– «Ardagerler uıymy» respýblıkalyq qoǵamdyq birlestiginiń búgingi ahýaly qalaı?
– Aldymen qazynaly qarııalarymyzdy keshegi ótken 1 qazan – halyqaralyq qarttar kúnimen taǵy da quttyqtaımyn. Bizdiń uıym bul sharany bir aılyq «Qarttarymyzdy qamqorlaı júreıik» atty úlken aksııaǵa aınaldyrýdy kózdep otyr. Aksııa barysynda jalǵyzbasty nemese kómekke muqtaj qarııalarǵa óńirlerdegi ardagerler keńesteriniń uıymdastyrýymen túrli qaıyrymdylyq járdem kórsetiledi. Memleket tarapynan da qarttardyń turmysyna, tynys-tirshiligine, áleýmettik jaǵdaıyna jan-jaqty qoldaý men qamqorlyq jasalady.
Búgingi ardagerler sapyndaǵy azamattar kúni keshege deıin el basqarý isinde, ártúrli salada jemisti eńbek etti. «Ardagerler uıymy» – qatary 2 mıllıonnan astam azamattardan quralǵan elimizdegi eń úlken qoǵamdyq birlestik. Barlyq aımaqta uıymnyń fılıaldary bar. Ardagerlerimiz eldiń tutastyǵy men yntymaǵynyń ydyramaýyna, bereke-birliginiń artýyna atsalysyp keledi.
2020 jyly «Ardagerler týraly» arnaıy zań qabyldandy. Odan beri de tórt jyl óte shyqty, ardagerlerge qatysty týyndaǵan birqatar máselelerdi qamtıtyn ózgeristerdi osy zańǵa engizýge kúsh salamyz.
– Árdaıym ilkimdi istiń basynan tabylatyn qazynaly qarttardyń qoǵamdyq, eldik murat-múddege qosar úlesi qandaı? Ásirese otbasy qundylyǵyna qanshalyqty qorǵan bolyp otyr?
– Otbasy – shaǵyn memleket, úlgi-ónegeniń, tálim-tárbıeniń, meıirimdilik pen adamgershiliktiń, qarapaıymdylyq pen syılastyqtyń qasıetti ordasy. О́kinishke qaraı, sońǵy jyldary jastar arasynda ajyrasý kóbeıip ketti. Árıne, ardagerlerdi bul jaǵdaı qatty oılandyrady. Soǵan baılanysty 2019 jyldan bastap Ortalyq keńeste «Dáneker» jobasyn qolǵa aldyq. Maqsat – el ishindegi ártúrli keleńsiz jaǵdaılardy sheshýge uıytqy bolyp, túrli kıkiljiń, kelispeýshilikterdi múmkindiginshe sotqa jetkizbeı rettep, beıbit bitimgerlikke shaqyrý.
Ardagerlerden quralǵan qoǵamdyq medıatorlardyń kómegimen sońǵy 4 jylda taraptar arasyndaǵy 6 896 túrli daýdyń 4 563-i isti sotqa jetkizbeı kelisimge kelý arqyly sheshildi. Zeınetke shyqqan zańgerler, basqa da organda istegen, basshylyq laýazymdy atqarǵan qaıratkerlerdiń bas bolýymen qurylǵan toptyń ónimdi jumysynyń nátıjesi bul. «Dáneker» jobasy 2021 jyly Úkimettik emes uıymdar arasynda «Qoǵamdyq kelisimdi jáne ulttyq birlikti nyǵaıtý» nomınasııasynda jeńimpaz bolyp tanylyp, arnaıy syıaqy berildi.
– Maýsym aıynda sizdi Prezıdent qabyldaǵanyn bilemiz. Sol týraly toqtala ketseńiz.
– Memleket basshysynyń tyǵyz jumys kestesine qaramastan, qabyldaýda Qasym-Jomart Kemelulymen belgilengen mejeli ýaqyttan artyq áńgimelestik. Prezıdentke ardagerler uıymynyń eldegi turaqtylyqty saqtaý jolynda jasap jatqan jumystary týraly málimet berdim, ardagerlerdiń kókeıinde júrgen máselelerdi jetkizdim. «Ardagerler uıymynyń» «Dáneker», «Iskerlik jáne janashyrlyq» jobalary aıasynda atqarylǵan jumystar týraly aıttym. Sonymen qatar birqatar usynysymdy baıandadym. Memleket basshysy óz kezeginde Ádiletti Qazaqstan qurý jolynda aǵa býynnyń tájirıbesi de, jas urpaqtyń jańa ıdeıalary da mańyzdy ekenin atap ótti.
– Jas tolqyn tárbıesinde aǵa býynnyń jaýapkershiligi de zor, arqalar amanaty da aýyr. Osy turǵyda ne aıtasyz?
– Kóktemde Atyraýda ótken Ulttyq quryltaıdyń úshinshi jıynynda Prezıdent qoǵamda jańa keselderdiń paıda bolǵanyn alǵa tarta kelip, halyqtyń bereke-birligin saqtaýda zııaly qaýym aıryqsha ról atqaratynyn, el aǵalarynyń arasynda aýyzbirshilik bolýy kerek ekenin aıtty.
Memleket basshysy urpaq tárbıesine kóńil bólýdi tapsyrdy. Mamandardyń aıtýynsha, nashaqorlyq balalar arasynda da keń taralyp barady. Lýdomanııa (oıynqumarlyq) kesirinen talaı shańyraq shaıqaldy. Talaı azamat zań buzyp, qylmysqa uryndy. Qumar oıynnyń kesirinen qaryzǵa batyp, ózine qol jumsaǵandar týraly habarlardy da estip jatamyz. Sondaı-aq sońǵy kezderi jańalyqtardan alaıaqtarǵa aldanyp qaldym degenderdi de jıi ushyratamyz. Alaıaqtyq kúnnen-kúnge qaýlap tamyr jaıyp barady. Ásirese qart kisiler alaıaqtardyń aldaýyna tez túsip qalyp jatady. Ardagerler aımaqtardaǵy kezdesýlerde barshany qoǵamdaǵy osyndaı keselderden aýlaq bolýǵa shaqyrady.
Taǵy bir óte qaýipti kesel – dinı fanatızm. Din taqyryby óte názik. Shyrpy tıse qaýlap janatyn shóp sııaqty óte saqtyqty kerek etedi. Sońǵy kezderi saqaly beline túsken jastar, betin búrkep, qara jamylǵan qyzdarymyz qoǵamdyq ortalarda jıi kezdesedi. Bular – teris dinı ustanymdaǵy, adasqan jastar. Bir elde turyp, Otany bir musylman balasynyń bir-birin syılamaýy, tyńdamaýy jaqsylyqqa aparmaıdy. Bul elimizdiń egemendigine úlken qaýip tóndiredi. Meniń atam dindar bolǵan kisi, meshit ustap, taqýalyqpen ǵumyr keshti. Keńes odaǵy kezinde din ustanǵanyna bola qýǵyn kórgen adam. Ata-babamyz tutynǵan, dástúrli ıslam dinine taǵar esh min de, syn da joq. Tek adasýshy jastarǵa toqtam qoıylýy kerek. Dúmshelik, ózimbilermendik túbinde ońdyrmaıdy. Bárimizdi urpaq tárbıesi oılandyrady, urpaq tárbıesine qoǵam músheleri túgel atsalysýy kerek.
– О́zińiz aıtqandaı, «Ardagerler uıymynyń» ár múshesi osy kúnge deıin memlekettiń irgesi bekip, nyǵaıýyna ózindik úlesin qosqan jandar. Áli de attan túspeı keıingi tolqynǵa baǵdar berip keledi. Osy týrasynda keńirek aıtyp ótseńiz.
– Memleket basshysynyń jyl saıynǵy Joldaýyn halyqqa túsindirý jumysyna da «Ardagerler uıymynyń» músheleri de laıyqty úles qosady. Bıylǵy «Ádiletti Qazaqstan: zań men tártip, ekonomıkalyq ósim, qoǵamdyq optımızm» atty Joldaýyna oraı qyrkúıek aıynda Túrkistan qalasynda «Ardagerler uıymy» Ortalyq keńesiniń kóshpeli otyrysy ótti. Keleli jıynda Prezıdenttiń Joldaýynda aıtylǵan máselelerdiń sheshimi talqylanyp, baǵyt-baǵdar aıqyndaldy. Ásirese qoǵamnyń talqysyndaǵy AES salý máselesi, jasyl ekonomıkanyń memleketti nyǵaıtýǵa qosar úlesi jan-jaqty zerdelendi.
Bizdiń zamandastarymyz Táýelsizdiktiń qıyn kezeńderinde eńbek etip, qazirgi Qazaqstannyń irgetasyn qalaǵan azamattar. Joǵaryda aıtyp óttim, ardagerlerimiz qoǵamdyq jumystarǵa áli de aralasyp keledi. Byltyr qazan aıynda «Qoǵamdyq baqylaý týraly» zań qabyldandy. Zań memlekettik organdar men kvazımemlekettik sektorlardyń qoǵam aldyndaǵy ashyqtyǵyn qamtamasyz etýge arnalǵan. Ardagerler jergilikti jerlerde osy zańnyń júzege asýyna atsalysyp júr.
Kóktemde elimizdiń biraz óńirlerin qarǵyn sýy aldy. Turǵyndar úı-jaılarynan, mal-múlkinen aıyryldy. Prezıdent Q.Toqaev halyqqa úndeý jarııalap, sý tasqynynyń saldary joıylatynyn, kelgen shyǵyn túgel óteletinin, barlyq tıisti kómek kórsetiletinin aıtty. Osyndaı qıyn kezde áriptesterimiz óńirlerdegi jumystarǵa uıytqy bolyp, halyqtyń arasynan tabyla bildi.
О́tken jyly «Ardagerler uıymy» qoǵamǵa paıdaly «Iskerlik jáne janashyrlyq» ataýmen taǵy bir qanatqaqty jobany qolǵa aldy. Jobaǵa ardagerler keńesi basshylyq jasaıdy. Olar aýyl-aımaqtarda áleýmettik qoldaýǵa zárý, muqtaj azamattarǵa, otbasylarǵa kómek kórsetýge kásipkerlerdi, mekeme, kásiporyndardy jumyldyrady. Joba qazir Atyraý, Soltústik Qazaqstan, Qyzylorda oblystarynda iske asyrylyp jatyr. Osy sharany Ulytaý oblysy da qoldap, aımaqta júzege asyrýǵa usynys bildirdi. Biz mundaı belsendilik tanytqan áriptesterimizdi qýana qoldaımyz, qajetti kómegimizdi berýge árqashan daıynbyz. Bolashaqta qoǵamǵa paıdaly «Dáneker» sııaqty «Iskerlik jáne janashyrlyq» jobasynyń da aýqymy keńeıip jaqsy nátıje kórsetetinine senimdimiz. Jobalardyń jumysyn ári qaraı da tikeleı ózim baqylaýda ustaımyn.
– Kelesi jyly fashızmge qarsy soǵystaǵy Jeńistiń 80 jyldyǵy. Ataýly sharaǵa ázirlik qalaı júrgizilip jatyr?
– Táýelsiz Memleketter Dostastyǵy elderi Prezıdentteriniń basqosýynda 2025 jyl «Jeńistiń 80 jyldyǵy» dep jarııalandy. Memleket basshysy Ulttyq quryltaıda osyǵan ázirlikti tyńǵylyqty júrgizýdi tapsyrdy. Ardagerler bul jumysty bastap ta ketti. «Uly jyldarǵa taǵzym» atty halyqaralyq ǵylymı konferensııa TMD elderi ardagerleriniń Úılestirý keńesiniń josparyna saı qolǵa alyndy. Osy kelisimderdiń negizinde uıymdastyrylǵan halyqaralyq deńgeıdegi úlken is-sharany biz jýyrda ǵana, 28-29 qyrkúıekte Almaty qalasynda ótkizdik. О́te joǵary deńgeıde uıymdastyrylǵan sharaǵa TMD elderi ardagerleriniń Úılestirý keńesiniń tóraǵasy V.Volkov bastaǵan jaýapty tulǵalar qatysty. Budan ózge, Armenııa men Belarýs elderinen áriptesterimiz keldi.
Bul Jeńis burynǵy keńes odaǵyndaǵy barlyq elge ortaq. Sondyqtan 80 jyldyq halyqaralyq deńgeıde atap ótiledi. Jeńis kúniniń mán-mazmuny eshqashan eskirmeıdi. Sebebi, onyń qundylyǵy ǵasyrlar boıyna jańa, jas urpaqqa úlgi bolarlyq qadir-qasıetke ıe. Atyraýdaǵy Ulttyq quryltaı otyrysynda Qasym-Jomart Kemeluly meniń jetekshiligimmen jaryq kórgen «Qazaqstannyń qaharman maıdangerleri» jobasyn erekshe atap ótti. Bul – 30 jyl boıy tabandylyqpen atqarǵan eńbegimizdiń baǵalanǵany. Tarıhı kitapty shyǵarý ońaı bolǵan joq. Tynymsyz, uzaq zertteýdi, qomaqty qarjyny qajet etken orasan eńbektiń nátıjesinde elimizden shyqqan jaýyngerlerdiń taǵdyry men erligi týraly 56 tomdyq asa qundy tarıhı qujat ómirge keldi. Onyń 6 tomynda maıdan shebinde bolǵan áıelderdiń erligi qamtyldy.
Bizdiń ardagerlerdiń basty mindetiniń biri – soǵys kezindegi aǵa býynnyń erligi men eren eńbegin urpaqqa jetkizý. Olardyń erligin umytpaýǵa, qurmet tutýǵa tárbıeleý. Sondyqtan da keleshekte atqarylatyn jumys áli de kóp. Sony júzege asyrýǵa barshamyzǵa ǵıbratty ǵumyr bersin.
– Áńgimeńizge rahmet.
Áńgimelesken –
Qýanysh NURDANBEKULY,
«Egemen Qazaqstan»
