Infografıkany jasaǵan – Záýresh SMAǴUL ,«EQ»
Resmı málimetterge súıensek, 1991 jyldan beri respýblıkaǵa 1 mln 142,7 myń qandas kóship keldi. Bıyl 14 391 qazaq tarıhı otanymen tabysyp, qandas mártebesin aldy. Jyl basynan elimizge turaq tepken qandastardyń 45,8%-y Qytaıdan, 39%-y – О́zbekstannan, 5,9%-y – Mońǵolııadan, 5,2%-y – Túrikmenstannan, 2,9%-y – Reseıden, 1,2%-y basqa elderden kelgen.
Osy jylǵy 1 qazandaǵy jaǵdaıǵa súıensek, eńbekke qabiletti jastaǵy etnostyq qonys aýdarýshylar sany 57,6%-dy, eńbekke qabiletti jastan kishiler 33,1%-dy, zeınetkerler 9,3%-dy quraıdy. Eńbekke qabiletti jastaǵy qandastardyń bilim deńgeıi: 17,9%-y joǵary bilimdi, 24,4%-y orta kásibı bilimdi, 54,4%-y jalpy orta bilimdi, 3,3%-ynyń bilimi joq.
Alystan kelgen aǵaıyndar eldiń túrli óńirlerine qonystandy. Sonymen birge qandastardy qonystandyrýǵa nıetti, eńbek kúshi tapshy óńirler de belgilengen, olar: Aqmola, Abaı, Qostanaı, Pavlodar, Shyǵys Qazaqstan, Soltústik Qazaqstan oblystary. Qonystandyrý óńirlerinde 2024 jylǵa arnalǵan qandastardy qabyldaý kvotasy 3 033 adamdy quraıdy. 2024 jylǵy 1 qazanǵa deıingi málimetke súıensek qonystandyrý óńirlerine 2 477 qandas qonys aýdardy.
Joǵaryda atalǵan óńirlerge qonystanǵan qandastarǵa kóshýge sýbsıdııa túrinde – bir mezgilde otaǵasyna, otbasynyń árbir múshesine 70 AEK (258,4 myń teńge) mólsherinde; turǵyn úı jaldaýǵa, kommýnaldyq qyzmetterge aqy tóleýge – bir jyl ishinde 15-ten 30 AEK (55,3-den 110,7 myń teńgege deıin) mólsherinde memlekettik qoldaý sharalary usynylady.
Jyl basynan beri 2140 qandasqa túrli qoldaý sharalary kórsetildi. Atap aıtqanda, 575 adam turaqty jumysqa ornalastyryldy. Sonymen qatar erikti qonys aýdarýdyń tıimdiligin arttyrý maqsatynda azamattardy soltústik óńirlerge qonys aýdarýǵa qatysatyn jumys berýshilerdi qoldaý jóninde ınstıtýsıonaldyq sharalar qabyldandy.
О́tken jyly qanatqaqty rejimde elshilikter arqyly «bir tereze» qaǵıdaty arqyly qandas mártebesin berý tetigi iske asyryldy. Qanatqaqty joba aıasynda elimizge barý, jumys orny, turǵyn úı berý múmkindikteri týraly máseleni sheshýge, respýblıka aýmaǵyna kirmeı-aq qandas mártebesin alýǵa bolady. Búgingi tańda etnostyq qazaqtardan jańa formatta 19 022 ótinish qabyldandy.
2023 jyldan bastap 2023-2027 jyldarǵa arnalǵan kóshi-qon saıasatynyń tujyrymdamasyn iske asyrý sheńberinde jumys kúshi artyq aýmaqtardan jumys kúshi tapshy óńirlerge erikti túrde qonys aýdarýdy yntalandyrý maqsatynda ekonomıkalyq utqyrlyq sertıfıkattary engizildi. Sertıfıkattar Úkimet belgilegen qonystaný aımaqtaryna turaqty turýǵa nıet etken kandastar men ishki qonys aýdarýshylarǵa beriledi, turǵyn úı satyp alýda materıaldyq kómek kórsetýdi kózdeıdi. Búginde osy EUS 1246 otbasyna berildi. Sertıfıkat bir ret óteýsiz, qaıtarymsyz negizde turǵyn úı qunynyń 50% nemese bir otbasyna 4,2 mln teńgege deıin beriledi.
Materıaldyq kómek Ulttyq bank bekitken ıpotekalyq baǵdarlama jáne Úkimet bekitken memlekettik turǵyn úı qurylysy baǵdarlamasy sheńberinde turǵyn úı satyp alý, salýǵa nemese ıpotekalyq turǵyn úı qaryzdary negizinde bastapqy jarnanyń bir bóligin jabýǵa jergilikti atqarýshy organnyń aqshalaı mindettemesi nysanynda usynylady. Turǵyn úıdi menshikke satyp alýǵa sertıfıkat aldyn ala shart nemese turǵyn úıdi satyp alý-satý sharty bolǵan kezde beriledi. Turǵyn úı salý kezinde sertıfıkat eldiń Jer jáne basqa da zańnamalaryna sáıkes jeke turǵyn úıler salýǵa menshiginde jer ýchaskeleriniń bolýyn eskere otyryp beriledi.
Sertıfıkatty turǵyn úı satyp alý kezinde bastapqy jarnanyń bir bóligi retinde paıdalanýǵa ekinshi deńgeıdegi bankten turǵyn úı qaryzyn berýdi maquldaý týraly hat usyný qajet. Bul rette ekonomıkalyq utqyrlyq sertıfıkaty kelý óńirindegi turaqty turatyn eldi mekende ǵana turǵyn úı satyp alýǵa beriledi. Esterińizge sala keteıik, qandastar men qonys aýdarýshylarǵa ekonomıkalyq utqyrlyq sertıfıkatynan basqa memlekettik qoldaýdyń túrli sharalary da usynylady. Aıtalyq, kóshýge arnalǵan sýbsıdııa – bir ýaqytta otaǵasyna, otbasynyń árbir múshesine 70 AEK mólsherinde (258 440 teńge); turǵyn úı jaldaýǵa, kommýnaldyq qyzmetterge aqy tóleýge arnalǵan sýbsıdııa – aı saıyn, 12 aı ishinde otbasy músheleriniń sanyna, eldi mekenge baılanysty 15-ten 30 AEK-ke deıingi mólsherde (55 380 teńgeden 110 760 teńgege deıin), qysqamerzimdi kásiptik oqytýǵa joldama; jumysqa ornalasýǵa nemese kásipkerlik bastamany damytýǵa járdemdesý; óńiraralyq qonys aýdarýǵa járdem kórsetetin jumys berýshige keminde 2 jyl merzimmen turaqty jumysqa ornalasý, turǵyn úımen qamtamasyz etý shartymen árbir qabyldanǵan jumyskerge 400 AEK mólsherinde jumysqa ornalasýǵa birjolǵy sýbsıdııa (1 476 800 teńge) beriledi.
О́tken ǵasyrdyń 90-jyldary bastaý alǵan uly kóshtiń jelisi úzilmeı, qasıetti qazaq baıtaǵyna áli de kelip jatqany qýantady. Elimizdiń jańa jaǵdaıda alǵa basýyna, el ekonomıkasynyń, kásipkerliktiń damýyna qandastarymyzdyń qosyp otyrǵan úlesi qomaqty. «Elge el qosylsa – qut» demekshi, qatarymyzdy tolyqtyryp, halyqtyń ósimin kóbeıtip jatqan aǵaıyn, baýyrlarymyzdyń tilinen, salt-sanasynan, elge degen qurmet, bilimge, kásipke degen qushtarlyq aıqyn ańǵarylady. Sol turǵyda atajurtty ańsap kelgen baýyrlarymyzdyń jańa ortaǵa jyldam ornyǵyp, beıimdelip, tamyr jaıyp ketýine jan-jaqty qoldaý kórsetý – barsha qoǵamnyń paryzy.
