Infografıkany jasaǵan – Qonysbaı ShEJIMBAI, «EQ»
Elimizde 2050 jylǵa deıin barlyq energııa tutynýdyń 50%-yn energııanyń balamaly jáne jańǵyrmaly túrlerinen alý josparlanǵan. Qolda bar derekterde eldiń ońtústik aýmaǵyndaǵy kún energııasynyń áleýeti jylyna 2 500-3 000 saǵatqa jetetini kórsetilgen. Bul sýdy kúnmen qyzdyrǵyshtardy, kún batareıalaryn, atap aıtqanda portatıvti fotoelektrlik júıeni paıdalanýǵa múmkindik beredi. Osy kún, jel energetıkasy men bıootyndy paıdalaný barysynda artyqshylyǵymen qatar, kemshin tustary da joq emes. Kún men jel energııa kózderi sheksiz, ekologııalyq zııany bolmaǵanymen, kún elektr stansasyn salý úlken aýmaqty qajet etedi eken. Al jel elektr stansalary kóp oryn almaıdy ári ol terrıtorııany sharýashylyq maqsatta paıdalanýǵa bolady. Biraq energııa kózi turaqsyz, qustarǵa qaýipti, stansalardyń shýyly adamdar men janýarlarǵa qolaısyzdyq týdyrýy múmkin. Ekeýiniń de ortaq kemshiligi – qymbattyǵynda. Álem elderi qazirge deıin energııanyń osynaý jańǵyrmaly túrlerin damytýǵa 1 trln dollardan asa ınvestısııa salǵan.
Sarapshy Áset Naýryzbaevtyń aıtýynsha, tehnıkalyq jaǵynan alǵanda, kórshi elder men bizde JEK-ti sapaly damytýǵa qajet manevrlik qýat kózderi bar. Túrkistanda qýaty 1 000 MVt bolatyn manevrlik gaz stansasy men Qyzylordada 200 MVt-tyq stansa salynyp jatyr. Demek, qazirdiń ózinde ońtústikte shamamen 5 000 MVt jańartylatyn elektr kóziniń keń kólemin qurýǵa qajetti qor bar degen sóz. BUU-nyń damý jónindegi baǵdarlamasynyń usynǵan málimetine qaraǵanda, bizde jylyna 1 trln kVt/saǵ kóleminde energııa óndirýge bolady. Jel bir baǵytta soǵatyn aımaqtarǵa – Ereımentaý men Júzimdikti, al jel qarama-qarsy baǵyttarda almasyp otyratyn aımaqtarǵa Jońǵar qaqpasy, Shelek pen Qordaı eldi-mekenderi jatady deıdi. Sondyqtan elimizde jel men kún energııasyn paıdalanýǵa múmkindik bar.
Elimizdegi jyl saıynǵy jel energetıkasynyń áleýeti 920 mlrd kVt/saǵ elektr energııasyna baǵalanady eken. Al kún energııasynyń áleýeti, shamamen jylyna sharshy metrine 1 500-1 600 kVt bolady. Kún sáýlesiniń ortasha jyldyq uzaqtyǵy 2 500 saǵatty quraıdy. Elimizdiń ońtústik óńirinde, sonyń ishinde Qyzylorda men Túrkistan oblystarynda kún sáýlesi eń joǵary kórsetkishke ıe. Bul aýmaqtaǵy kún energııasynyń áleýetin aıtarlyqtaı paıdalaný aımaqty qajetti energııamen qamtamasyz etýde mańyzdy ról atqarady. Alaıda joǵaryda atap ótkenimizdeı kún men jel stansasynyń qymbattyǵy ári turaqsyzdyǵy kóńilge kúmán uıalatady.
«Qazaqstanǵa elektr energııasyn barlyq tásildermen alý qajet. Iаǵnı ártúrli elektr stansalaryn salý kerek. AES 10-15 jyldan keıin salynady, biraq kún jáne jel elektr stansalarynyń áseri de tek 10 jyldan keıin bolady. Atom elektr stansalary, da, jel elektr stansalary da birdeı qaýipsiz jáne ekologııalyq taza bolmaq», deıdi sarapshy Petr Svoık.
