Iá, bul – túsiniksiz paradoks emes. Sebebi men mundaı ahýalǵa áser etýshi faktorlardy qoǵamnyń bet-beınesine qarap boljaýǵa bolady. Aıtalyq, kóshede ketip bara jatqan kez kelgen azamatty toqtatyp suraıyq.
– Qazir qandaı kitap oqyp jatyrsyz?
– Shynymdy aıtsam, kitap oqıtyn ýaqyt joq.
– Al teatrǵa baryp turasyz ba?
– Jo-ooq. Ondaıǵa ýaqyt tabý qıyn.
Shyn máninde, ýaqyt joq pa, qulyq joq pa – beımálim.
Jahandanǵan qoǵamnyń tasqyn sýdaı qaptaǵan aqparattar aǵyny adam nazaryn túrli baǵytqa alyp ketip jatqany da ras. Eń qymbat dúnıemiz ýaqyt bolsa, sol ýaqytty mádenı jumysqa, rýhanı demalysqa arnaı almaımyz. Smartfondy júıesiz paıdalaný basym. О́ıtkeni talǵam joq. Al bıik talǵam qalaı qalyptasady? Kórkem ónerge qushtarlyq ishki talǵamdy ósirip, mádenı ımmýnıtetti qalyptastyratyny sózsiz. Sondaı-aq kórkemdikti túsine alatyn, táýir shyǵarmaǵa tebirenip, jaqsy kartınany baǵalaı alatyn jan kúndelikti turmystyń ıleýine túspese kerek-ti. Iаǵnı sýyq qalanyń sýyq adamdary sııaqty bir tıpti bolmaıdy. Ondaı adamnyń sezimderi oıaý bolady: sál nársege qýaný, jylaý, tamsaný, árqashan kóńil kúıin, emosııasyn bildire alý.
Sodan bolar, adamdardyń gazet-jýrnal, ıakı kitap oqýy da búginde tańǵalatyn qubylysqa aınalǵan. Qarapaıym halyqtyń mundaı deńgeısiz tańǵalysyna qazir tańǵalmaıtyn da boldyq. Bálkı, bul tańǵalystyń bir sebebi ǵalamtor (biraq oǵan ılaný qıyn), bálkı bilimsizdik, «joǵalǵan oqyrman», jazylmaǵan klassıka, ıdeologııa, turmys...
Iá, «Sanany turmys bıleıdi» degen naq osy zaman ba deısiz... Árıne, halyqtyń klassıkalyq ónerden jyraq ketýine áleýmettik-turmystyq sebebinen bólek memlekettik ıdeologııa da úlken ról oınaıdy. Qoǵam azyq-túlikke qalaı muqtaj bolsa, jańa kitap pen premeraǵa bıletti de solaı izdeýi úshin ne isteýge bolady? Dúkendegi nan sóresiniń qasynda kitapty da satý kerek shyǵar...
Mádenıet jáne aqparat mınıstrliginiń málimetinshe, byltyr elimizdegi kópshilik kitaphanalardaǵy oqyrman sany – 5 123 227 bolsa, olar 51 921 261 márte kitap qoryn paıdalanǵan. Al bıylǵy esep boıynsha, jyl basynan beri oqyrman sany – 4 935 911, olar 37 555 206 ret kitaphana ıgiligin kádesine jaratqan. Sondaı-aq jalpy sany 57 memlekettik teatrǵa jyl basynan beri 1 501 418 kórermen barǵan. Bul salystyrmaly túrde az ba, kóp pe, baǵamdaı berińiz.
Qoǵamnyń kórkem ádebıetke qyzyǵatyn, ónerge qushtar bir bóligi tutas ulttyń mádenı deńgeıin kórsete almaıdy. Halyqtyń rýhanı jańǵyrýy – azdaǵan toptyń ádebı-mádenı saýatymen ólshenbeıdi. Qazirgi ádebıetten, gazet-jýrnal oqýdan, jalpy jazý-syzýdan kópshiliktiń habary joqtyǵynan, jazyp júrgen bárimizdiń óz álemimiz, al rýhanı ómirden tym alys qarapaıym jurttyń óz álemi qalyptasqan syńaıly. Sany az kishkentaı ult bola tura eki arada tas qamal paıda bolǵandaı. Zaman alǵa jyljyǵan saıyn qarapaıym halyq rýhanııattan alystap bara jatýynyń saldary qandaı bolmaq? Aqynnyń óleńin ádebı ortadaǵy qaýymnan basqa jurt oqymaıdy. Árıne, salystyrmaly túrde alǵanda. Jazýshynyń jan azabynan týǵan shyǵarmasynyń da hali osyndaı. Al teatrlar kim úshin jumys isteıdi?..
