Kollajdy jasaǵan – Záýresh SMAǴUL, «EQ»
Halyqaralyq sarapshylar deregine súıensek, bizdiń bankter resýrsqa baı elder ishindegi kóp paıda tabatyn bankter sanatyna jatady. Sonda da bankter beretin nesıesiniń 70%-y – tutynýshylyq nesıe.
– Qarjy naryǵyn retteý jáne damytý agenttigindegi áriptesterimiz bıyl tutynýshylyq nesıelerdiń ósý qarqynyn sál báseńdetýge kómektesetin belgili bir sharalardy engizdi. Biz bıyl jyl sońyna deıin qabyldanǵan sharalardyń saldary qandaı bolatynyn taldaýdy josparlap otyrmyz, eger olar jetkiliksiz dep eseptesek, onda biz tutynýshylyq nesıeleýdiń tym jyldam ósýimen kúresý úshin belgili bir makroprýdensıaldyq quraldarmen kontrsıkldik sharalardy bastaýǵa bolady. Endi Qarjy naryǵyn retteý jáne damytý agenttigimen birlese otyryp, olar bizge tutynýshylyq nesıelendirýdiń ósýin birshama báseńdetýge kómektesýi kerek dep esepteımiz, – dedi Ulttyq bank tóraǵasynyń orynbasary Aqyljan Baımaǵambetov.
Sonymen qatar A.Baımaǵambetov «Kýrsıvke» bergen aqparatynda qazirdiń ózinde qabyldanǵan sharalar tutynýshylyq nesıelerdiń ósýin tejeýge jetkilikti bolýy múmkin degen tosyn jańalyq aıtty. Soǵan qaraǵanda qatań sharalar qarastyryp jatqan kórinedi.
– Múmkin tutyný nesıeleriniń ósýin azaıtý úshin qabyldanǵan sharalar jetkilikti bolar. Jaqynda agenttik tutynýshylyq nesıeler boıynsha shekti mólsherlemeni, tıimdi jyldyq mólsherlemeni 10 paıyzdyq tarmaqqa tómendetkenin bilesizder, bul da tutynýshylyq nesıeleýdiń tartymdylyǵyn azaıtady, – dedi ol.
Eske sala keteıik, «ARRFR» tamyz aıynda kepilsiz banktik qaryzdar boıynsha jyldyq tıimdi syıaqy mólsherlemesin jyldyq 56%-dan 46%-ǵa deıin tómendetti. Degenmen bankter áli kúnge deıin bıznesti nesıelendirýge qulyqsyz eken-mys.
Tóraǵa orynbasarynyń aıtýynsha, ekinshi deńgeıdegi bankter qarjylandyrýdyń úsh nusqasyn tańdaı alady. Birinshisi – Úkimetti nesıeleý, ıaǵnı memlekettik baǵaly qaǵazdardy satyp alý. Úshinshisi – bıznesti nesıeleý, oǵan salyq salynady, biraq marjasy tómen.
– Sondyqtan biz qazir Úkimetpen memlekettik baǵaly qaǵazdardan qandaı salyq alý qajet ekenin talqylap jatyrmyz. Kem degende, bul is – bankter alǵashqy eki nusqany ǵana emes, úshinshi nusqany tańdaýǵa, ıaǵnı bıznesti nesıelendirýge kóbirek kóńil bólýge yntalandyrady, – dedi Ulttyq bank ókili.
Aıtpaqshy, Ulttyq Bank bazalyq ınflıasııany 2025 jyldyń sońyna qaraı 5% deńgeıinde boljap otyr. Alaıda jylý, elektr energııasy, sý jáne basqa da retteletin qyzmetterdegi tarıfterdiń ósýin eskersek, sál joǵary bolýy múmkin.
– Tarıftik ınflıasııa kelesi jyly EO-nyń sońǵy 12 aıynda 20-30% quraıdy, tarıfter sııaqty retteletin qyzmetterdi qamtymaıtyn bazalyq ınflıasııa jyl sońyna qaraı 5%-ǵa jaqyndaıdy, – dep túsindirdi Baımaǵambetov jýrnalısterge.
Qoryta kelsek, Ulttyq bank dástúrli tásilderdi qoldana otyryp, aqsha-nesıe saıasatyn qatańdatýǵa tyrysady.
Al sarapshy Baýyrjan Ysqaqov bolsa, bankterge jaýapkershilikti sezinetin kez keldi degen oıynan tanǵan emes.
– Bankterge memleket tarapynan osy ýaqytqa deıin qomaqty qarajat quıyldy. Mysaly, 2009 jyly 10 mlrd dollardan astam kómek kórsetildi, teńgeniń teńgerimdiligin saqtaý úshin 6 mlrd dollar aqsha bólindi. Tipti banktiń qaıta qurylymdaý úderisin qalyptastyrý úshin járdemdesti. Osy turǵydan qaraıtyn bolsaq, «bıznestiń áleýmettik jaýapkershiligi» degen túsinik bar, ıaǵnı memleket kerek ýaqytta bankterge kómektesip, daǵdarystan shyǵýǵa jaǵdaı jasasa, olardyń da ekonomıkaǵa qosatyn úlesi artýy kerek. Eger bankter bolashaǵyn elmen baılanystyrsa, bul olarǵa úlken múmkindik. Úkimettiń bıznestik ortaǵa, ınvestısııalyq klımatqa jasap otyrǵan jaǵdaıy biz sekildi damyp kele jatqan memleketterden anaǵurlym joǵary. Ekonomıka damyǵan saıyn bankterdiń de kásibi órleı túsetinin uǵyný kerek. Sol arqyly halyqtyń tólem qabilettiligi artyp, qaıtarylmaı jatqan qarjynyń da qaıtarylýy tez bolady, – degen pikirde.
Mysaly, Eýropada bankterdiń ekonomıkadaǵy qarjylandyrý úlesi – 55-60%. Al AQSh-ta 80%-ǵa deıin barady. Bul – bankter ekonomıkaǵa nesıe bere otyryp, qanshama áleýmettik máseleni sheshedi degen sóz. Jańa jumys oryndary, kásiporyndardyń ashylýy arqyly bıýdjettiń kiris bóligin quraıtyn salyqtyq bazany qalyptastyrady. Inflıasııanyń tejelýine, naryqqa tólenetin nesıe qarjysynyń tómendeýine de ákeledi.
– Tutynýshylyq nesıeden góri ekonomıkany, bıznesti nesıelendiretin qarjy kózderin qarastyrý mańyzdy. Ol úshin bıznestiń de, halyqtyń da usynysy eskerilip, zańda qarastyrylǵany durys. Zańda ulttyq múdde birinshi orynda turýy qajet. Sondaı-aq básekeles orta bolyp, halyqaralyq bankterdiń de úlesi artýy kerek. Jaqsy nátıje básekeden ǵana týady, al ol óz kezeginde sapaǵa ákeledi. Qoryta aıtqanda, ekonomıkany damytatyn qandaı nesıeler bar, sonyń barlyǵy «Bankter týraly» zańǵa engizilýi kerek, – deıdi sarapshy.
