Aıta ketý kerek, apparatty iske qosýǵa qala ákimdigi tarapynan úlken qoldaý kórsetildi. Sonyń nátıjesinde, medısınalyq tehnıkany jóndeýge «Qaıyrymdy qala» qorynan qarjy bólinip, qurylǵynyń qosalqy bólshekteri shetelden satyp ákelindi. Sonymen Lıtotrıpter «Compact Sigma» apparaty qaıta jumysyna kiriskeli, dáriger mamandar Shymkent qalasy men Túrkistan oblysynyń turǵyndaryna qaıtadan osy qurylǵymen medısınalyq qyzmet kórsete bastady.
Bul jerde qoldanylatyn em-sharanyń negizgi tásili mynadaı: dybystyq nemese soqqylyq tolqyndardy qoldaný arqyly tastar maıda-maıda jaryqshaqtarǵa bólinip ketedi de, keıin ol aǵzadan nesep arqyly shyǵarylady. Iаǵnı emdeý sharasy dıstansııalyq soqqylyq-tolqyndyq ádis arqyly júrgiziledi.
Statıstıkalyq málimetke kóz júgirtsek, búırek, zár shyǵarý júıesindegi taspen jylyna shamamen 880-920 naýqas dárigerge júginedi. Qalalyq №1 klınıkalyq aýrýhanasynda bosanǵan áıelder men múgedektigi bar naýqastarǵa da osy qurylǵymen emdik shara kórsetý qarastyrylǵan.
Atalǵan klınıkalyq aýrýhananyń ýrologııa bólimshesinde aǵa ordınator bolyp jumys isteıtin dáriger Jomart Ábjaparovtyń aıtýynsha, bul apparat aýrýhanada eki jyldan beri istemeı turǵan. Odan beri dárigerler qanshama jerge shyǵyp, qurylǵyny jóndep berýge ótinish jasaǵan. Biraq berilgen ýáde aıaqsyz qalyp, bul másele kerekti deńgeıinde sheshilmeı qalyp qoıa berdi. №1 klınıkalyq aýrýhanaǵa Qaırat Qalıbekov bas dáriger bolyp kelgeli qalalyq ákimdikpen, onyń ishinde densaýlyq saqtaý basqarmasymen birge osy máseleni sheshýge bilek sybana kirisip, aqyry bir nátıjesin shyǵardy.
«Atalǵan qurylǵy iske qosylǵanda birinshi kezekte pasıentter rahmetin aıtty. Klınıkalyq aýrýhana megapolıske qaraǵanymen, qosymsha Túrkistan oblysynyń da naýqastaryn qabyldaı beredi. Biz respýblıkanyń ońtústik aımaǵy, eń ystyq ólkesinde turatyndyqtan, munda basqa óńirlerge qaraǵanda búırek tasy aýrýymen aýyratyn adam sany áldeqaıda kóp bolyp keledi. Sebebi ystyq klımatta ómir súretin adamdardyń búıreginde tas paıda bolý qaýpi qashanda joǵary bolady. Sondyqtan da osy klınıkaǵa búıregindegi taspen qınalyp keletin naýqastar sany jylda kóp tirkeledi. Bul apparat emdeý tásilinen bólek, memleketke ekonomıkalyq jaǵynan da óte paıdaly. О́ıtkeni búırekpen aýyratyn adamdy aýrýhanaǵa jatqyzý kerek. Ol naýqasqa qaraýǵa memleket qazynasynan belgili bir somada aqsha bólinedi. Al apparattyń kómegimen eshqandaı aýrýhanaǵa jatýdyń qajeti joq. Birneshe mınýttyń ishinde emdik shara júrgizip, aýrýynan aıyqtyrýǵa bolady. Qalaısha deısizder ǵoı. Elektr-magnıttik tolqynmen tasqa soqqy jasalyp, ol sol soqqydan ózdiginen terbelip, bútin turǵan tas birtindep usaq bólshekterge ydyraı bastaıdy. Úgitilgen tas keıin nesep arqyly syrtqa shyǵyp ketedi. Máselen, akýstıkasy joq ǵımaratta dybystyq tolqyn qabyrǵalarǵa baryp soǵylatyny sekildi, bul jerde de elektr-magnıttik tolqyndar áserinen tasta diril paıda bolyp, ol joǵaryda aıtqanymdaı, maıda-maıda bólshekterge usaqtala bastaıdy. Al ózderińiz biletindeı, elektr-magnıttik tolqynǵa eshqandaı kedergi joq. Onyń tolqyny barlyq deneden ótip kete beredi. Sonyń ishinde adam aǵzasy da bar. Tastyń úlkendigi men tyǵyzdyǵyna qaraı bul emdik shara ári ketse 5-10 mınýtty alady. Sodan soń naýqas turyp, úıine kete berse bolady. Jazdyń ystyq mezgilinde kún saıyn 10 adamǵa deıin pasıent keletin. Qazir kún salqyndaǵaly bul kórsetkish bes adamǵa azaıdy. Sonyń ózinde búırektegi taspen kúnine 5 adamdy qabyldaý, úlken kórsetkish bop sanalady. Al kúz mezgilinde aýrýlardyń azaıýynyń sebebi, basynda aıtqanymdaı, kún salqynda tastyń búırektegi qozǵalýy báseńdep, naýqastar da shaǵymdana bermeıdi», dedi dáriger.
Mamannyń aıtýynsha, búırektegi tas aýrýy qazir jasaryp kele jatyr eken. Degenmen túsip jatqan naýqastardyń deni 25 pen 50 jas aralyǵyndaǵy erler men áıelder. Sonymen birge maman búırekke tas túzilýdiń alty túrli sebebi bar ekenin atady. Sonyń ishindegi eń durys boljamǵa jaqynyraǵy – adam aǵzasyndaǵy zat almasý úderisiniń buzylýy. Al zat almasý úderisiniń qalpynan jańylýyna ishetin sýymyz, jeıtin tamaǵymyz ben qorshaǵan orta kóbirek áser etedi. Sodan soń ystyq klımatta ómir súretin adamdardyń búırek tas aýrýyna jıi shaldyǵýynyń sebebi, kún ystyqta adam qany qoıýlanyp, ondaǵy tuz mıneraldar tez otyrady. Sóıtip búırekke baryp, biriniń ústine biri jınala beredi. Adam osylaı búırek tas aýrýyna shaldyǵady. Kim bilsin, burynda da adamdar búırek tasy keselimen aýyrǵan bolýy múmkin. Biraq eshkim baryp tııanaqty tekserilmegendikten, ol statıstıkaǵa ilinbeı qalyp jatatyn. Al qazir medısına damyǵan zamanda búırekte tas baryn anyqtaý kórsetkishi de óse tústi. Sonymen birge keri statıstıka da, ókinishke qaraı, artyp otyr.
«Búırek tasy aýrýyna nemquraıdy qaraýǵa bolmaıdy. Ol adam ómirine keı kezde óte qaýipti bolýy múmkin. Eger naýqas búıreginde tas bar ekenin bilip, emdelmeı júre berse erteńgi kúni ol tas úlkeıip ketip, tipti búıregin isten shyǵaryp jiberýi ǵajap emes. Ondaı kezde emdeýdiń jalǵyz tásili operasııa jasap búırekti alyp tastaýdan basqa eshqandaı amal qalmaıdy. Qalalyq №1 klınıkalyq aýrýhanasy 2014 jyldan beri búırek aýystyrýmen aınalysady. Osy organ transplantasııasynyń 35-40 paıyz jaǵdaıynda búırekti almastyrýdyń birden-bir sebebi der kezinde qaralmaı, asqyndyryp alǵan búırek tas aýrýynyń kinási. Sondyqtan adamdar búırekterin teksertip, únemi dárigerge qaralyp turý kerek. Eger naýqas aldynda bir ret bolsyn osy keselmen aýyrǵan bolsa, onda onyń qaıtadan qaıtalaný qaýpi 80 paıyzǵa deıin artady. Iаǵnı bir márte búıreginen tas aldyrǵan adamda erteńgi kúni qaıtadan tas túzilýi múmkin. Sondyqtan ýltradybystyq zertteý, rentgen nemese kompıýterlik tomografııaǵa túsip, jyl saıyn tekserilip turǵan abzal. Kóp jaǵdaıda adamdar halyq emshilerine baryp emdelip jatady. Jalpy, medısına halyq emshiligin joqqa shyǵarmaıdy. Biraq emshiler naýqasqa paıdadan góri zııan keltirip qoımaýyn baıqaýy kerek. Halyq emshileri buryn tájirıbeden ótken ózderiniń tásilderimen adamdardy emdeıtin shyǵar. Biraq eski dástúrge súıengen baqsy-balgerler búırektegi tastyń hımııalyq quramyn, onyń ólshemi men ornalasqan jerin bilmeıdi. Sol sebepti tas ornynan qozǵalyp, nesep jolyna túsken kezde adamǵa densaýlyǵyna óte úlken qaýip qater týǵyzýy yqtımal. Sondyqtan azamattar dástúrli medısınaǵa júgingenderi durys. Deı turǵanmen, eger pasıent búıreginde qorqatyndaı qaýip joq ekenin bilse, onda profılaktıkalyq ıakı aldyn alý maqsatynda túrli tabıǵı shópter men tunbalardy basqa da halyq emishiligin qoldansa bolady», dedi dáriger J.Ábjaparov.
Osy rette maman búırektegi tas aýrýyn boldyrmaýdyń eń tıimdi joly salamatty ómir saltyn ustaný ekenin aıtady. Eger adam dene shynyqtyrýmen shuǵyldansa, tamaq jeý tártibin durystasa, tek taza sý tutynsa, alkogoldi ishimdikter men temeki, esirtkige jolamasa, sondaı-aq túrli ınfeksııaǵa shaldyqpaýǵa tyryssa, kún saıyn boıyn sergek ustap júrse, aýyr jumystarmen ózin zoryqtyrmasa onda búırek tas aýyryna shaldyǵýǵa eshqandaı sebep qalmaıdy. Kún salqyn mezgilde kóbinese tumaýmen aýyryp qalatynymyz bar. Biraq kóp rette tumaýdy eleń qylmaı, jumys pen úıdiń arasynda shapqylap júrip ótkizip jiberemiz. Bylaı qaraǵanda bolmashy ǵana tumaý keseli asqynyp ketse organızmde odan da úlken aýrýlar týǵyzýy yqtımal. Máselen búırektiń sozylmaly aýrýy pıelonefrıtti aıtsaq bolady. Medısına ǵylymyndaǵy teorııada búırek tas aýrýynyń paıda bolýynyń bir sebebi osy pıelonefrıt keseli bolýy múmkin degen de boljam bar. Osy oraıda dáriger tamaqtaǵy baspa nemese qarapaıym ǵana tumaýǵa shaldyqqan kezde adam kerekti em-domyn ýaqytyly qabyldap, múmkin bolsa úıde jatyp emdelgen jón dep keńes beredi.
Lıtotrıpter «Compact Sigma» apparaty 2011 jyly Germanııa elinen ákelingen eken. Sodan beri irkilissiz jumys istep kelgen qurylǵy osydan eki jyl buryn isten shyǵyp qalǵan. Osy aralyqta №1 klınıkalyq aýrýhana naýqastardy búırektegi tastaryn ydyratýǵa Almaty men Astana qalalaryna joldamamen jiberetin bolǵan. Alaıda joldyń alystyǵy, qosymsha ketetin qarajat bolǵandyqtan, naýqastardyń kópshiligi alysqa barǵysy kelmegen. Sol kezde klınıka dárigerleri lazerlik apparatpen búırektegi tasty ydyratýǵa kóshken. Dárigerdiń túsindirýinshe, lazerlik apparat ta búırek tas aýyryna qoldanǵanǵa jaqsy. Alaıda onyń ózindik baǵyty men qoldanýǵa arnalǵan aýrý túrleri bolady. Elektr-magnıttik tolqyn qondyrǵysy bir jaǵdaıda jaqsy kómektesse, lazerlik qurylǵy ol jerge jaramaýy múmkin. Degenmen klınıka dárigerleri eki jyl boıy joqtan bar jasap, ýaqytsha amaldaı turýǵa týra keldi. Máselen elektr-magnıttik tolqyndy apparat búırektegi 2 santımetr kólemindegi tasty úgitip, maıdalaýǵa jaraıdy. Degenmen tyǵyzdyǵy men ornalasýyna qaraı tastardyń ishinde eshqandaı apparatqa kónbeıtin túrleri de bolady eken. Ondaı jaǵdaıda dástúrli hırýrgııalyq tásilmen ashyq túrde operasııa jasalady.
ShYMKENT
