Sý resýrstary mınıstrligi Sý únemdeý tehnologııalary jáne tarıftik saıasat departamentiniń basqarma basshysy Qarlyǵash Nurıhanovanyń sózinshe, eldegi sýarmaly jer aýdany – 1,9 mln gektar.
«2023 jyly sý únemdeý tehnologııasymen 312,2 myń gektar sýaryldy. Bul sýarmaly jerdiń jalpy kóleminiń 16%-yn ǵana quraıdy. 2024 jyly sý únemdeý tehnologııalaryn qoldana otyryp, sýarmaly jer kólemin 462,2 myń gektarǵa ulǵaıtý, 2030 jylǵa qaraı 1 mln 362 myń gektarǵa jetkizý josparlanǵan. Mınıstrlik sý únemdeý tehnologııalaryn ornatýǵa yntalandyrý maqsatynda Aýyl sharýashylyǵy mınıstrligimen birlesip ınvestısııalyq sýbsıdııalaý qaǵıdalaryna ózgerister engizdi. Iаǵnı sýarmaly jerlerde sý alý jáne berý úshin ınfraqurylymdy júrgizý kezinde fermerlerdiń uńǵymalardy burǵylaýǵa jumsaǵan shyǵynyn óteý úlesin 50%-dan 80%-ǵa deıin ulǵaıtý kózdelgen», deıdi.
Aıtýynsha, sý únemdeý tehnologııalaryn qoldaný jer betimen sýǵarǵanǵa qaraǵanda sýdy 20-30% únemdeıdi. Oǵan qosa, sýarý kezinde sý birkelki jetkiziledi, qunarly qabatty shaıýdyń aldyn alady.
«Sý resýrstaryn basqarý júıesin damytýdyń 2024-2030 jyldarǵa arnalǵan tujyrymdamasyna» sáıkes, elimizde ylǵal únemdeý tehnologııalaryn 1,4 mln gektarǵa endirý qarastyrylǵan. Túrkistan oblysy Aýyl sharýashylyǵy basqarmasy basshysynyń orynbasary Álibek Plalovtyń sózinshe, sonyń ishinde Túrkistan oblysy úlesi 16% nemese 216,3 myń gektardy quraıdy.
«Bıyl jańadan 22,0 myń gektarǵa sý únemdeý tehnologııasy ornalastyrylady. Mundaı tehnologııanyń tıimdiligi – ósimdikke qajetti sýdy tikeleı berip, sýda erıtin tyńaıtqyshtardy aıtarlyqtaı únemdep, personal jumysyn jeńildetip, ónimdilikti 2-3 ese arttyrady. Taǵy bir artyqshylyǵy – tegis jerler úshin de, bıiktik aıyrymy bar aýmaqtar úshin de jaramdy. Jerdi tegisteý boıynsha artyq jumys atqarýdy qajet etpeıdi», deıdi.
2024 jylǵy mamyrdan bastap shyǵyndardy sýbsıdııalaý normatıvi sý únemdeý tehnologııalaryn satyp alýǵa jáne ornatýǵa, sondaı-aq búkil pasport boıynsha ınfraqurylymǵa ınvestısııalyq salym kezinde 80%-dy quraıdy. Onyń 30%-y jergilikti bıýdjetten sýbsıdııalanady.
Sý resýrstaryn basqarý júıesin damytýda sý júıelerin sıfrlandyrý jáne kanaldardy modernızasııalaýdyń mańyzy zor. 2023 jyly jalpy quny 15,9 mlrd teńgeni quraıtyn «Túrkistan magıstraldy kanalyn kúrdeli jóndeý» jobasy paıdalanýǵa berilip, 60 shaqyrym kanal betonmen qaptaldy. Jylyna 60,0 mln tekshe metr aǵyn sý únemdelip otyr. Kanaldyń sý ótkizý qurylymdaryna 66 dana aýstralııalyq «Rýbıkon Voýterdiń» avtomattandyrý júıesi ornatyldy. Bul óz kezeginde sý shyǵysyn qashyqtan avtomatty basqara otyryp, sýdyń núkteli esebin naqty júrgizýge, qosymsha sý shyǵyndaryn únemdeýge múmkindik berdi.
«Endigi kezekte kanaldyń 4 kezeńiniń jobasy daıyn. Joba quny – 11,5 mlrd teńge. Qurylys jumystaryn bastaýǵa respýblıkalyq bıýdjetten 2024 jylǵa 5,0 mlrd teńge qarjy qajet. Joba aıasynda 25 dana sý ótkizý qurylymy avtomattandyrylady. Sondaı-aq 24,9 shaqyrymda kanaldy betondaý arqyly jylyna 29 mln tekshe metr aǵyn sýdy únemdeıtin bolamyz», deıdi basqarma ókili.
Oblysymyzda sý únemdeý tehnologııasyn utymdy paıdalanyp jatqan sharýa qojalyqtyqtary az emes. Jańa tehnologııany jatsynbaı, ony ıgerip, ıgiligin kórip otyrǵan sharýashylyq jetekshilerimen sóılesken edik.
«Iirjar-Agro» JShS dırektory Orazaly Shyrshyqbaı 500 gektar jerge tamshylatyp sýarý tehnologııasyn engizgen.
«Bıyl sonyń 370 gektar jerine kúnbaǵys daqylyn ektik. Bolashaqta klasterlik júıege kóshý nıetimiz bar. Maqsatymyz – jańa tehnologııany jyldam ıgerip, jaqsy ónim alyp, oń tájirıbeni jastarǵa úıretý», deıdi sharýashylyq basshysy.
Aıtýynsha, tehnologııanyń bir artyq tusy – ónim qunaryn kemitpeıtininde.
«Egis alqaptaryn durys josparlamasa, daqyldardyń aýyspaly egisi saqtalmaıdy. Bul da sýarmaly sýdyń durys bólinýine keri yqpal etedi. Eger egistikti aǵyn sýmen sýarsańyz dóńesteý jerdegi egin qajetti sýy men tyńaıtqyshyn ala almaıdy. Myna tehnologııanyń ereksheligi sol – sý daqylǵa tikeleı barady eken», deıdi.
«Agroholdıng Túrkistan» sharýa qojalyǵy bıyl «BNK Group LTD» JShS arqyly sý únemdeý tehnologııasyna qol jetkizgen.
«Bizdiń sharýashylyq dándi daqyldar – júgeri, jońyshqa egedi. О́ıtkeni sharýashylyǵymyz asyl tuqymdy iri qara ósirip otyr. Jańbyrlatyp sýarý tehnologııasyn birinshi ret paıdalanyp jatyrmyz. Tehnologııa sharýalarǵa óte tıimdi eken. Birinshiden, sýdy únemdeıdi. Burynǵydaı basyna jetip, aıaǵyna jetpeı, tolyq záktemeı qalý degen joq. Sý birqalypty beriledi. Ekinshiden, sýarýdan keıingi ádettegideı qatqaq qaldyrmaıdy. Sýaryp bolǵan soń buryn egistikti mindetti túrde kýltıvasııa júrgizip, qopsytyp alatynbyz. Onyń qajeti bolmaı qaldy. Qondyrǵymen alqapty dárileýge de bolady eken. Úshinshiden, baǵasy óte tıimdi. Buryndary 50 paıyz bolsa, bıyl 80 paıyzyn memleket sýbsıdııalaıdy. Qalǵan 20 paıyzyn sharýalar 1-7 jyl aralyǵynda ótese bolady. Budan artyq qandaı qoldaý qajet sharýaǵa?», deıdi qojalyq basshysy Dáýlethan Qýanyshbaev.
Átirgúl TÁShIM,
jýrnalıst
Túrkistan
