Agrarlyq salaǵa – aıryqsha qoldaý

Kezdesý barysynda AО́K sýbektilerin uzaqmerzimdi memlekettik qoldaý tásilderi qaraldy.

«Memleket basshysy óziniń halyqqa Joldaýynda kásip­kerliktiń damýy men ony qol­daý sharalaryna erekshe nazar aýdardy. AО́K-tiń tu­raqty damýy – bizdiń azyq-túlik qaýipsizdigimizdiń kepi­li, sondyqtan Úkimet 1 mln-nan asa azamatymyz ju­mys­pen qamtylǵan aýyl sharýa­shylyǵyn qoldaý sharalaryn jalǵastyra beredi», dep atap ótti O.Bektenov.

Aýyl sharýashylyǵy mı­nıstri Aıdarbek Saparov jáne Aqmola, Qostanaı, Soltús­tik Qazaqstan, Jambyl oblys­tary­nyń ákimderi AО́K-ti mem­lekettik qoldaý sharalaryn iske asyrý týraly baıandady.

Prezıdent tapsyrmasy bo­ıynsha bıyl Úkimet kóktemgi egis jáne astyq jınaý naýqa­nyn ońtaıly júrgizý úshin qajet­ti jaǵdaıdyń barlyǵyn jasady. Salany jeńildikpen qarjylandyrý kólemi birinshi ret 3 eseden astam ulǵaıtylyp, rekordtyq kórsetkishke, ıaǵnı 580 mlrd teńgege jetkizildi. Bul qarajat eginshilerdi tike­leı nesıelendirýge, paıyz­dyq mólsherlemeni tómen­detýge jáne forvard­tyq satyp alýǵa jumsaldy. Syı­aqy mólsherlemesin tómen­­detý «Báıterek» holdın­gi kom­mersııalyq qarajat­ty tartý satysynda júr­gizil­di. Kelesi jyly qaıta óń­deý kásip­oryndaryn qarjy­landyrý kezinde osyndaı tetik iske qosylady. Jalpy, agrobızneske memleket tarapynan tuqym materıaly men tyńaıtqysh satyp alýdan bas­tap, eksporttyq qoldaýǵa deıingi barlyq kezeńde jan-jaqty kómek kórsetiledi.

Prezıdent tikeleı sýbsıdııalaýdan qoljetimdi nesıe berýge kóshý arqyly AО́K sýbektilerin qarjylandyrý kólemin ulǵaıtý mindetin qoıdy. 2025 jyldan bastap sharýalar qarjy ınstıtýttarynan tikeleı arzandatylǵan nesıe ala alady. Sýbsıdııalaý máseleleri tolyǵymen Aýyl sharýashylyǵy mınıstrligine júkteledi. Osylaısha, sharýa sýbsıdııa resimdeý boıynsha artyq áýre-sarsańnan qutylady.

Bıyl jeńildetilgen nesıe­leý­diń rekordtyq kólemine qol jetkizildi. Kelesi jyldan bastap salany qarjylandyrý kólemin arttyryp, 700 mlrd teńgege deıin jetkizý josparlanyp otyr. Premer-mınıstr bıylǵy jeltoqsan aıynda sharýalarǵa kelesi jyldyń alǵashqy qarjysy túsýge tıis ekenin atap ótti.

Aýyl sharýashylyǵy teh­nı­kasyn satyp alýdy jeńildikpen qarjylandyrý máse­lesine erek­she nazar aýdaryl­dy. Úkimet bıylǵy bólingen qara­jat kólemin edáýir ulǵaıtty, bul 2 myńnan astam aýyl sha­rýa­­shylyǵy taýaryn óndirý­shi­lerge qolda bar parkti jańar­týǵa múmkindik berdi. El sha­rýalary 19,5 myń aýyl sharýa­shylyǵy tehnıkasyn satyp aldy, jańartý deńgeıi 5%-dy quraıdy. Bul kórsetkishti jyl sońyna deıin 5,5%-ǵa, kelesi jyly 6,5%-ǵa deıin jetkizý jos­parlanyp otyr. Sonymen qatar otan­dyq naryqtyń qajet­tilik­terin eskere otyryp, aýyl sharýashylyǵy tehnıka­syn shyǵaratyn qazaqstandyq kásip­oryndardyń qýatyn arttyrý tapsyryldy.

Bıylǵy naýryz aıynda eli­mizde otandyq tyńaıtqyshtardy satyp alý úshin avanstyq sýb­sı­dııalaý tetigi engizildi. Kók­temgi egis jáne egin jınaý ju­mystaryn memlekettik qol­daý­dyń arqasynda bıyl topy­raqqa 1,2 mln tonna tyńaıt­qysh engizildi, bul ótken jyl­ǵy deńgeıden 2 esege artyq. Mem­leket basshysynyń aýyl sharýashylyǵy jerleriniń tozýyn azaıtý jónindegi tapsyrmasyn eskere otyryp, ákimdikter 2025 jyly tyńaıtqysh engizý kólemin 1,9 mln tonnaǵa deıin arttyrýy qajet.

Otandyq tuqym sharýashy­lyǵyn damytý máselesin qa­ras­tyrý kezinde ósimdik sha­rýashylyǵynda, ásirese kókónis, jemis jáne baqsha da­qyl­dary­na qatysty ımporttyq tuqym materıaldaryn paıdalaný­dy qysqartýdyń mańyzdylyǵy atap ótildi. Aýyl sharýashylyǵy mınıstrligine seleksııa jáne tuqym sharýashylyǵy júıesin sapaly damyta otyryp, osy máselemen aınalysý tapsyryldy. Sondaı-aq otandyq tuqym óndirýshilerdiń paıdasyna sýbsıdııalaý tetigin qaıta qaraý qajettigi kórsetilgen.

Premer-mınıstr elimiz­diń azyq-túlik ónimderi­men ózin-ózi qamtamasyz etýi­niń ma­ńyz­dy­lyǵyn atap ótti. Aýyl sharýashylyǵy salasyn jan-jaqty qoldaý jáne oǵan qolaıly jaǵdaı jasaý baǵy­tynda qajetti sharalardyń barlyǵyn qabyldap jatqanyn atap ótti. Sonymen qatar bıznes te ashyq ári adal jumys is­teýi tıis. Memleketten bó­lin­gen qarajattyń tıimsiz jum­salýyna jol bermeý úshin 2025 jyly elimizde aýqymdy aýyl sharýashylyǵy sanaǵy júrgiziledi. Ol jer jáne egis alqaby, mal basy, aýyl sha­rýa­shylyǵy tehnıkasy men ınfra­qurylym boıynsha derekterdi ózektendirýge múmkindik beredi.

Talqylaý barysynda otan­dyq agro kásipkerler salany odan ári damytý boıynsha óz usy­nystaryn aıtty, sondaı-aq birq­atar ózekti máselelerdi kóterdi.

«Bıyl AО́K salasyn qarjy­l­andyrýdy ulǵaıtý boıynsha atqarylǵan aýqymdy ju­mystardy atap ótkim kele­di. Fer­merler bul qoldaýdy sezin­di. Jeńildigi bar nesıeler bizge jetkilikti qarajat ese­binde emes, qajetinshe ju­mys isteýge múmkindik berdi. Sapa­ly tuqymdar, JJM, tyńaıt­qyshtar ýaqtyly satyp alyndy. Barlyq agrotehnologııalardy durys qoldana otyryp jáne memlekettiń osyndaı qoldaýyn kóre otyryp, biz nashar ónim alýǵa quqyǵymyz joq. Munda mal sharýashylyǵy týraly aıtýymyz kerek: ıá ol kóp eńbekti qajet etetin úderis, biraq mal sharýashylyǵynda adamdar jyl boıy jumys isteıdi. Jalpy, sharýashylyqtar kóp salaly bolýy kerek, tek ósimdik sharýashylyǵymen aınalyspaı, sonymen birge mal basyn kóbeıtý qajet. Sonda bizge eksportqa kvota qajet emes, erkin saýda jasaımyz. Búgingi kezdesýge qatysýshylardyń kópshiligi mal ustamaıdy. Áriptester, biz oǵan qatysýǵa tıis­piz, barlyǵyńyzdy osy iske shaqyramyn», dedi fer­merlik qoǵamdastyq atynan sóılegen AО́K damytý máseleleri jónindegi Qoǵamdyq keńestiń tóraǵasy, «Zenchenko ı K» kompanııasynyń quryltaıshysy Gennadıı Zenchenko. Sonymen birge kásipker tuqym sharýashylyǵy jáne veterınarııa salasyndaǵy otandyq ǵylymdy damytý máselelerin kóterip, sala úshin kásibı kadrlardy daıarlaýdyń mańyzdylyǵyn atap ótti.

Qyzylorda oblysynyń «Tań LTD» JShS dırektory Imamzada Shaǵyrtaev kórshi el­dermen qol jetkizil­gen úki­met­aralyq ýaǵdalastyq­tar­dyń nátıjesinde óńirdiń sharýalary bıyl egindik sýmen qamtamasyz etilgenin habarlady. Bıyl kompanııa 2 myń gektardan astam alqapqa aýyl sharýashylyǵy daqyldaryn egip, onyń 1,5 myń gektaryna jýyǵy kúrishke bólingen. Kúrish alqaptaryna lazerlik ornalastyrý júrgizildi, bul sýar­maly sýdy 30%-ǵa únemdeýge múmkindik berdi. Búgingi tańda ónimniń 50%-dan astamy jınaldy. Kásipker sý únemdeý tehnologııalaryn engizý úshin fer­merlerdi qoldaýdyń qo­sym­sha sharalaryn pysyqtaý múm­kindigin qarastyrý týraly usynys jasady.

AShM derekterine sáıkes, bıyl agrotehnologııalardy engizý boıynsha qabyldanǵan sharalardyń jáne Jambyl oblysy men Jetisý oblysynyń dı­qandary júrgizgen ártarap­tan­dyrý jumysynyń nátı­jesinde qant qyzylshasy joǵary ónim beredi dep kútilip otyr. Qant qy­zyl­shasyn ótkizýge qatysty Jambyl oblysynan 450 myń tonna Merki qant zaýytynda óń­deledi, qalǵan 100-150 myń tonna Jetisý oblysynda ornalasqan Aqsý qant zaýytyna jiberiledi. О́z kezeginde, ónimdi qaıta óńdeý 120 myń tonna qant óndirýge múmkindik beredi, bul elimizdiń qantpen ózin-ózi qamtamasyz etýin edáýir arttyrady.

«Atameken» UKP tóralqa­synyń tóraǵasy Raıymbek Batalov birqatar ózekti máse­lelerdi aıtty, onyń ishinde AО́K salasyndaǵy memlekettik qyzmetterdi sıfrlandyrýdyń mańyzyn atap ótti.

Sonymen qatar qazirgi kún tártibindegi másele – egin jınaý naýqanynyń barysy qaraldy.

Elimizdegi aýyl sharýashy­lyǵy da­qyldarynyń jalpy ónim jınaý alańy bıyl 23,3 mln ga quraıdy. Búgingi tańda 11,3 mln ga dándi jáne bur­shaq­ty daqyldar jınaldy ne­mese 67,9% (ótken jyly osy­ǵan uqsas kórsetkish 42,8%-dy qura­dy). Ortasha ónimdiligi 14,7 s/ga bolǵan kezde 16,7 mln ton­na as­tyq bastyryldy, bul agro­teh­nologııalardyń durys qolda­nylǵanyn kórsetedi. Elıtalyq tuqymdardyń úlesi 7,1%-dan 9%-ǵa deıin ósti.

Premer-mınıstr jańa egindi saqtaý jáne nannyń sapasyn jaqsartý máselesi mańyzdy ekenin atap ótti. Respýblıkada astyqty saqtaýdyń jalpy syıymdylyǵy 30 mln tonnany quraıdy. AShM málimetine sáıkes, kórsetilgen qýat kólemi ótken jyldardyń aýyspaly ónim qaldyqtaryn eskere otyryp, josparlanǵan egin úshin jetkilikti. Astyq qabyldaý kásiporyndaryna 2,5 mln tonna astyq, onyń ishinde 1,8 mln ton­na bıdaı tústi. Jańa ónimdi qa­byldaýǵa elevatorlardy bosatý úshin astyqty aýystyryp tıeý jáne satý boıynsha ju­mys júrgizilýde. Máselen, bıylǵy tamyz aıynda jáne qyrkúıektiń 15 kúninde Azyq-túlik korporasııasy men QTJ 1,2 mln tonna astyqty tasymaldady, onyń 1 mln tonnasy eksportqa jiberildi. Astyqtyń bir bóligi О́zbekstan men Qytaı­ǵa eksporttalady, qalǵan kóle­mi ishki qajettilikterge baǵyt­talady. Qyrkúıek aıynda QTJ-nyń jańa astyq daqylyn tasymaldaýdy qamtamasyz etý jospary 1,9 mln tonnaǵa deıin ulǵaıdy, 20 kún ishinde 500 myń tonnadan astamy jóneltildi, onyń ishinde 400 myń tonnadan astamy eksportqa shyǵaryldy. Otandyq astyqtyń dástúrli ótkizý naryǵy – Iranǵa jóneltý jandanǵany baıqalady.

Kezdesý qorytyndysy boıynsha Premer-mınıstr memlekettik organdarǵa eldegi egin jınaý naýqanynyń sapaly aıaqtalýyn qamtamasyz etýdi, sondaı-aq bıznestiń barlyq usynystary men tilekterin pysyqtaýdy tapsyrdy.