Sýretti túsirgen – Erlan OMAR, «EQ»
18 qazan – Rýhanı kelisim kúni. Bul kún elimizde dúnıejúzilik deńgeıdegi teńdessiz oqıǵa – rýhanı kelisimniń alǵashqy álemdik kongresi ótken 1992 jyldan bastaý alady.
Qazaq halqy beıbitsúıgish qasıetimen, ulttyq biregeıligimen elimizdegi tatýlyq pen kelisimniń kepili bolyp keledi. Sebebi 20,1 mln turǵynnyń 71%-y – qazaqtar. Úlken júkti kóterý jaýapkershiligi – barlyǵymyzǵa artylǵan zor mindet. Ony atqarý úshin ózimizdi-ózimiz tanyp-bilýimiz kerek. Biz kimbiz, qaıdan shyqtyq, memlekettigimiz, jerimiz jónindegi maǵlumat árqaısymyzdyń jadymyzda saırap turǵany lázim.
Birinshiden, túp-tamyr tarıhymyzdy bilmeı, ólkemizdi tanymaı el bolý qıyn ekenin alǵa tartqan Prezıdent Qasym-Jomart Toqaev qazaq eliniń kóne zaman, ótken dáýirlerden bastalǵan tarıhyn zerttep, 7 tomdyq kitap daıyndaýdy ǵalymdarǵa tapsyrdy. Ol másele oń sheshimin taýyp jatyr, sondaı-aq barsha halyq tarapynan qoldaý tapty.
Qazaq eliniń batys qaqpasyndaǵy Qurmanǵazy aýdanynyń turǵyndary da dúbirli ózgeristerden kenje qalmaı, ólkemizdiń ótkeni men búgininen syr sherter 3 tomdyq kitapty jaryqqa shyǵardy. Aýdanymyzdy jan-jaqty tolyq taný jolynda okrýgterdiń shejiresin tııanaqty daıyndaý – aldaǵy qomaqty isimiz. Ol eńbekte qoıan-qoltyq ómir súrip júrgen barlyq etnos ókili qamtylýǵa tıis. Kópultty memleket retinde, ásirese orys halqymen talaıly taǵdyr jazýynda tórt ǵasyrǵa jýyq ýaqyttan beri tarıh júgin birge kóterip kelemiz. Buqara jurt bir-birin jatsynbaı, syılasyp ómir súrgeni – shyndyq.
Ekinshiden, Memleket basshysy engizgen «adaldyq», «ádildik», «halyq únine qulaq asatyn memleket» ıdeıalaryn júzege asyrý kerek. Túrkistan qalasynda ótken Ulttyq quryltaıdyń ekinshi otyrysynda «Jańa Qazaqstandy Adal adamdar quraıdy» degeni – is basyndaǵy basshylarǵa, memlekettik qyzmetkerlerge ár kezeńde de adal bolýdy tapsyrǵany.
Memleket qarjysyn saqtaý – sol qarjyny bóletin, jumsaıtyn basshylardyń ǵana qolynda. Sondyqtan zor senimge ıe bolǵan joǵary laýazymdaǵy adamdardyń tazalyǵy búkil ultqa áser etetinin sezingende, halqymyzda da sanaly túrde ózgeris oryn alady.
Atyraý qalasynda ótken Ulttyq quryltaıdyń úshinshi otyrysynda ádildikke basa nazar aýdaryldy. Ádildik barlyq halyqqa ortaq bolsa da, ony júzege asyratyn – bılik basyndaǵy adamdar. Kadrlardy tárbıeleý, saılaýdy ádil ótkizý sol kisilerdiń oń nıetine, tazalyǵyna tikeleı baılanysty. Qoly taza, pıǵyly aq basshy – elimizdegi adaldyq pen kelisimniń kepili, ıaǵnı alǵa órleýdiń negizgi sharttary.
Úshinshiden, dinimiz – dińgegimiz. Asyl dinimizdiń páktigin saqtaı almaıtyn kezderimiz joq emes. Bul turǵyda el turǵyndarynyń dinı saýatynyń azdyǵy saldarynan jat aǵymdardyń taırańdaýyna jol berip alamyz. Imamdardyń jamaǵattyń dinı saýatyn ashar ýaǵyzdary tapshy. Ásirese múrdeni jóneltýdegi aıtary 4 paryzdan aspaıdy. Janaza aldynda 2-3 mınýt dinimizdiń artyqshylyǵyn jetkizip, oı salar sózder aıtýǵa bolmas pa edi? Onyń da bir septigi tıeri anyq.
Tórtinshiden, memlekettik til – basty baılyǵymyz. «Men qazaqpyn» degen árbir adam úshin táńir syılaǵan osy baılyqty shubarlamaı keler urpaqqa jetkizý – paryz. О́ner men mádenıette ulttyq naqysh aıqyndalyp turýy, salt-dástúrdi saqtaý – óz bolmysymyzdy bıiktetip, el aldyndaǵy qaryzymyzdy óteýge bastar jol.
Qazaq halqy osy aıtylǵan ulttyq qundylyqtaryn tuǵyryna qondyrsa, álemdegi damyǵan ulttardyń qatarynan tabylady. Respýblıkadaǵy ózge ulttardy tatýlyq pen kelisim jolynda jan-jaǵyna uıystyryp, jetekshilik etetin jańa deńgeıge shyǵady. Qazaq eli jerimizge qonystaǵan barlyq etnos ókiliniń teń dárejede ómir súrip, salt-dástúrin, ónerin damytyp, hal-ahýalyn túzeýine tolyq jaǵdaı jasady. О́z kezeginde olar da qazaq halqynyń tilin, dinin, dilin damytýǵa, jaqsylyqqa jaqsylyqpen jaýap berip, qomaqty úles qosýǵa mindetti. Sonda ǵana etnostar arasyndaǵy kelisim gúldeıdi.
О́mirzaq QAJYMǴALIULY,
Halyqaralyq «Alash» syılyǵynyń laýreaty
