Kúrestiń tıimdisi – jemqorlyqtyń aldyn alý

Departament basshysynyń aıtýyn­sha, quzyrly organ sybaılas jem­qor­lyqtyń oryn alý qaýpi joǵary de­gen 15 salany iriktep alyp, arnaıy karta ázirlegen. Karta arqyly departament paraqorlyqqa qarsy kúresti kúsheıtip, jemqorlyq qylmysyn boldyrmaýǵa, táýekel joǵary salalardy baqylaýda ustaýǵa kúsh salyp jatyr. Sybaılas jem­qorlyq kartasyna bilim, medısına, jer qatynastary, turǵyn úı, áleýmettik qamtý, memlekettik satyp alý, qurylys, jol, bıznes, seısmologııa, sot, polısııa sekildi qyzmet túrleri enip otyr. Departament basshysy atalǵan kartanyń kómegimen qylmystyń aldyn alý men jedel tergeý jumystaryn júrgizý ońaı ári tıimdi bola túskenin aıtady. Tipti jańa tájirıbe kórsetken alǵashqy nátıjeler de joq emes.

Taldaý kórsetkendeı, bes jyl ishin­de ákimdik 28 mlrd teńgege 1,5 myńǵa jýyq jer ýchaskesin memleket ıeligine qaıtarǵan. Osy oraıda ákimdik tarapynan 5 717 gektardy quraıtyn 4 579 jer ýchaskesin memlekettik qajettilikke alý týraly sheshim shyǵarylǵan. Deı turǵanmen, osy kúnge deıin 3 myńnan astam jer ýchaskesin alý týraly sheshim oryndalmaǵan. Oǵan menshik ıesiniń ózgerýi, jer qunynyń qymbattaýy, shuǵyl satyp alýlar, taǵy basqa máse­leler sebep bolǵan. Bul rette departament jerdi baǵalaýda, alynǵan múlikti esepke alýdy júrgizýde, menshik ıelerin irikteýde sybaılas jemqorlyqtyń oryn alý múmkindigi baryn anyqta­dy. Sebebi jerge qatysty qujattyq rásimder kóbinese ashyq emes úlgide bolady, qujattardy rásimdeý sharttaryn laýazymdy tulǵalar iske asyrady. Sondyqtan memlekettik qajettilikke jer­di alý úderisinde jemqorlyqty bol­dyrmaý maqsatynda departament bul qyzmetti sıfrlandyrý, arnaıy tizim jasaqtap oǵan azamattardyń qol­jetimdiligin qamtamasyz etý, sondaı-aq buryn jeke menshikten alynǵan jer­lerde memlekettik jobalardy iske asyrý merzimderin belgileý jóninde usynymdar berdi.

Sala basshysy óz baıandamasynda Shymkentte sý qorǵaý beldeýleri sheginde 2 300-den astam nysan baryn atap ótti. Nysandardyń ózenderge jaqyn salynyp ketýiniń sebebi resmı túrde belgilengen sý qorǵaý aımaqtary men beldeýlerine qatysty arnaıy zań bolmaǵan, erejeni qabyldaǵansha 6 jyl ýaqyt ótip ketken. Sonyń saldarynan ózenderdiń ja­ǵalaýyn zańsyz qurylys basty. Onyń ústine, Aral-Syrdarııa basseındik ıns­­peksııasymen de qurylys jumysy eshqandaı kelisilmegen. Shymkenttiń eń basty sý arnasy Qoshqarata ózeni ekeni belgili. Onyń uzyndyǵy 15 shaqyrymǵa sozylyp jatyr. Bir qyzyǵy, shahar­dyń osy jalǵyz arnasy jyljymaıtyn múliktiń biryńǵaı memlekettik kadastryna engizilmepti, soǵan sáıkes tıisti qyzyl syzyq ornatylmaǵan. Endigi rette bul másele sheshimin tabýǵa tıis ekenin aıtty departament basshysy.

Veterınarlyq talaptarǵa sáıkes sibir jarasy bar kómilgen jerler erekshe qorǵalyp, esepke alynady. Osyndaı shuńqyrǵa kómilgen mal qorymdary myń metrden, odan da joǵary sanıtar­lyq-qorǵanysh aımaǵy bar qaýiptilik­tiń I synybyna jatady. Megapolıste sibir jarasynyń oshaǵy sanalatyn segiz oryn bar. Alaıda ýákiletti organdar sa­nıtarlyq-qorǵanysh aımaǵyn belgileý jóninde tıisti sharalar qoldanbaǵan. Sibir jarasy bar jekelegen jerleý oryndary turǵyn úılerdiń, óndi­ris­tik nysandardyń, sondaı-aq egis alqap­tarynyń janynda ornalasqan. Bul ál­bette halyq densaýlyǵyna úlken qaýip týdyrady. Osy oraıda departament tıisti tal­daý júrgizip, sonyń nátıje­sine saı jer­gilikti atqarýshy or­gandarǵa ­arnaıy usynys jiberildi. Mun­daǵy maqsat erteńgi kúni adamdar­dyń densaýlyǵyna qaýip tónetindeı jaǵdaıdy boldyrmaı, der kezinde sonyń aldyn alý. Sondyqtan qala ákimdigi­ne uıym­dastyrýshylyq-basqarýshylyq she­shimder qabyldaý kerektigi eskertildi. Departament búginde qurylys salasyna da profılaktıkalyq is-sharalaryn júrgizýdi jalǵastyryp keledi. Monı­torıng kezinde anyqtalǵandaı, óńir­lerdegi qurylys-montajdaý jumys­taryna kepildik merzimderi ártúrli bo­lyp kelgen. Máselen, ol 2 jyldan 10 jylǵa deıingi merzimdi quraýy múm­kin. Aıtalyq, keıingi 6 jylda qalalyq qurylys basqarmasy 154 mlrd teńgege 193 kópqabatty turǵyn úı salǵan. Merdi­gerlermen jasalǵan barlyq kelisim­shartta bes jyldyq kepildik merzimi belgilengen.

Departamenttiń bastamasymen qury­lys, energetıka, jol salalaryndaǵy ákimdiktiń beıindi basqarmalarynyń satyp alynatyn qurylys-montajdaý jumystaryna kepildik merzimin ulǵaıtý týraly buıryqtar qabyldandy. Iаǵnı endi memlekettik tapsyrys berýshiler memlekettik satyp alý týraly kelisim­sharttarda lottarǵa qoıylatyn talap­tarǵa kepildik merzimin keminde 84 aı dep kórsetedi. Bylaısha aıtqanda, kepildik merzimi 5 jyldan 7 jylǵa ulǵaıtyldy.

Búginde departament qurylysy aıaq­talmaǵan tórt nysandy baqylaýǵa alǵan. Atap aıtqanda, Aqjar qosalqy stansasy, Qonaev dańǵylynyń jalǵasy, Turan shaǵyn aýdanyndaǵy №7, №10 kóshelerdiń ınjenerlik-kommýnıkasııalyq jú­ıe­leri. Bıyl uzaqmerzimdi qurylys nysandaryn salýdyń problemalyq máseleleri qala ákimdigi janyndaǵy Sybaılas jem­qorlyqqa qarsy is-qımyl jónindegi vedomstvoaralyq komıssııada birneshe ret qaraldy. Nátıjesinde, olardy merzi­minde tapsyrý jóninde hattamalyq tapsyrma berildi.

Buǵan deıin Qonaev dańǵylynyń jalǵasy sanalatyn avtojol qury­ly­synyń besinshi kezeńiniń qunyn bir­shama qymbattatyp jibergeni anyq­tal­ǵan edi. Osyǵan baılanysty jergilik­­ti atqarýshy bılikke aqparattandyrý haty joldanyp, sonyń negizinde ákimdik qurylys-montajdaý jumystary­nyń shyǵynyn azaıtý maqsatynda jobalaý smetalyq qujattamaǵa túzetýler en­gizildi. Nátıjesinde, 3,2 mlrd teńgedeı qomaqty qarajat únemdeldi.

Sybaılas jemqorlyqqa qarsy qyz­met memlekettik satyp alý josparlary­na monıtorıng jasap, baǵany negizsiz kóterip jibermeýdi de baqylaýda ustaı­dy. Osyndaı jumystar bıyl 6 mlrd teńge­den astam qarajattyń únemdelýine sep­tigin tıgizdi.

Quzyrly organ basshysy málim­de­gendeı, sport salasynda da jemqor­lyqqa ıtermeleıtin tustar jeterlik. Solardy joıýǵa qatysty departament 34 usynys joldap, qazir usynystar ishinara oryndalyp jatyr. Máselen, ýákiletti organ aýyr atletıka, jek­pe-jek, taǵy basqa sport túrleri uıym­darynyń 19 jattyqtyrýshysy men 13 ádiskeriniń jalǵan qujatpen «Bilik­tiligi joǵary deńgeıdegi birinshi sanat­ty jattyqtyrýshy», «Biliktiligi jo­ǵary deńgeıdegi birinshi sanatty ádis­ker» ataqtaryn alǵandyǵyn anyq­tap, olardyń kúshin joıǵyzdy. Odan bólek, negizsiz tólengen 1,9 mln teńge ústemeaqy bıýdjetke keri qaıta­ryldy. Departament bıýdjettik sport uıymdarynyń qyz­metkerlerine qo­symsha aqyny esepteýde birneshe kem­shiliktiń bolǵanyn anyqtap, taǵy bir zań buzýshylyqtyń betin ashty. Quqyqtyq aktidegi olqylyqtar men jat­tyǵýǵa jumsalatyn qosymsha aqyny óz betinshe esepteý negizsiz ári joǵary ústemeaqylardyń tólenýine túrtki bol­ǵan. Jekelegen sport mekemelerin­de jalaqyǵa qosymsha aqy 500 paıyzdan asqan, sonymen qatar ákimshilik-basqarý personalyna ústemeaqy qa­ras­tyrylǵan. Qosymsha aqylar sport mektebi dırektorlarynyń júr­gizý­shi­lerine, komendanttarǵa, referentterge, muraǵatshylar men ot jaǵý­shylarǵa taǵaıyndalǵan. Osy barys­ta jalpy quny 15,5 mln teńgeni quraǵan 16 derek anyqtalyp, onyń 13,3 mln teńgesi bıýdjetke qaıtaryldy.

Q.Súleımenovtiń aıtýynsha, mun­daı zań buzýshylyq jarystar men sport­tyq ataqtardyń berilýine qatysty bir­yńǵaı elektrondyq bazanyń bolmaýynan oryn alǵan. Osyǵan baılanysty kelesi jyldan bastap salaǵa jaýapty mınıstrlik tıisti aqparattyq júıeni engizedi.

«Otbasynyń eńbekke qabiletti mú­sheleri salyqtyq esepten shyǵarylǵan kásipkerlerden jumys orny týraly buıryqtar men anyqtamalar alǵan 199 jaǵdaıdy anyqtadyq. Mundaı ataýly áleýmettik kómek alýshylarǵa 49,6 mln teńge tólengen. Sondaı-aq granttyq qar­jylandyrý erejesimen bıznes-ıdeıalaryna grant jeńip alǵandar 3 aı ishinde kásipkerlik jumystaryna kirisý­ge tıis. Alaıda biz anyqtaǵandaı, 2022 jyly grant utqan keıbir tulǵalardyń jeke kásipker retinde múldem tirkelmegeni nemese 3 aıdan keıin kásip bastamaǵany, tipti kóp uzamaı óz fırmalaryn jaýyp tastaǵany belgili boldy. Grant alýshylar týraly derekterdi salyq organyna berý jónindegi talaptar da oryndalmaǵan. Sondyqtan jumyspen qamtý basqarmasy joǵaryda kórsetilgen faktilerge qatysty tıisti talap-aryzdardy oryndaý sharalaryn bastady. Búginde 13 grant ıegeri qarajatty tıimsiz paıdalanǵany úshin 14 mıllıon teńge­den astam mólsherdegi qarjyny memle­ket qazynasyna qaıtardy. Qalǵan qarajat­­ty óndirý sot oryndaýshylaryna júk­tel­di nemese sot ınstansııalarynda qara­lyp jatyr», dedi departament basshy­sy Q.Súleımenov.