Keıingi kezde azamattardyń jeke derekteriniń jarııa bolyp ketý jaǵdaıy jıiledi. Taıaqtyń eki ushy bar degendeı, alaıaqtar da jasandy ıntellektini óz maqsatyna yńǵaılap aldy. Olardyń jibergen hattary men siltemeleri sondaı senimdi. Muny fıshıng deıdi. Iаǵnı kıber shabýyl jasaıtyndar qupııa aqparattardy aldap jınaý maqsatynda jalǵan veb-saıttar men elektrondyq hattardy paıdalanady. Bul habarlamalar eleń etkizbeı qoımaıdy. Sondyqtan jalǵan málimetke senip, san soǵyp qalatyndar kóp. Osy máseleni sheshý maqsatynda T.Júrgenov atyndaǵy №70 mektep-lıseıiniń jas zertteýshisi Jánibek bir jyl kóleminde jańa ınnovasııalyq joba jasady. Jetekshisi, ınformatıka pániniń muǵalimi Janar Qurymbekovanyń aıtýynsha, jalǵan aqparatty jasandy zerdeniń kómegimen anyqtaý óte tıimdi ári senimdi.
– Bizdiń bul jobamyz «Kıberqaýipsizdik júıelerin damytý úshin jasandy ıntellektini qoldaný» dep atalady. Maqsatymyz – qazir qarqyn alǵan ınternet alaıaqtyqqa tosqaýyl qoıý. Osyndaı qıyn da qyzyqty taqyrypty Jánibek jan-tánimen zerttedi. Berilgen tapsyrmalardy der kezinde oryndap otyrdy. Jobanyń praktıkalyq bóligin kompıýterde jasadyq. Naqtyraq aıtsaq, «openAI» saıty arqyly qosymshamyzdy engizdik. Jalpy, jelidegi hattardyń fıshıng ekendigin der kezinde anyqtaǵanda, jasandy ıntellektini qoldanǵan óte yńǵaıly. Bul tehnologııa aqparattyq qaýipti der kezinde málimdep otyrady, – deıdi J.Qurymbekova.
Statıstıkaǵa súıensek, elimizde bıyl ınternettegi kıbershabýyldyń 17 838 faktisi tirkelgen. Kún saıyn qanshama adam «Meniń atymnan aqsha surasa, mán bermeńizder, alaıaqtar alqymymnan alyp jatyr» dep degbirsizdenedi. Sondyqtan sarapshylar jeke málimetterdi bóliser kezde saýysqannan da saq bolýdy eskertedi. О́ıtkeni dıpfeıkti shynaıy málimetten ajyratý óte qıyn. Ashyp aıtsaq, dıpfeık – jasandy ıntellekt kómegimen óńdelgen foto, beıne nemese aýdıojazbalar. Bul tehnologııa adamdardyń beınelerin paıdalanyp, olardy sóıletip, kez kelgen daýysty salady, sonymen qatar eshqashan aıtpaǵan sózderdi aıtqyzýy múmkin. Dıpfeık 2016 jyly paıda boldy, biraq qarapaıym qoldanýshylarǵa qoljetimsiz edi. Alaıda byltyrdan bastap, dıpfeık jasaıtyn baǵdarlamalar barlyq ınternet qoldanýshyǵa qoljetimdi, keńinen taralyp jatyr. Sol úshin de ǵalamtordaǵy dúnıelerdi saralaı bilýge balalardy ǵana úıretip qoımaı, eresekterdi de tartý kerek.
– Keıingi kezde alaıaqtarǵa aldanǵan tanystarymnyń kóptigine kózim jetti. Bul másele meni beıjaı qaldyrmady. Sodan kıberqaýipsizdikke óz úlesimdi qosqym keldi. Osylaısha, jasandy ıntellekt arqyly kıbershabýyldardyń burynǵy túrlerin taldaı otyryp, jańa qaýipterdi anyqtaýǵa bolatynyna kózim jetti. Sonymen qatar «OpenAi GPT-3» baǵdarlamasyn qoldana otyryp, uıaly telefonǵa keletin hattardy taldaý nátıjesinde onyń ras-ótirigin anyqtaıtyn qosymsha qurdym. Osy qurylǵynyń kómegimen kez kelgen adam ózin alaıaqtardan qorǵaı alady. Men bul jobany odan ári jetildiremin. Oqýdy aıaqtaǵan soń Nazarbaev ýnıversıtetiniń ınjenerııa mamandyǵyna túskim keledi, – deıdi jas zertteýshi.
Memleket basshysynyń kıberqylmysqa qarsy kúresti kúsheıtý jónindegi tapsyrmasyn oryndaý sheńberinde Ishki ister mınıstrliginde jańa beıindi departament quryldy. Bul bastama azamattardy zamanaýı qaýip – kıberqylmystan qorǵaýǵa baǵyttalǵan. Departament kıberqylmystardy anyqtaýmen, olarǵa qarsy kúreste strategııalyq qadamdardy ázirleýmen aınalysady. «Tehnologııalardyń qarqyndy damýy jáne ınternet-qaterler sanynyń artýyna baılanysty mamandandyrylǵan arnaıy bólinis qurý qazirgi zamanaýı qaýipke neǵurlym tıimdi jaýap berýge múmkindik beredi», deıdi Ishki ister mınıstri Erjan Sadenov.
Azamattar eń bastysy kıbergıgıena uǵymyn túsinse abzal deıdi qaýipsizdik mamandary. Bul – tym qarapaıym erejeler. Iаǵnı kúmándi qosymsha men saıtqa deregin tirkemese, kez kelgen siltemege ótpese deıdi. Qupııasózge de muqııat bolǵan abzal eken. Mysaly, «Password», «123456», «111111», «123123» sekildi qupııasózder eń jıi qoldanylady. Osylaısha, hakerler men alaıaqtardyń jumysyn ózimiz jeńildetip beredi ekenbiz. Sonymen qatar óz jeke derekterińizdi, sonyń ishinde bank rekvızıtterińizdi ınternet nemese telefon arqyly eshqashan bermeńiz. Qurylǵyńyzǵa eki faktorly aýtentıfıkasııany ornatyp, messendjerlerde qosylyp, qurylǵylardy únemi tekserip otyryńyz. Resmı kóringenimen, kúdikti habarlamalar nemese hattardaǵy siltemelerge ótpeńiz. Antıvırýstyq baǵdarlamalardy umytpańyz olardy únemi jańartyp otyryńyz. Aqsha týraly áńgime bastaǵan beıtanys adamdarǵa senbeńiz, olar ózderin kim retinde tanytsa da, olarǵa SMS-kodtar men basqa qupııa aqparatty habarlamańyz.
