Sýretti túsirgen – Erlan OMAR, «EQ»
Medıa aptalyqtyń sońǵy kúninde ótkizilgen sessııalardyń birin «Tolassyz aqparattyń qoǵamǵa áseri» taqyrybynda halyqaralyq qatynastar salasynyń mamany, jýrnalıst Saıat Joken ótkizdi.
Moderatordyń aıtýynsha, aqparattar leginde pozıtıvten góri negatıv kóp, TikTok, jasandy ıntellekt týraly ár adam aıtyp júr. Aqparat qorytylyp úlgermeıdi, analız joq, eshqandaı quny joq, qajet emes aqparat óte kóp.
«Sizderdiń terlep-tepship jazǵan «myna mınıstr bylaı jasap jatyr, mynadaı qyzmet jasaýǵa daıynbyz» degen aqparattaryńyz jetpeıtindigin ashyq moıyndaýymyz kerek. Bul – bárimizge ortaq problema. Endi aqparat tasqynynda qazaq sferasy qalaı bolmaq? Baspasóz hatshylary, sizder de kontent jasaýshysyzdar, saıasatty, atqaryp jatqan jumystardy nasıhattaısyzdar. Kontentterińiz aqparattyq tasqynda qanshalyqty qabiletti? Oılanyp kóretin bolsaq, másele óte kúrdeli, qalaı sheshý kerek? Kúıetinim, oryssha oqımyz, oryssha oılaımyz, sosyn ony qazaqshaǵa aýdaramyz. Áli kúnge deıin qazaq tili orys tiliniń artynan ilesip kele jatyr. Mınıstrlikter de solaı, barlyq jerde solaı ekenin ashyq moıyndaýymyz kerek», dedi moderator.
Saıat Jokenniń aıtýynsha, qazaqy sferada ıntellektýaldy dúnıeler kóp bolý kerek.
«Ár óńirdi alǵa súıreıtin kontent jasaýdyń alǵy shebinde júrsizder, búkil gazetter men telearnalar sizderden aqparat alady. Kóbińiz jastarsyzdar, sizderge oı salǵym keledi. Kezinde Alash qaıratkerleriniń basty maqsaty - qazaqty aǵartý boldy ǵoı. Bizde aqparattardyń kóbi «óltirip ketti, jaryp ketti», degen sekildi negatıvti. Bizde aqparattyq tazalaný júrýi kerek. Aqparattyq tehnologııalar kópshilikti qaı baǵytta alyp bara jatyr? Orystildi aýdıtorııa men qazaqtildi aýdıtorııanyń arasyndaǵy sapa qandaı? Biz áli damý jolynda júrmiz. Mysaly, Maǵjan Jumabaevtyń balany tárbıeleý taqyrybyndaǵy jazǵan eńbegi áli ózekti, biz úlken mektepter salamyz, biraq onyń ishindegi adam komponenti (muǵalimder) qanshalyqty kúshti? Aıtpaǵym, ıaǵnı árbir baspasóz hatshysy aǵartý, halyqty tárbıeleý turǵysynda oılanýy kerek», dedi ol.
Onyń pikirinshe, mysaly fýtzaldan Portýgalııany jeńdik, álemdik dárejedemiz. Endi aqparat salasynda da álemdik deńgeıge jetýimiz kerek.
«Taǵy bir mysal, bizdiń qyzyl balyq álemge satylady, sol sııaqty aqparat salasynda da álemdik deńgeıde zor jetistikterimiz bolýy kerek. Bizde jigitter bar, olardy halyq biledi, biraq bizdiń jalpy kontentimiz sondaı deńgeıge jetýi kerek», dedi Saıat Joken.
Moderator sportta úlken jetistikterimiz bar ekenin, endi zor jetistikterimiz aqparat salasynda da bolsa degen oı-armanyn aıtty.
«Kez kelgen nárse ortasha jáne óte jyldam ári kóp nárseler aıaq astynan bolyp ketetin zamanda ómir súrip jatyrmyz. Sondyqtan, jastardyń «ondaı kontent jasaı almaımyn», deýi kúmándi sekildi. Mysaly, bir án arqyly bir ánshiniń esimi belgili bolyp ketedi ǵoı. Sol sııaqty baspasóz hatshysynyń bir fotosy, bir maqalasy búkil álemge atyn shyǵarýy múmkin. Solaı bolǵaı. Aqparat salasyna bir úlken serpilis kerek, sonyń aınalasynda jumys isteıik, pikir almasaıyq, atalǵan maqsat tóńireginde birigeıik. Sonda sizderdiń halyq aldyndaǵy paryz-boryshtaryńyz oryndalady dep oılaımyn», dedi ol.
«Biz qalaı jasaımyz, siz salystyrǵan shetelderde aqparattyq sala bolsyn, basqa salalar bolsyn memlekettik qoldaý kóp jasalady ǵoı, soǵan baılanysty emes pe», degen turǵyda zaldan pikirler aıtyldy. Zaldan aıtylǵan pikirlerdiń óte ózekti ekenin aıta kele Saıat Joken: «Memlekettik organdardyń utymdy sheshimder qabyldaýǵa múmkindigin arttyrýymyz kerek, ıaǵnı, memlekettik organdarǵa «osylaı jasaıyq, bylaı isteıik» degen talaptarymyz bolýy kerek.
Mysaly, Nurǵısa Tilendıev 30 jylda úlken maqsatpen «Otyrar sazyn» jasady. Sol sekildi bizde úlken maqsattar bolýy kerek. Bir-birimizdi oıatýǵa, bir nárseniń aınalasyna jınalýǵa bir jańashyldyq kerek. Biz úlken armandarmen ómir súrýimiz kerek. Sol kezde bizdiń kontentimiz de, mazmunymyz da soǵan qaraı ózgeredi», dep túıindedi Saıat Joken.
