Sýretti túsirgen – Dmıtrıı EROFEEV
Aqsý, Kóksý, Qaratal ózenderiniń boıyna alǵash qant qyzylshasynyń tuqymy sebilgennen beri bir ǵasyrǵa jýyq ýaqyt boldy. Sol úrdis urpaqtan-urpaqqa jalǵasyp, Jetisý óńirin elimizdegi qant qyzylshasynyń otanyna aınaldyrdy. Bıyl oblysta 12 myń gektardan astam alqapqa qant qyzylshasy egildi.
«Jetisýlyqtardyń qant qyzylshasymen aınalysqanyna ǵasyrǵa jýyq ýaqyt bolsa da kútimdi kóbirek talap etetin daqyldy ósirý buryndary qol kúshine súıenetin. Tehnıkanyń jetispeýshiligine baılanysty burynǵy jyldary sharýashylyqtar 8 myń gektardan astam alqapqa qyzylsha egetin. Osy jaǵdaıdy eskergen oblystyq ákimdik qant qyzylshasynyń ónimdiligin arttyrý maqsatynda jer jyrtatyn, tuqym sebetin, alqapty baptaýǵa qoldanylatyn, jınaýǵa arnalǵan tehnıkanyń san túrin jeńildetilgen nesıemen sharýashylyqtarǵa jetkizdi. Sonyń nátıjesinde sharýalar zamanaýı tehnıkanyń kúshimen egistik jumystaryn tolyq ıgerýge múmkindik aldy», deıdi aýyl sharýashylyǵy ǵylymdarynyń kandıdaty Ábilqaıyr Beksultanov.
Bıylǵy jyl jaýyndy boldy. Bul qyzylshanyń ónimdiligin arttyrýǵa kómekteskenimen aram shópterdiń qaýlap ósýine de kúsh beredi. Mamandardyń aıtýynsha, bizdiń óńirde qýraı shópterdiń birjyldyq, kópjyldyq 40-tan astam túri ósedi. Buryn qoldanyp kelgen klassıkalyq gerbısıdter osy shópterdiń 90%-yn tunshyqtyrǵanmen shyrmaýyq, sary shyrmaýyq, qamys tuqymdas shópterge qýaty jetpeı, ony joıýda sharýalar qosymsha qol kúshine súıenetin. Osy keleńsizdikti boldyrmaý maqsatynda byltyrdan beri oblystyq Aýyl sharýashylyǵy basqarmasy tarapynan nemister oılap tapqan «Smart kambyza» baǵdarlamasyn engizý qarastyrylypty. Osyǵan oraı konferensııa-semınar ótip, sharýalarǵa túsindirilgen.
Osy tusta «Alem agro» kompanııasynyń jetistigin erekshe atap ketýge týra keledi. Atalǵan kompanııanyń tynymsyz eńbeginiń nátıjesinde qant qyzylshasyn ósiretin sharýashylyqtar joǵary sapaly tuqymdarǵa qol jetkizip, ósimdikterdi qorǵaýdy, sondaı-aq makro-mıkro tyńaıtqyshtardy paıdalanýdyń zamanaýı joldaryn úırendi. О́simdikterdi qorǵaýdan bastap, ósimdikterdi qorektendirýge deıingi keńesterin paıdalana otyryp, joǵary ónimdilikke qol jetkizýge múmkindik aldy.
«Aýyl sharýashylyǵy salasynda qyzmet etip jatqanymyzǵa 20 jyldan asty. Kompanııaǵa Qazaqstan, О́zbekstan, Qyrǵyzstan elderinde 240-tan asa adam jumys isteıdi. Al elimizdiń ár oblysynda óziniń ókildigi bar. Olar 3 200-den astam sharýa qojalyǵymen birlese aýyl sharýashylyǵyn órkendetýge kúsh salyp jatyr. Ár óńirde 30-dan astam fılıaly bolsa, Almaty, Taldyqorǵan qalasynda kompanııanyń 30-dan astam qoımasy sharýalar qajettiligin qamtamasyz etýge daıyn. Bizdiń ustanymymyz – durys servıs, bilimdi komanda, sharýashylyqtarǵa tuqymdy ekkennen bastap, alynǵan ónimdi satýǵa deıin kómektesý. О́ıtkeni Soltústik, Ortalyq Qazaqstan, Qostanaı oblystarynda birneshe elevatorymyz bar. Osy arqyly jınalǵan ónimdi saqtap, satýǵa kómektesemiz. Osyǵan deıin tyńaıtqyshtardy satýmen aınalyssaq, bıyl «Vaidala» kompanııasymen yntymaqtasa otyryp, mıneraldy tyńaıtqyshtar usynýǵa kóshtik», deıdi «Alem agro» kompanııasy ońtústik dıreksııasynyń dırektory Dýman Júnisqan.
Qant qyzylshasy baǵytynda jańa tehnologııalar óndiretin, tuqym, tyńaıtqyshtyń jańa sorttaryn jetildiretin, sýarý qurylǵylaryn qurastyratyn, qarjylandyrýmen aınalysatyn «Vaidala», «BKH AGRO», «METZER», «DAGROC», taǵy da basqa kásiporyn mamandary tájirıbesimen bólisip, «KWS» kompanııasynyń ókilderi egis alqabyndaǵy jańalyqtaryn tanystyrdy. Semınarda qant qyzylshasyn ósirýmen aınalysatyn kórshi oblystar men aýdan, qaladan kelgen jetisýlyq sharýa qojalyqtarynyń jetekshileri, aýyl sharýashylyǵyna jaýapty mamandar, ardager qyzylshashylar emen-jarqyn júzdesip, oı-pikir almasty.
«Bárimizdi bir ǵana qant qyzylshasynyń ónimdiligin joǵarylatyp, sapasyn jaqsartý maqsaty biriktiredi. Sharýashylyǵymyzdyń qant qyzylshasy alqaby kóktemde sýarylyp egildi. Kútip-baptaý jumysy zamanaýı tehnologııanyń kúshimen atqaryldy. Onyń nátıjesin ózderińiz kórip tursyzdar. Osyndaı alqaptarda jıi bolyp, ortaq máseleni talqylap turǵan jón. Ol aldaǵy isterimizge bereke beredi», deıdi «Keń dala» sharýa qojalyǵynyń jetekshisi Qalıbek Alpysbaev.
О́ńirde qant qyzylshasyn molynan egetin sharýa qojalyqtarynyń biri Sarqan aýdany, Qarabóget aýylyndaǵy «Ábilqasymov» sharýa qojalyǵy. Semınarǵa sharýashylyqtyń negizin qalaǵan Baltabek Ábilqasymov pen qojalyqtyń sharýashylyq jumysyn úılestirip júrgen uly Nurlan Ábilqasymov ta kelipti.
«Alǵash 40 gektar jerge qant qyzylshasyn seýip bastaǵan edik. Bıyl egis kólemin 400 gektarǵa jetkizdik. О́tken jyly gektarynan 70 tonna ónim aldyq. Qazir oblys ákimdigi tarapynan qant qyzylshasyn ósirýshilerge kóp qoldaý kórsetilip jatyr. Byltyr qant qyzylshasynan mol ónim alyp júrgen sharýashylyqtarǵa syıǵa berilgen qyzylsha qazatyn 2 kombaınnyń bireýi bizge tıdi. Onyń ózi úlken qoldaý», deıdi «Ábilqasymov» sharýa qojalyǵynyń ókili Nurlan Ábilqasymov.
Jetisý oblysy
