Foto: «Halyk-Life» AQ
– Sáýle Qazbekqyzy, saqtandyrý tetigi qanshalyqty qajet?
– Azamattyq kodekstiń 820-babynyń 1-tarmaǵynda «saqtandyrý tólemi – saqtandyrýshy saqtanýshyǵa (paıda alýshyǵa) saqtandyrý jaǵdaıy týǵan kezde ne jınaqtaýshy saqtandyrý shartynda belgilengen merzim týǵan kezde saqtandyrý somasy sheginde tóleıtin aqsha somasy» dep kórsetilgen.
Kez kelgen keleńsizdik aıtyp kelmeıdi. Biz tek saldarmen kúresemiz ne tosynnan kelip tosyrqatpas úshin jospar quryp aldyn ala qamdanamyz. Mine, osy tujyrym negizinde dúnıejúzinde saqtandyrý tólemderi jumys isteıdi. Iаǵnı bul qural ózińdi jáne týysyńdy kútpegen oqys jaǵdaılarda bolýy múmkin qarjylyq shyǵyndardan qaýipsizdendirýge kómektesedi.
Máselen, siz kópqabatty úıde turasyz delik, kórshińizden sý ketip, baspanańyzǵa zııan keldi. Mindetti túrde olardan ótemaqy talap etesiz. Alaıda ymyraǵa kele almaı nemese siz aıtqan baǵaǵa kelispeı, turǵyn at tonyn ala qashýy yqtımal. Osy sátte úıińizdi saqtandyrǵan bolsańyz, kompanııa arqyly ótemaqy alýyńyzǵa múmkindik bar. Muny kez kelgen baǵytta qoldanýǵa bolady. Negizi órtten, tasqynnan, tabıǵat apatynan, urlyqtan jáne taǵy sol sııaqty keleńsiz jaǵdaılarda saqtandyrý tetikterin paıdalanǵan tıimdirek.
Kólik júrgizýshilerine de mindetti saqtandyrýdan bólek, oqys oqıǵa kezinde shyǵyndardy azaıtýǵa bolady. Aıtalyq, mashınaǵa bógde zat qulaýy, jarylys, naızaǵaı túsýi nemese úshinshi tulǵalardyń zańsyz áreketterinen ońtaıly saqtandyra alasyz.
О́mirińiz ben densaýlyǵyńyzdy da qaýipsizdendiresiz. Ýıkıpedııa tilimen aıtsaq, ómirdi saqtandyrý – tutynýshy men onyń jaqyndaryn Sharttyń búkil merziminde kútpegen jaǵdaılardyń saldarynan materıaldyq qorǵaý. Eńbekke jaramsyzdyq, qandaı da bir mańyzdy jaǵdaılar, tipti mezgilsiz ólim qushsa da saqtandyrýdyń bolǵany kóp kómegin tıgizedi. Azamattar bir mezgilde saqtandyryp qorǵaýdy jáne saqtandyrý tóleminiń kepildigin ala otyryp, qarajat jınaqtaýǵa paıdalana alady. Osylaısha saqtandyrý men jınaqtaýdy biriktirýge bolady.
Mysaly, ómiri saqtandyrylǵan adam qaza bolsa, saqtandyrý kompanııasy onyń paıdalanýshysyna jınap úlgergen qarjysyn bermeıdi. Jınaqtaý merzimi kezindegi jınaýy kerek aqshany usynady.
Sondaı-aq jeke saqtandyrý – iri ınvestısııalyq resýrstardy qurýǵa, ekonomıkanyń ártúrli salalarynda mańyzdy memlekettik jáne kommersııalyq jobalardy qarjylandyrýǵa jol ashady. Bylaısha aıtqanda, otandyq naryqty qalyptastyrýdaǵy bir tetik.
– Elimizde saqtandyrý baǵdarlamalarynyń qaı túri tanymal?
– Búginde elimizde 24 saqtandyrý kompanııasy bar. Onyń 9-y tikeleı ómirdi saqtandyrýmen aınalysady. Bıyl olardyń aktıvteri 2,6 trln teńgege jetti. Al kompanııalardyń jıǵan syıaqy mólsheri 669,4 mlrd teńgeni quraıdy. Kórsetkishti byltyrmen salystyrsaq, 36%-ke artyq. Naryqqa sholý jasasaq, jyl basynan beri 10 mln 451 myń jeke jáne zańdy tulǵa saqtandyrý shartyn jasaǵan eken. Muny ótken jylmen ekshesek, ájeptáýir óskenin ańǵartady. Basym kópshiligi jazataıym oqıǵalardan jáne ómirdi saqtandyrý sharttary.
Qarjy naryǵyn retteý jáne damytý agenttiginiń deregine zer salsaq, otandastarymyz bıyl ómirin saqtandyrýǵa 200 mlrd teńge qarjy bólgen. Iаǵnı elde ómirin saqtandyratyn adamdar sany da, saqtandyrý jarnasy ósip keledi.
О́mirdi saqtandyrý kompanııalarynyń ishinde Qazaqstan Halyq Bankiniń enshiles kompanııasy» AQ 2005 jyly qurylǵan «Halyk-Life» AQ-da belgili bir shart jasaý úshin eń tómengi jarna aıyna 10 myń teńge. Árıne, qarajat mólsheri azamattardyń maqsattaryna baılanysty bekitiledi. О́ıtkeni qazir baǵdarlamalar kóp. Máselen, Bilim-Life bul balanyń bilim alýyna arnalǵan jyl saıynǵy syılyqaqy túrindegi memlekettik qoldaýmen ómirdi jınaqtaýshy saqtandyrý baǵdarlamasy. Syılyqaqysy 5%-7%. Otbasylarǵa arnalǵan ámbebap baǵdarlama – «Báıterek», ata-anasy men 15 jasqa deıingi balasy saqtandyrylýy múmkin otbasylyq paket – Bolashaq-Life, ózi úshin jınaıtyn ekinshi zeınetaqysy, ıaǵnı zeınetkerlik jasty kútpeı-aq, qansha alǵysy keletinin jáne bul tólemderdi qaı ýaqytqa deıin alǵysy keletinin ózi tańdaıtyn Life+Renta baǵdarlamasy da bar.
Sondaı-aq aqshasyn dollarmen jınaǵysy keletin azamattar úshin «Qazyna» jáne jýyrda 1 jastan 18 jasqa deıingi balalarǵa arnalǵan «Balam» erikti saqtandyrý polısi iske qosyldy. Máselen, saqtandyrylǵan balalar jaraqat alǵan jaǵdaıda, em-domdy, kútim shyǵyndaryn 1 mıllıon teńgege deıin óteıdi. Ony kez kelgen ata-ana HalykLife mobıldi qosymshasynan áp-sátte rásimdeıdi. О́temaqy úsh jumys kún ishinde tólenedi. Bir artyqshylyǵy baǵdarlama kez kelgen elge shyqsań da qyzmet etedi.
– Jalpy saqtandyrý tólemin qalaı alýǵa bolady?
– О́mirdi saqtandyrý polısin satyp alý kez kelgen kompanııada op-ońaı rásimdeledi. Mekeme keńsesine ne saıtyna kirip, elektrondy ótinimdi toltyrý arqyly saqtandyrý syılyqaqysyn tólep, izinshe shart jasalady. Jaqsy salyq jeńildikteri de bar. Azamattyq kodekske sáıkes, polıs saqtandyrý qupııasyna kepildik beriledi. Iаǵnı saqtandyrý jarnasyn ýákiletti organdarǵa saqtandyrý sharty ıesiniń mindettemeleri boıynsha buǵattaýyna, sot arqyly tárkileýine múmkindik joq. Tipti erli-zaıyptylar arasynda neke buzylǵan jaǵdaıda da bólinbeıdi.
– Áńgimeńizge rahmet!
Áńgimelesken –
Zeıin ERǴALI,
«Egemen Qazaqstan»
