Biryńǵaı paket qandaı ózgeris ákeledi?

Jańa reformanyń kózdegeni ne?

A.Álnazarovanyń aıtýynsha, medı­sı­nalyq saqtandyrý reformasy aıa­synda kepildendirilgen tegin medısına­lyq kómekke kiretin áleýmettik mańyzy bar 13 aýrý túriniń tek altaýy ǵana TMKKK paketinde qalady. Bul: týberkýlez, onkologııa, AITV, JITS, gepatıt, sırek kezdesetin aýrýlar. Qalǵan 7 aýrý túri birtindep MÁMS-ke berilýi kerek.

Elimizdegi áleýmettik mańyzy bar aýrý­lardyń tizimine týberkýlez, adamnyń ım­mýn tapshylyǵy vırýsynan (AITV) týyn­­daǵan aýrý, sozylmaly vırýstyq gepa­tıt­­­ter men baýyr sırrozy, qaterli isikter, qant dıabeti, psıhıkalyq, minez-qu­lyq buzy­lystary (aýrýlary), serebral­dy sal aýrýy, jedel mıokard ınfark­tisi, rev­matızm, dáneker tinniń júıeli zaqym­daný­lary, júıke júıesiniń degenerasııa­lyq aýrýlary, ortalyq júıke júıesiniń mıelınsizdendirýshi aýrýlary, sırek kezdesetin aýrýlar kiredi.

«Negizgi mindet – eshkimdi medısına­lyq kómeksiz qaldyrmaý. Ekinshi mindet – azamattardy medısınalyq saqtan­dyrý júıesine barynsha tartý, olar da óz densaýlyǵy aldynda mindetteme alýy kerek», dedi mınıstr.

El turǵyndaryna arnalǵan otandyq medısınalyq qyzmetter búginde eki paketke bólingen – «Tegin medısınalyq kómektiń kepildik berilgen kólemi», «Mindetti áleýmettik medısınalyq saqtandyrý». Al áleýmettik aýrýǵa kúdikti naýqastar mindetti medısına­lyq saqtandyrý jarnasyn tólemese olarǵa tegin dıagnostıkadan ótý quqyǵy berilmeıdi. Memleket basshysynyń tapsyrmasyna sáıkes bul kemshilik aldaǵy ýaqytta joıylýy, medısınany qarjylandyrý durys qurylymdalýy qajet.

Aımaqtarǵa nesimen tıimdi?

Mınıstrlik taratqan aqparattarǵa súıensek, elimizde medısınalyq kó­mektiń biryńǵaı paketi 2027 jyly iske qo­sylady. Tegin medısınalyq kómektiń kepildik berilgen kólemin mindetti áleýmettik medısınalyq saqtandyrý sheńberinde kórsetiletin qyzmetterge qosý 2025 jyldan qarastyryla bastaıdy. Medısınalyq kómektiń biryńǵaı paketi medısınalyq kómek alatyn turǵyndarǵa, sonyń ishinde óńirlerde turatyn azamattarǵa nesimen tıimdi bolady? Bul saýalǵa Pavlodar oblystyq densaýlyq saqtaý basqarmasynyń basshysy Ánýar Buırashev jaýap berdi.

– Biryńǵaı paketke TMKKK-nyń eń az paketi kiredi: jedel, pallıatıvtik kó­mek, áleýmettik mańyzy bar aýrýlarǵa kúdik týyndaǵan jaǵdaıdaǵy kómek, ambýlatorııalyq dári-dármekpen qam­tamasyz etý, saqtandyrylmaǵandarǵa shuǵyl stasıonarlyq kómek. Al MÁMS bazalyq paketi medısınalyq kó­mektiń ózge barlyq (sozylmaly aýrýlar men áleýmettik mańyzy bar aýrý­larǵa kómek kórsetýdi qosa alǵanda) túr­lerin qamtıdy. Usynylǵan model qar­jylandyrý kólemi jóninde MÁMS – 70%, TMKKK – 30% araqatynasyn qamtamasyz etedi dep kútilip otyr. Eń áýeli MÁMS paketine dınamıkalyq baqylaýǵa jatatyn sozylmaly aýrýlar, áleýmettik mańyzy bar aýrýlardyń jeti toby, alǵashqy medısınalyq-sanıtarlyq kómek birtindep beriledi. Bul jerde óńirlerdiń turǵyndaryna kóptegen artyqshylyqtar týyndaıdy. Onkologııalyq skrınıngter pasıenttiń saqtandyrý mártebesine qaramastan barsha azamattarǵa tegin bolady. Barlyq áleýmettik mańyzy bar aýrýlar jóninde kúdik týyndaǵan jaǵdaıda tekserýler pasıenttiń saqtandyrý mártebesine qaramastan tegin júrgiziledi. Bul jerde keıbir turǵyndarda «medısınalyq saqtandyrýǵa aqy tólemesem, maǵan medısınalyq kómek kórsetpeıdi» degen qorqynysh týyndaýy múmkin. О́zgeris oǵan jol bermeıdi. Kerisinshe, aımaqtarda MÁMS arqyly adamdarǵa qyzmet kórse­tip otyrǵan medısınalyq uıymdarǵa túsetin qarajat kóbeıedi. Qarjylan­dy­rý ulǵaısa, múmkindik te kóbeıetini sóz­siz. Iаǵnı medısınalyq kómektiń biryń­ǵaı paketin engizý medısınalyq kómek­ke qol jetkizýdegi teńsizdikti sheship, medısınalyq uıymdardy neǵurlym ashyq qarjylandyrýǵa múmkindik beredi, – dep túsindirdi basqarma basshysy.

О́ńir medısınasyndaǵy kúrmeýli másele

«Áleýmettik medısınalyq saqtandyrý qory» KeAQ Pavlodar oblysy boıynsha fılıalynyń basshysy Jangeldi Shaıymbetovtiń pikirinshe, Biryńǵaı paket óńirlerdegi medısınalyq uıymdardyń damýyna úlken múmkindikter týdyrady. Sebebi MÁMS arqyly kórsetiletin qyzmetterdiń sany ósken saıyn olardyń alatyn qarajattary da kóbeıedi.

– Ertis-Baıan óńirindegi densaýlyq saqtaý salasynda negizgi úsh másele bar. Eń áýeli, medısınalyq uıymdardyń sıfrlanýy kenjelep tur. Naqty sapaǵa qol jetkizýde barlyq aqparattar meılinshe qoljetimdi bolýy kerek. Ekinshi másele, medısınalyq uıymdar arasyndaǵy málimetterdiń kiriktirilmeýi. Uıymdardyń qoldanatyn aqparattyq júıeleri ártúrli bolǵandyqtan, qyzmetter men pasıentterdiń aýrýlaryna qatysty aqparattardy almasa almaıdy. Sońǵysy, medısınalyq mamandardyń tapshylyǵy. Bul másele pasıentter tarapynan aryz-shaǵymnyń jıileýine sebep faktordyń biri. Densaýlyq saqtaý mınıstrligi men jergilikti atqarýshy organdar osy máselelerdiń sheshilýine basymdyq bergeni jón. Al medısınalyq uıymdarǵa qor tarapynan tólem jasaý burynǵysha Densaýlyq mınıstrligi bekitken tarıfke sáıkes júrgizile beredi. Olardyń kórsetken qyzmeti aqparattyq júıeler arqyly bizge túsedi. Bul jerde birden qarajat aýdarý degen sóz joq. Áýeli fılıaldaǵy Medısınalyq kómektiń sapasyn baǵalaý jáne sharttyq mindettemelerdi monıtorıngteý bólimi kórsetilgen qyzmet sapasyn tekseredi. Onda 16 tájirıbeli sarapshy jumys isteıdi. Mamandarymyz barlyǵyn sapaly tekserip shyqqan soń, nátıjege oraı qyzmet qarajaty tólenedi, – deıdi fılıal basshysy.

Turǵyndardyń MÁMS-ke aýdaratyn jarnalary qorǵa emes, birden Ulttyq banktiń esepshottaryna túsedi. Qor – osy qarajatty kórsetilgen qyzmetterge bóletin operator ǵana. Mamandar shaǵymmen óte kóp jumys isteıdi. Eger emdelýshige medısınalyq mekemede beıindi dárigerge, keıbir medısınalyq analızderge joldama bermese nemese qyzmetti aqyly alýǵa jiberse, t.b. máselelerge kezikse, birden sol uıymdaǵy «Pasıentterdi qoldaý» qyzmetine júginýi kerek. Al ol jerden mardymdy jaýap bolmasa, qorǵa shaǵymdanǵany abzal. Shaǵym negizdi bolsa jospardan tys monıtorıng júrgiziledi. Budan bólek, aǵymdaǵy, jospardan tys, nysanaly, proaktıvti monıtorıng túrleri bar.

Statıstıkalyq derekterge den qoısaq, MÁMS júıesi engizilgeli aımaqtyń densaýlyq saqtaý bıýdjeti eki ese ósken. 2019 jyly ol 42,5 mlrd teńgeni qurasa, qazir bul kórsetkish 101,1 mlrd teńgege jetip otyr. Medısınalyq ońaltý men konsýltasııalyq-dıagnostıkalyq kómek kórsetýge 15 ese kóp qarajat bólinip, MÁMS arqyly tólenetin joǵary tehnologııalyq operasııalardyń 28 túri oryndalyp jatyr. О́ńirde jyldyń alǵashqy 8 aıynda jalpy quny 1 mlrd teńgeden asatyn somaǵa operasııalar júrgizilgen. Bir operasııanyń quny – 1-10 mln teńge aralyǵynda. Qormen shart jasasqan, ıaǵnı MÁMS-ten aqsha alyp, turǵyndarǵa medısınalyq qyzmet kórsetý jaýapkershiligin ıelengen mekemeler sany – 72. Olardyń 32-si ǵana memlekettik mekemeler.

MÁMS qarajaty maıshelpek emes

MÁMS arqyly óńirdegi emdeý uıym­daryn qarjylandyrýdyń eń úl­ken úle­si bastapqy emhanalyq deńgeı­degi kómek (65) pen stasıonarlyq jaǵ­daı­daǵy mamandandyrylǵan medısı­na­lyq kómekke (24%) tıesili. Al konsýl­ta­sııalyq-dıagnostıkalyq kómektiń úlesi – 14,2%.

– Bizdiń mamandar jyldyń alǵashqy 8 aıynda emdeý uıymdarynyń qyzmet kórsetý sapasyna baılanysty 43 070 aqaýdy anyqtady. Nátıjesinde, 634,8 mln teńgege ekonomıkalyq yqpal etý sharalaryn qoldandyq. Bul másele bar­lyq mekemelerge qatysty. Al jyl basynan olardyń qyzmetine turǵyndar tarapynan 877 shaǵym tústi. Byltyr dál osy kezeńdegi shaǵymdar sany 949 bolǵan. Kórsetkishtiń jaǵymdy jaqqa qaraı ózgerýine medısınalyq mekemelerde sapa bolsa, qarjy kóbirek túse­tinin túsine bastaǵany áser etti, – deıdi J.Shaıymbetov.

Jalpy, búginde Pavlodar obly­syn­daǵy turǵyndardyń 85,4%-y nemese 650 myń­nan astam adam saqtandyrylǵan. Bular­­dyń ishinde 400 myń azamat – 15 je­ńildik sanatyna kiredi, olarǵa tıesili jarnalardy memleket tólep otyr. Al qal­ǵan 250 myń adam – qyzmetkerler, jumys berýshiler, ózin ózi jumyspen qamtýshylar, ekonomıkalyq turǵydan bel­sendi azamattar.

Memleket basshysy saqtandyrylmaǵan azamattardyń sanyn azaıtý týraly tapsyrma júktegeni málim. Mamandar bul baǵytta jumys júrgize kele, jyl basynan jańadan 21 377 adamdy saqtandyrǵan. Biraq oblysta áli de 111 myńnan astam adam saqtandyrylmaǵan. Qazir bul máse­leni sheshýge qor men oblys bıligi birlese jumys jasap jatyr.

Osy oraıda keıbir turǵyndardyń kókeıinde: «Qol-aıaǵym saý, eshqashan me­dısınalyq uıymnyń tabaldyryǵynan attap kórmeppin. Endeshe men qorǵa nelikten aı saıyn jarna aýdaryp tu­rýym kerek?» degen saýaldyń týyndaı­tyny jasyryn emes. Bul suraqqa da J.Shaıymbetov tolymdy jaýap qaı­tardy: «Jalpy, MÁMS júıesi deni saý adamnyń óz jarnasy esebinen ózge naý­qas adamǵa kómektesýi qaǵıdasy negizin­de júrgiziletini ras. Keıbir adamdarǵa MÁMS-ke deıin kóptegen medısınalyq kómek pen qyzmet túrleri qoljetimsiz edi. Qazir ońaltý sharalaryna naýqastar kez kelgen ýaqytta bara alady. Jyl basynan 6 myńǵa jýyq adam ońaltýdan ót­ken, sonyń ishinde mı qan aınalymynyń buzylýy bar pasıentterdiń 85,2%-y óz densaýlyqtaryn túzedi. Munyń syrtynda «Ańsaǵan sábı» baǵdarlamasy aıasynda 3 jyl ishinde Pavlodar oblysynda 180-ge jýyq bala dúnıege keldi. Bıyl MÁMS sheńberinde EKU-ǵa taǵy 266 kvota bólin­di. Qarjylandyrý medısınalyq kómektiń­ 2 myńnan astam túrine júrgiziledi. Osy­nyń barlyǵy aımaqtaǵy medısınalyq qyzmet túrleriniń kópshilikke qoljetim­di bola túskeniniń aıǵaǵy. Qor fılıa­ly áleýmettik ál-aýqaty daǵdarys jaǵ­daıyndaǵy azamattardy MÁMS júıesine tartýmen aınalysyp jatyr. «E» sana­tyna kiretin azamattar anyqtalyp, olar­dyń turǵylyqty jeri, áleýmettik már­tebesi, saqtandyrý mártebesiniń bolmaý sebepterine egjeı-tegjeıli taldaý jasaldy. Qazirgi ýaqytta «E», «D» sanatyndaǵy azamattardyń saqtandyrý jarnalaryn bıýdjet esebinen tóleý arqyly olardy júıege tartý jaıy qarastyrylyp otyr».

Qaryzǵa batqan mekemeler

Buǵan deıin Pavlodar oblysyn­daǵy birneshe emdeý mekemesi kredı­tor­lyq qaryzǵa belshesinen batyp otyr­ǵany týraly másele kótergenbiz. Anyqta­ǵanymyzdaı, medısınalyq meke­melerdiń kredıtorlyq bereshekteri uıymdardyń basym bóligine tán ári bul úrdis biraz jyldan beri jalǵasyp kele jatqany baıqalady. Buǵan dálel – óńirlik densaý­lyq saqtaý basqarmasynan alynǵan myna resmı jaýap:

«2022 jyldyń qyrkúıeginen bas­tap densaýlyq saqtaý basqarmasy bas­shysynyń buıryqtary negizinde Maı, Ýspen aýdandyq aýrýhanalarynyń, №1 Pavlodar qalalyq aýrýhanasynyń (eki ret), Ekibastuz qalalyq aýrýhanasy­nyń kredıtorlyq bereshegin tómendetý boıynsha ádisnamalyq kómek kórsetý jónindegi jumys tobynyń saparlary júzege asyryldy. Top joǵary­da atalǵan aýrýhanalardyń negizgi kór­setkishterine taldaý júrgizdi, kre­dıtorlyq bereshektiń ósýine ákep soq­tyratyn birqatar sebep anyqtaldy. Kásip­oryndar ákimshiligine bereshektiń ósýin tómendetýge qatysty is-sharalar qabyldaý jóninde usynys­tar berildi. Ýaqtyly qabyldanǵan shara­larǵa sáı­kes 2023 jyldyń sońyna qaraı kre­dıtorlyq bereshekti tolyǵymen 3 medısınalyq uıym (Ertis, Maı, Tereńkól aýdandyq aýrýhanalary) óte­se, 4 medısınalyq uıym aıtarlyq­taı qysqartty (Ýspen, Jelezın, Aqqýly aýdandyq aýrýhanalary men Pavlo­dar oblystyq balalar aýrýhanasy)».

Basqarma buǵan qosa kredıtorlyq bereshektiń ósýine sebep bolatyn faktorlardy keltirdi: ýrgenttik, joǵary shuǵyldyq (jumys rejimi 24/7); kásip­oryndardyń qabyldaý bólimshesine qa­tysty tikeleı shyǵyndary; jansaq­taý bólimshesindegi qyzmetter boıyn­sha ótelmeıtin shyǵyndar, aqysyz sımýlıasııalyq operasııalar, gısto­lo­gııa­lyq zertteýlerge aqy tóleý.

Qazirgi ýaqytta Pavlodar oblysyn­da kredıtorlyq bereshek 5 medısına­lyq uıymda bar, olardyń jalpy soma­sy 4 mlrd 545,3 mln teńgeni quraı­dy («№1 Pavlodar qalalyq aýrýhanasy», «Ekibastuz qalalyq aýrýhanasy», «№3 Pavlodar qalalyq aýrýhanasy», «Pav­lodar oblystyq balalar aýrýhanasy», «Pavlodar qalasynyń №5 emhanasy»). Densaýlyq saqtaý basqarmasy atal­ǵan uıymdardyń birinshi basshylaryn tártiptik jaýapkershilikke tartý júr­gizilip jatyr dep málimdedi.

Mamandar bul máselege emdeý uıym­­darynyń qarjysy esh baqylan­baı­tyny sebep deıdi. Iаǵnı emdeý uıym­daryndaǵy qarajatqa, syrttan satyp alýlar júrgizý kólemine qadaǵalaý júr­gizilmeıdi. Oǵan zań ruqsat bermeıdi. Sal­darynan memlekettik medısına­­lyq uıym­dardyń kredıtorlyq qaryzy ­óse beredi. Bul másele 2027 jyly engi­zi­letin medısınalyq kómektiń bir­yń­ǵaı paketinde qarastyrylyp, baqy­­laý tetik­teri uıymdastyrylǵany abzal. Sebebi búginde MÁMS arqyly Pav­lo­dar oblysyna keletin qarajattyń ­­70 pa­­­ıyzyn memlekettik emdeý uıym­dary ıelenip otyr.

Pavlodar oblysy