri umsynyp qalǵanda ekinshi, úshinshi oqtar da atylady. Qalıjan qoryqqanynan betin basyp otyra ketedi. Qanisher bolsa birneshe oqty úzilissiz atqan boıda syrtqy esikten atyp shyǵady. Sol kezde ǵana esin jıǵan bala qanǵa bógip jatqan ákesin kóredi. Aldymen myltyq gúrsilin, odan keıin balasynyń «mamalap» shyńǵyrǵan daýysyn úshinshi qabattaǵy páterlerinde as qamymen júrip estigen Sholpan úıinen júgire shyǵady. Alaý-dalaý bolyp tómen túsken kelinshek birinshi qabattyń alańynda qanǵa boıalyp, shalqasynan jatqan kúıeýin, janynda es-tússiz bolyp otyrǵan ulyn kóredi. Kúıeýiniń aýzynan qara qan aǵyp jatyr eken, biraq áli jany bar ekeni bilinedi.
Osydan arǵy oqıǵanyń bári oǵan qalyń tumannyń ishinde júrgendeı seziledi. Balasyn ornynan turǵyzyp, jınalyp qalǵan kórshilerdiń birinen úıine jibergenin, ózi kúıeýiniń basyn ustap otyryp, «jedel járdem shaqyryńdar» dep aıǵaılaǵanyn, asyl jarynyń kóz aldynda ómirden ǵaıyp bolǵanyn ol emis-emis qana biledi...
О́zi asqar taýdaı pana tutyp kelgen ákeniń qanǵa boıalyp jatqanyn kórgen 10 jasar Qalıjannyń qaıǵysyn, alǵan psıhologııalyq soqqysyn sózben aıtyp jetkizý qıyn. Ol etbetinen jatyp alyp, áli bitkenshe «papamaılap» jylaǵandy ǵana biledi. Asyl ákeniń qanǵa boıalyp jatqan sýreti quldyrańdaǵan uldyń esinen máńgilik keter me?..
Jandostyń ólimi tek bul úıdiń jeke qaıǵysy ǵana emes, osy kúni óte sırek kezdesetin qoly taza, júregi jyly, ar-ımany nurly, onyń ústine kásibı biliktiligi joǵary jannan kóz jazǵan sebepti búkil quqyq qorǵaý salasynyń, qala berdi osyndaı azamatynan aıyrylǵan búkil eldiń qaıǵysy edi.
Jazyqsyz janǵa shimirikpesten bes ret oq atqan qanisher qylmys ornynda bes gılzany ǵana qaldyryp, izim-qaıym bolady. Onyń izine túsken tergeýshilerdiń qolyndaǵy barlyq derek te osy ǵana edi. Kóp ýaqyt boıy ózine ózi kele almaǵan Qalıjan onyń tek eýropalyq óńdi ekenin, ústinde qońyr kýrtka, basynda toqyma shápke bolǵanyn ǵana aıta alady. Onyń sózderinen jasalǵan fotorobottyń da deregi sonshalyqty kedeı bolatyn.
Mine, osyndaı, deregi múlde az, kánigi qaraqshylardyń qolymen jasalǵan qylmys uzaq ýaqytqa sozylmaı ashylyp, qylmyskerler shetelderge ketse de bir-aq aıdyń ishinde sátimen quryqtalyp, tıisti jazalaryn aldy. Bul qylmystyń ashylýy kúndiz-túni tynym almaı eńbektengen Qazaqstan Respýblıkasy polısııasy men prokýratýrasynyń ǵana emes, búkil eldiń quqyq tártibin saqtaýdaǵy zor tabysy boldy. Sondyqtan da biz osynaý rezonanstyq qylmystyń qalaı ashylǵany jóninde tómende tolyǵyraq baıandap bergeli otyrmyz.
Qaraqshylardyń aqyry
Qylmyskerlerdi izdestirý tobyn basqarý Ishki ister mınıstriniń birinshi orynbasary Marat Demeýovke júkteldi. Al quqyq tártibin saqtaý isin qadaǵalaý Soltústik Qazaqstan oblystyq prokýrory Stepan Zaıtler mekemesiniń moınynda boldy. Qalanyń barlyq aýdandaryndaǵy tas jáne temirjoldarmen shyǵaberistegi kúdikti adamdardy jazyp alý, ásirese, qońyr kýrtkaly, qara shápkeli adamdardy tirkeý jappaı júrip jatty. Polısııa qyzmetkerleri qylmys jasalǵan mańdaǵy árbir aýlanyń árbir úıine deıin kirip, turǵyndardan kórgenderin surady. Bóten adamdardyń, qonaqtardyń qashan kelip, qashan, qaıda ketkeni anyqtaldy. Ásirese, 24 jeltoqsan kúni aýlaǵa toqtaǵan barlyq máshıneler, olardan túsken bógde adamdar tegis esepke alyndy. Bul iske elimizdiń eń bilikti degen izshilderi jumyldyryldy.
Qoǵamdyq rezonans týdyrǵan bul qylmysqa kóńil bólmegen, aıtpaǵan, jazbaǵan BAQ ta joq. Halyq arasyndaǵy gý-gý áńgimeniń de basy osy. Fınpoldy unatpaıtyndar arasynan «saýap bolǵan eken» dep tabalaýshylar da tabylmaı qalǵan joq. Tek Jandostyń fınpolǵa kelgenine kóp ýaqyt bolmaǵany, buryn prokýratýrada istegeni belgili bolǵan soń ǵana ondaılar tynyshtyq tapty.
Al bul kezde izdestirý toby kúndiz-túni tynym almaı iz kesip jatqan. Qylmys jasalǵan aýdannan radıýsy 1-1,5 shaqyrym jerge bıllıng júrgizildi. Bul osy aýmaqta qaltafon arqyly sóılesken adamdardy anyqtaý degen sóz edi. Tek 1-2 nómirmen sóılesken adamdar ǵana tabylmaıdy. Bul nómirler eshkimge tirkelmegen jáne tekserilgen ýaqytta óshirilgen bolyp shyǵady. Osy telefondardyń biri qylmyskerlerdiki bolýy kerek degen kúdik qoıýlana túsip, olar qatań baqylaýǵa alynady. Kenet... olardyń biri iske qosylyp, saırap qoıa beredi. Bul tergeýshilerdi qatty qýantyp, onyń qaı jerden qosylǵanyn tez anyqtaıdy.
Alaıda, onymen sóılesýshi T.Shlegel esimdi kári kempir bolǵanda izshilder sandaryn bir-aq soǵady. Biraq osy keıýana arqyly kúrmeýi qıyn túıinniń ushy tabylady. Ol úshin osy kúngi ozyq kommýnıkasııalyq tehnıkaǵa rahmet aıtý kerek. Árıne, ol úshin kásibı sheberler jáne arnaýly tehnıkalar kerek. Olardyń qyr-syryn da arnaıy osy mamandar bolmasa qalyń kópshilik bile bermeıdi.
T.Shlegelge bul telefondy kúıeý balasy V.Sınko syıǵa tartqan eken. Jedel tergeý qyzmetkerleri aldymen onyń óziniń alıbıin tekserip, sonsoń telefondy qaıdan alǵanyn anyqtaıdy.
Kúıeý bala jap-jańa aq «samsýng» telefonyn qaı jerdegi aıaldamadan jáne qashan taýyp alǵanyn kórsetip beredi. Tek ishinde batareıkasy men sımkartasy joq eken, sondyqtan jigit ony qaıyn enesine syıǵa tartypty. Telefondy taýyp alǵan kún men avtobýs aıaldamasy qylmys bolǵan ýaqyt pen aýmaqqa dál kelip tur. Endi mamandar osy telefonǵa salynǵan barlyq sımkartalar men olar boıynsha habarlasqan nómirlerdi anyqtaýǵa kirisedi. Sonyń ishinde kúdik Almaty turǵyny Bınalı Hýkıevke jáne Rasýl Nanıevke túsedi. Prokýratýranyń ruqsatymen olardyń júris-turysyna ańdý qoıylyp, sóılesken sózderiniń tyńdalýy barysynda ekeýiniń de máskeýlik Jamaldıevpen tanystyǵy anyqtalady.
Úsheýara áńgimelerden, sóz saptaýlarynan sońǵynyń qylmystyq iske qatystylyǵy habar berip qalady. О́ıtkeni, sóz arasynda onyń Petropavlda bolǵany jáne naq qylmys jasalǵan ýaqytta sonda júrgeni jáne t.b. detaldar oǵan degen kúdikti qoıýlata túsedi. Abdýledır Jamaldıevtiń ózi Máskeýde turǵanymen Cheshenstanda týyp-ósken eken. Bir kezde ol Almatyda da turyp, esirtkige baılanysty isti bolyp, úsh jylǵa sottalǵany da bar. «Konkýrent remstroı» degen JK jumysshy bolyp tirkelgenimen naqty aınalysatyn isi joq, qydyrma, kezbe joldarda alypsatarlyqpen, deldaldyqpen aqsha taýyp, tamaq asyrap júrgen bir qý bolyp shyǵady.
Qazaqstandyq izshilderdiń kásibı sheberliginiń osal emestigin sodan bilińiz, olar Hýkıevti tutqyndaǵan boıda onyń aýzyna Jamaldıevti Almatyǵa keltiretin bultartpas sebepter salyp, telefon soqtyrady. Sóıtip, taǵy bir oljaǵa qaryq bolmaq bolyp kelgen qanisherdi qolǵa túsiredi. Qylmysty iske asyrǵan Pavel Kovalevtiń esimin Jamaldıev aıtyp beredi. Ony da izshilder Jamaldıevti keltirgen jolmen Almatyǵa shaqyrtyp, kelgen boıynda tutqyndaıdy.
Ekeýi de qoldaryna kisen, aıaqtaryna buǵaý salynǵan qalpy aıryqsha etappen Petropavlǵa jetkiziledi. О́ziniń anyq tutylǵanyn sonda bilgen A.Jamaldıev bar shyndyqty alǵashqy jaýaptarynda-aq aıta bastaıdy. P.Kovalev te suraqtan jaltarmaı, óziniń kisi óltirýge jaldanǵanyn birden moıyndaıdy jáne qylmysty iske asyrǵan tapanshany qalaı bólshektep, qaıda laqtyrǵanyn kórsetip beredi. Ol kórsetken jerlerden tapanshanyń qańqalary da tabylyp, Jandosty atqan oqtyń naq osy qarýdan shyqqanyn dáleldegen ballıstıkalyq sarap onyń sózderin tirilte túsedi. Úsh adamnyń ortasynda otyrǵan Kovalevti Qalıjan da shynynyń ar jaǵynan kórip, kýágerlerdiń kózinshe dál tanıdy.
Jamaldıev 2013 jyldyń basynda, Máskeýde Vıtta Mahmahanov degen qandasymen kezdesedi. Bul Vıtta 2007 jyldyń 17-19 naýryzynda Almaty oblysynyń Malovodnoe aýylynda bolǵan qandy oqıǵaǵa qatysqan otbasynyń ókili edi.
Mine, osy Mahmahanovtardyń biri Vıtta Qazaqstandaǵy basqa da qylmysqa qatystylyǵy úshin qashyp, qazir Reseıde boı tasalap júredi eken. Jamaldıevtiń alǵashqy jaýabyna qaraǵanda Vıtta ony 100 myń dollarǵa Petropavl qalasynda fınpoldyń bastyǵy bolyp júrgen Nurlan Shabdardy óltirýge jumsaıdy. Onyń sebebin Jamaldıev Vıttanyń Malovodnoe oqıǵasynda qaza bolǵan týystarynyń kegin Shabdardan alýdy kózdegeninen ekenin aıtady.
Alǵashqy jaýabynda osyny aıtqan Jamaldıev qylmysty isti tergeý jáne sot prosesi barysynda alǵashqy jaýabyn ózgertip, neshe túrli bultaqqa salyp baqty. Sonyń ishinde tapsyrysty Kamal Jamaldıev esimdi aǵaıym naq J.Ahmetovti óltirýge berdi dep bir soqqan. Sóıtse, ondaı adam Reseı Federasııasynda joq bolyp shyqty. Odan Jamaldıev Kamal emes, Hýseın Jamaldıev degen aǵam tapsyrys berdi deıdi. Al ýaqyty týraly aıtqanda tapsyrys jaz aıynda boldy degen. Stavropol ólkesiniń Andropov aýdanynda turatyn bul adamnyń J.Ahmetovpen eshqandaı múdde qaıshylyǵy joq ekendigi dáleldendi.
Sonymen qatar, Jamaldıevtiń jaz emes, kóktemnen beri Petropavlǵa birneshe kelip, barlaý jasaǵandyǵy anyqtalǵan. Sondyqtan A.Jamaldıevtiń qylmystyń izin qıyndatyp, ýaqytty sozbaq bolǵan áreketteri iske aspady.
Aıta ketetin jaıt, Jamaldıevtiń V.Mahmahanovtyń tapsyrmasyn oryndadym degen eń alǵashqy málimdemesi de qylmystyq istiń materıaldarymen dáleldengen joq. Biraq ony joqqa shyǵaratyn da dálel joq. Áıteýir Malovodnoe oqıǵasy kezinde Nurlan Shabdar sol oblys fınpolynyń bastyǵy bolǵany ǵana anyq.
N.Shabdardy óltirýge Jamaldıev muqııat daıyndalady. Aldymen ol kisi óltiretin qanisher izdeıdi. Osy maqsatpen alǵash Zaýr esimdi adamdy tabady. Basynda keliskenimen artynan ol bul isten aınyp ketedi. Odan, 2013 jyldyń qarasha aıynda ózimen Stavropol ólkesindegi Sultan aýylynda birge oqyǵan, joǵaryda aıtylǵan, P.Kovalev degendi tabady. Ol Reseıdiń quqyq qorǵaý salasynda istep, bir kezderi beıbit turǵyndarǵa, kári-jasqa, bala-shaǵaǵa qarsy oq atýǵa mashyqtanǵan qanisher eken. Merziminen buryn qyzmetten taıdyrylǵan ol qazir jumyssyz júrgen kórinedi. Mundaılarǵa tek isherge as, jutarǵa araq, kıerge kıim bolsa boldy. Jamaldıevtiń 50 myń dollarlyq jumys bar degenine ol janyp ketedi.
Sóıtip, N.Shabdarǵa qastandyq jasaý isine Jamaldıev 2013 jyldyń erte kókteminen bastap kirisedi. Birneshe ret Omby jáne Almaty qalalary arqyly Petropavlǵa kelip ketedi jáne júrgen izin barynsha jasyryp, úı jaldaý, máshıne satyp alý jáne t.b. isterge almatylyq tanysy Rasýl Nanıevti jaldap, bárin sonyń qolymen isteıdi. Sóılesken jurttyń bárine de óziniń shyn esimin aıtpaı, «Tımýrmyn» dep tanysyp, qolynan kelgeninshe jasyrynady. Tipti, Almatydan «Talgo» poıyzymen kelgende de eshqashan bılet almaı, sýyq qoldy jolserikterge aqsha qystyryp, jasyryn júrgen eken. Alaıda, óziniń artyn osylaı, muqııat jaýyp júrgen sum N.Shabdardy anyqtaýǵa kelgende shý degennen adasady. О́ıtkeni, onyń eshqandaı jerde sýreti bolmaı shyǵady, qyzmet ornyndaǵy «jeke máselemen qabyldaıdy» degen taqtada da aty-jóni ǵana bar. Bireýden suraýǵa artyn tııanaqtap júrgen sum ımenedi. Sondyqtan onyń jalǵyz belgisi – qyzmettik máshıne bolǵan. Fınpoldan shyǵatyn qyzmettik máshınelerdiń ishindegi eń baǵalysy «Toıota kamrı-40» eken. Demek bastyq osyny minetin shyǵar dep túıedi ol. Shyn máninde bastyq ony buryn minip, ózine jańa «Kıa Mahava» (djıp) berilgen soń eskisin aqpan aıynda óziniń birinshi orynbasary J.Ahmetovke bosatqan eken... Sóıtip, qyzmettik máshıne Jamaldıevti shý degennen adastyrady.
Jamaldıevtiń «obektini» shatastyryp alǵandyǵy basqa da materıaldarmen dáleldenedi. Sonyń ishinde prokýrordyń ruqsatymen onyń kameralastaryna aıtqan áńgimeleri tyńdalǵanda da ol janyndaǵylarǵa óziniń shatasqanyn aıtqan.
Kisi óltiretin qarýdy Jamaldıev Almatyda turatyn tanysy Bınalı Hýkıevten alady. Qorǵaný úshin denege jaraqat salatyn, eshqaıda tirkelmegen jáne qylmystyq jolmen atý quralyna aınaldyrylǵan (travmatıkalyq) tapanshany ol Jamaldıevke 1500 dollarǵa satqan. Artynan Jamaldıev osy Hýkıevti de qorǵashtap, odan tek adamǵa jaraqat salatyn tapansha aldym, al ony oq atýǵa aınaldyrǵan Petropavlda turatyn basqa, belgisiz adam dep soǵady. Munysy – qandasynyń qylmysqa qatystylyǵyn tómendetýdiń amaly ekendigi belgili bolyp tur. О́ıtkeni, Petropavlda atýǵa daıyn tapanshany tyqqan ornynan ol tek qylmys jasaıtyn mezgilde ǵana bir-aq shyǵarǵan. Sonymen qatar, ol Hýkıevti qylmys jasalǵanyn bilmeıdi dep qorǵashtap baǵady. Alaıda, buryn sóılesken sózderin tyńdaý kezinde Hýkıevtiń barlyq isten habary bar ekendigi anyqtalǵan. Sonymen birge, ol osy oqıǵadan keıin jasyrynyp, Túrkııaǵa, odan Tashkentte boı tasalaǵan.
2014 jyldyń 17 qazanynda sýdıa B.Baımurzınniń tóraǵalyǵymen bolǵan Soltústik Qazaqstan oblysynyń aýdanaralyq mamandandyrylǵan soty B.Hýkıevti asa aýyr qylmysty bile tura jasyrǵandyǵy, sýyq qarýdy saqtaǵany jáne satqany úshin 5 jylǵa, al A.Jamaldıevti 24 jylǵa bas erkinen aıyrdy jáne onyń alǵashqy úsh jylyn túrmede óteýge sheshti. Kovalevke berilgen jaza budan góri jeńildeý bolyp, ol 22 jyldy arqalady. Onyń ústine buǵan berilgen jaza Jamaldıevtiki sekildi aıryqsha rejimdegi emes, qatańdatylǵan rejimdegi kolonııada óteletin boldy (prokýror da dál osy merzimderdi suraǵan edi). Árıne, sýdıanyń sheshimimen talasa almaısyń, biraq alty alasy, bes berisi joq adamdy ań qurly kórmeı ata salatyn mundaı sanasyz azǵyndar qaıǵyryp, júıkesin juqartýdy bilmeıtindikten esh sharshamaı, 22 jyldy da op-ońaı atqaryp shyǵa keleri sózsiz ekeni eskerilmeı turǵan sııaqty. Sot prosesinde aıyptaý tarabyn qoldaǵan oblystyq prokýratýranyń basqarma bastyǵy Saltanat Dáribaeva onyń jábirlenýshilerge aıanysh bildirip, óz isine ókingenin kóre almaǵanyn aıtty. Sondyqtan da mundaılar úshin 22 jyl degen merzim de túk emes, eń bastysy ondaılar túrmeden kelgen soń buryn 50 myń dollarǵa kisi óltirgen bolsa, endi 5 myń teńgege de adamdy óltire salýdan taıynbaıtyny ómirde kórinip júr...
Osy isterdiń mańynda bolyp, úı jaldaý, máshıne satyp alý sııaqty jumystardy atqarǵan R.Nanıevti tergeý oryndary da, prokýratýra da, sot ta qylmysqa qatysy joq, tek túpki maqsatyn bilmeı, Jamaldıevtiń tapsyrmalaryn beıbit oryndaýshy boldy dep ony jaýapkershilikke tartqan joq. Ádiletti sot bolmaı, birjaqty qaralaıtyn stalındik sot bolsa ony da atý jazasyna keseri sózsiz edi. Endi ondaıdyń betin ári qylsyn, árıne.
Sóz sońy...
Barlyq kúrdeli istiń qarapaıym sheshimi bolady. Ol kóbine adamdardyń ońaı baıyp, ońaıdan mol olja tabýdy kózdegen ashkózdiginen týady. Negizgi tapsyrys berýshiniń (ol áli ustala qoıǵan joq) kózdegen maqsaty kek bolsa, myna oryndaýshylardyń báriniń kózdegeni qý qulqynnyń qamy, kóp aqshany ońaı jolmen tabýdyń amaly ǵana. Sol úshin sútteı uıyp otyrǵan shańyraqty ortasyna túsirdi. Ornynda bar ońalar-aq, jetimdik kórse de eki bozbala aman jeter-aý, biraq júrekterine baılanǵan sher tarqar ma? Aıdyń-kúnniń amanynda súıikti jarynan aıyrylǵan jas kelinshektiń, súıkimdi uldarynan aıyrylǵan áke men shesheniń qaıǵysy ortaıar ma? Tez baıýdy kózdegen qanisherler bolsa óz maqsattaryna jetý jolynda jazyqsyz adamnyń ómiri qıylatynyn, búkil bir otbasyna orny tolmas tragedııanyń týatynyn aqyl-esteri durys bolǵanymen sanasy sańyraý bolǵandyqtan kerek te qylmaǵan... Sondyqtan da, mundaı adam keıpindegi ańdar búkil qoǵam úshin, ádiletti adamzat úshin jekkórinishti. Adam qoǵamynda ómir súrýge qaqy joq ondaılardy uzaq ýaqyt boıy atyp otyrǵan, átteń qazir izgilik prınsıpi alǵa tartylyp, ómir súrýine mursat beremiz.
Keıbir basylymdar qylmystyń ońaı ashylyp, qylmyskerlerdiń tez jazalanǵanyna «qanaǵattanbaı» qalypty. Qazir neshe túrli versııalar oılap taýyp, jalaýlatyp-aq jatyr. Sonyń ishinde Jandos óltirilgen ýaqytta túrmede otyrǵan Shımanskıı degen bireýdiń tapsyrys bergenin aıtady. Alaıda, onyń kisileriniń máskeýlik Jamaldıev pen Kovalevke qatystylyǵyn taba almaı álek...
О́tken jyldyń 11 jeltoqsanynda Soltústik Qazaqstan oblystyq qylmystyq ister jónindegi apellıasııalyq sot alqasy úkimdi ózgerissiz qaldyryp, ony zań kúshine engizdi. Endi shańymyzdy ǵana kórsetip, Jerdiń ekinshi shetinen bir-aq shyǵarmyz dep oılaǵan qanisherler laıyqty jazasyn óteýge kiristi. Bul, árıne, qazaqstandyq quqyq qorǵaýshylar men zań qadaǵalaýshylar isiniń joǵary biliktiliginiń arqasynda qol jetkizilgen zor tabys ekenin taǵy da atap ótýge tıispiz. Shyndap kirisse olardyń ashpaıtyn qylmysy joq sııaqty, tek barlyq qylmysty ashýǵa da osyndaı yjdahattylyq kórsetse ǵoı dep tileısiń.
ASTANA – PETROPAVL – ASTANA.
Aýa raıy • Búgin, 17:55
Jasóspirimder arasyndaǵy bala týý deńgeıi nege joǵary?
Qoǵam • Búgin, 17:28
Iran Ormuz buǵazyn qaıta japty
Álem • Búgin, 16:58
Mınıstrlik «Qyz Jibek» fılminiń rekvızıtterine qatysty málimdeme jasady
Oqıǵa • Búgin, 16:42
Jemqorlyqpen kúres: Alty jylda 1 000-nan astam sheneýnik sotty boldy
Qoǵam • Búgin, 16:17
Dzıýdodan Azııa chempıonaty: Qazaqstan qorjyny besinshi medalmen tolyqty
Sport • Búgin, 15:59
Iran áýe keńistigin ishinara ashty
Álem • Búgin, 15:35
Ál-Farabı dańǵylynda jol erejesin óreskel buzǵandar ustaldy
Aımaqtar • Búgin, 14:29
Jerde magnıttik daýyl bastaldy
Oqıǵa • Búgin, 14:06
Temirjolshylarǵa baspana: «QTJ» men «Otbasy bank» jańa jobany iske qosty
Qoǵam • Búgin, 13:32
Elordada 17 adamdy «qajylyqqa jiberemin» dep aldaǵan alaıaq jazalandy
Oqıǵa • Búgin, 13:09
Bitimgerlerdiń BUU mıssııasyna daıyndyǵy tekserildi
Qoǵam • Búgin, 12:48