Turar Rysqulovtyń ómiri men ǵylymı izdenisterin, keleshek urpaqqa qaldyrǵan murasyn jan-jaqty zerttep, jańa qyrynan tanýǵa mol múmkindik beretin is-sharada tarıhshylar men belgili ǵalymdar, sarapshylar bas qosty.
Memleket basshysynyń quttyqtaý hatyn Prezıdent keńesshisi Málik Otarbaev oqyp berdi.
«Turar Rysqulov – tól shejiremizge, ultymyzdyń bolashaǵyna qatysty kóptegen maqalalar men ǵylymı eńbekter jazdy. Kúrdeli kezeńde el ıgiligi úshin aıanbaı qyzmet etip, talaı ıgi bastamaǵa uıytqy boldy. Qazaqtyń birtýar perzenti elimizdiń egemendigi, túrki jurtynyń azattyǵy jolynda tabandy kúres júrgizdi. Turar Rysqulov esimi «Tutas Túrkistan» ıdeıasymen tyǵyz baılanysty», delingen hatta.
QazUÝ rektory Janseıit Túımebaev Turar Rysqulov qazaq halqynyń ǵana maqtanyshy emes, túrki halyqtaryna ortaq tarıhı tulǵa ekenin atap ótti.
«Turar Rysqulov tutas Túrkistan ıdeıasy úshin kúresip, túrki memleketteriniń yntymaǵyn nyǵaıtýda jankeshti eńbek etti. 1920 jyly Túrkistan ortalyq atqarý komıtetiniń tóraǵasy bolyp saılandy. Qazaq halqyn ashtyqtan qutqarý jaıynda Stalınge naqty usynystar jasady. Goloshekınniń «Qazaqstandaǵy kishi Qazan» ıdeıasyna ashyq túrde qarsy shyqty. Qazaq zııalylary armandaǵan «Túrki dúnıesi» ıdeıasy búginde júzege asty. Egemendik alǵannan keıin baýyrlas elder qosylyp, Túrki memleketteri uıymyn qurdy. Mundaı uıym buryn-sondy bolmaǵan. Budan bólek, TÚRKSOI, TúrkPA uıymdary bar. Ǵylymı turǵyda 2010 jyly Halyqaralyq túrki akademııasy Astana qalasynda ashyldy. Osy ıdeıanyń barlyǵyn kezinde Turar Rysqulov pen ózge de ult zııalylary armandaǵan bolatyn», dedi rektor.
Jıynda professor Mámbet Qoıgeldıev: «Turar Rysqulovtyń kózqarasy men ustanymy týraly baıandama jasap, qaıratker tulǵanyń qazaq halqy úshin jasaǵan eńbegi esh ýaqytta ózektiligin joǵaltpaıdy», degen pikirin bildirdi.
«Turar Rysqulov 1906 jylǵy kóterilistiń perzenti dep aıtýǵa bolady. 1916 jyly bolǵan ult-azattyq qozǵalys Rysqulovtyń kóz aldynda ótti. Ol HH ǵasyrdyń basynda tarıh sahnasyna shyqqan qazaq zııalylarynyń ónegeli jolyn jalǵap, ultyna adal qyzmet etti. Qaıratker tulǵanyń týǵan halqymyzben qatar, tutas túrki dúnıesi men Ortalyq Azııa elderiniń tarıhynda da óshpes izi, qaldyrǵan qoltańbasy bar», dedi Mámbet Qoıgeldıev.
Is-sharada Orazaly Sábden, Hankeldi Ábjanov, Beıbit Qoıshybaev, Sábıt Shildebaı, Muhtar Qazbek jáne t.b. ǵalymdar baıandama jasady.
Konferensııa barysynda kelýshiler nazaryna Ortalyq memlekettik arhıv mamandary daıyndaǵan Turar Rysqulovqa qatysty arhıv qujattarynyń kórmesi tanystyryldy. Munda Turar Rysqulovtyń Pishpek aýylsharýashylyq ýchılıshesinde jáne dostarymen túsken fotosýretteri, sırek kezdesetin qujattar, qaıratker tulǵanyń jazǵan ótinishteri men hattary, 1921 jylǵy «Ult máselesi jónindegi» tezısteri qoıylǵan.
ALMATY
