Meniń aıtaıyn degenim, aýyldardaǵy aıran, sút, qymyz, qymyran, sary maı, irimshik, jent, qurt daıyndaıtyn eńbegi adal jeke kásipkerlerdiń bastamalaryn laıyqty baǵalasaq. Máselen, shıpaly sýsyn – qymyzdy alaıyqshy. «Qymyz – qanym, jylqy – janym» degendi atam qazaq baıaǵyda-aq aıtyp ketken joq pa? «Bıeniń súti – sary bal, Qymyzdan asqan dám bar ma?» depti kezinde Aqtamberdi jyraý. Qymyz – ári taǵam, ári em. Bul shıpaly sýsyn tirshilik tynysyn syılap, dert boılaǵan deneni jaza alady. Keshegi pandemııa kezinde jurtshylyq buǵan anyq kóz jetkizdi, odan shıpa tapty.
Shalǵaıdaǵy Sozaq aýdanynyń ortalyǵy Sholaqqorǵan aýylynda shıpaly sýsyn – saýmal men qymyz daıyndaıtyn Oraz degen jeke kásipker turady. Qys, jaz demeı, aýyldastaryn bıeniń sútimen qamtamasyz etip keledi. Qanaǵatshyl jigittiń qoıǵan baǵasy da anaý aıtqandaı qymbat emes, qoljetimdi.
Bizdiki jergilikti jerdegi atqarýshy organdar osyndaı qarapaıym eńbek adamdarynyń kásibine qoldaý kórsetip, moraldyq, materıaldyq jaǵynan demep otyrsa degen tilek qana. Joǵaryda aıtqan ult saýlyǵyn nyǵaıtý isi osyndaı jandardyń arqasynda múmkin bolmaq.
Káribaı ÁMZEULY,
eńbek ardageri
Túrkistan oblysy
Kóshpeliler oıyndarynyń ónegesi
Jaqynda Astana qalasynda V Dúnıejúzilik kóshpeliler oıyndary dúrkirep ótti. Oǵan álemniń 85 elinen tórt myńǵa jýyq qatysýshy keldi. Oıyndardyń ashylýy men jabylýy saltanattary, jalpy uıymdastyrylý deńgeıi óte joǵary boldy. Tipti, Olımpııa oıyndarynan kem emes dep baǵa bergenderdiń pikirlerimen de kelisýge bolatyndaı. Al bul jaıt elimizde turatyn kim-kimniń de boıynda maqtanysh sezimin týdyrǵany anyq.
Atalǵan keń aýqymdy alamannyń Memleket basshysy Qasym-Jomart Toqaevtyń bastamasymen qolǵa alynǵany, onyń asa joǵary deńgeıde uıymdastyrylyp, ótkizilýine septigin tıgizdi deýimiz kerek. Buǵan elimizdiń barlyq óńiri úlken úles qosqanyn da rızashylyq sezimimen erekshe atap ótýge tıispiz. Munyń ózi aldaǵy ýaqytta elimizdegi ulttyq sport túrlerin ári qaraı damytýǵa serpin qosatyny kúmánsiz.
Jarys kezinde oǵan daıyndyq barysynda shaǵyn jáne orta kásipkerlik, onyń ishinde týrızm, halyq qolóneri, qyzmet kórsetý salalaryndaǵy múmkindikti iske asyrýǵa barlyq jaǵdaıdyń jasalǵany anyq kórinip turdy. Al keń kólemdi mádenı jáne sporttyq baǵdarlamalar elimizdegi etno týrızmdi damytýǵa da óz úlesin qosatyn bolady. Osy oraıda, ásirese, ózim kýá bolǵan, sheteldik meımandardy tańdaı qaqtyrarlyqtaı etip ásem bezendirilgen Etnoaýyl kesheniniń kúnine 30 myńdaı kelýshini qabyldaǵanyn aıryqsha atap ótsem deımin.
Jalpykomandalyq esepte elimizdiń ózge qatysýshy memleketterden oq boıy ozyp ketkeni de qýantarlyq jaǵdaılardyń eń bastysy boldy. Kelesi oıyndardyń kórshi Qyrǵyz Respýblıkasynda ótetini dodaǵa eki el qatysýshylary arasyndaǵy básekeni qyzdyra túsetindigimen qatar, dostyq qarym-qatynastyń bekýine de yqpal etetin bolady dep úmittenemiz.
Tımýr AISARIEV,
IT tehnolog, Kóshpeliler oıyndarynyń jankúıeri
Atyraý oblysy
Balalar sýısıdi – qaterli másele
Sońǵy kezderde jasóspirim ul-qyzdyń óz-ózine qol salý oqıǵalarynyń tym jıilep ketýi kim-kimdi de oılandyrsa kerek. Bul jaıttyń búginde qoǵamnyń ózekti máselesine aınalyp bara jatqany da belgili. Osy sebepti atalǵan másele qyryq jyldyq pedagogtik ótili bar ustaz retinde meni de beı-jaı qaldyrmaı, qolyma qalam alǵyzdy.
Alańdatarlyq ahýalǵa baılanysty oı-paıymymdy ortaǵa salaıyn. Erterekte bul jaıt dabyl qaǵyp, kún tártibine shyǵararlyqtaı deńgeıde emes edi. Ishinde birdi-ekili sotqarlary bolmasa, oqýshy balalar qalada da, dalada da negizinen tártipti, ata-anasy men jaqyndarynyń, muǵalimderiniń aıtqandaryn eki etpeı oryndaýǵa tyrysatyn. О́z-ózin óltirý degen jantúrshiktirer oılar olardyń óńi túgili tústerine de kirip shyqpaıtyn.
Bertin kele jaǵdaı keri kete bastaǵanynyń kýágeri bolyp otyrmyz. Keıingi jyldary mektepke barǵan balanyń býllıngke tap bolatyny týraly kóp aıtylyp júr. Máselen, keıbir derekter elimizde árbir úshinshi jasóspirim synyptastary tarapynan qysymǵa ushyraıtynyn kóldeneń tartady. Buǵan jasy úlken oqýshylardyń álimjettigin qossaq, jaǵdaıdyń qaı sıpatta órbıtinin boljaı berýge bolady. «Býllıngke ushyraǵan bala odan qutylýdyń jolyn taba almaǵan soń, óz-ózin ólimge qııýǵa májbúr bolady», deıdi psıholog mamandar.
Bul azdaı, keıingi kezderi balalardy sýısıd jasaýǵa ıtermeleıtin gadjettegi keıbir oıyndar týraly kóp aıtyla bastady. «Jel bolmasa, shóptiń basy qımyldamaıdy» degendeı, buǵan da qajetti deńgeıde mán berilýi kerek. Jalpy, oqýshy minez-qulqynyń kenetten ózgergenin ata-ana birden baıqaýy kerek emes pe? Muǵalimder, birinshi kezekte synyp jetekshisi qaıda qaraıdy degen de suraq týyndaıdy.
Bala ólimine aparatyn sebeptiń úlkeni, menińshe, nemquraıdylyqta jatyr. Bul jerde úlken jaýapkershilik, ásirese, ata-ananyń moınyna júktelýge tıis.
Jamal SMAǴULOVA,
zeınetker ustaz, «Y.Altynsarın» tósbelgisiniń ıegeri
Aqmola oblysy,
Birjan sal aýdany
