Aqyly jol talapqa saı ma?

Avtoban nege jabyla beredi?

Pavlodardan elordaǵa deıingi tórt jo­laq­ty, 1A sanatyna jatatyn avtobannyń 191 shaqyrymy bizdiń oblystyń, ózgesi Aqmola óńiriniń aýmaǵynda ornalasqan. Bú­gin­de jeńil kólikter bul jolda bir ara­lyq­qa 490 teńge, júk kólikteri salmaǵy­na, al av­to­býstar oryn sanyna baılanys­ty 2 390 teń­geden 11 990 teńgege deıin tóleıdi. Saǵatyna 140 shaqyrymǵa deıin yzǵytýǵa bolatyn jańa standarttaǵy joldyń arqasynda bas qalaǵa deıingi ýaqyt burynǵyǵa qaraǵanda qysqardy, jeńil kólikpen nebári 3-3,5 saǵatta jetip barasyz. Osylaısha kúre jol qazirgi ýaqytta kólik aǵyny boıynsha elimizdegi sheshýshi ınfraqurylymnyń birine aınalyp úlgerdi. О́kinishke qaraı, osy eki aralyqta jolaýshylardyń kóńiline unamaıtyn kemshilikter jeterlik.

Qysta eń jıi jabylatyn jol – elordaǵa aparatyn avtoban. Boran soqsa, kóktaı­ǵaq paıda bolsa, avtoban jabylýǵa daıyn turady.

Arqaǵa bet qaratpaıtyn aıaz ben kóz ashtyrmaıtyn boran áli jetip úlgergen joq. Soǵan qaramastan bıyl qarasha aıynyń basynan beri avtoban kún raıy­na baılanysty birneshe márte jabylyp úlgerdi. Bul másele júrgizýshilerge unamaıdy. Atalǵan jolmen turaqty júretin kólik júrgizýshilerdiń oıynsha, «QazAvtoJoldyń» qysta joldy tazalaýǵa, kóktaıǵaqqa qarsy materıaldy shashýǵa áleýeti jetkiliksiz.

– Jolǵa jaýapty kompanııada qar tazalaıtyn arnaıy tehnıkalar men qyzmetkerler sany az sııaqty. Qysta qar qalyń jaýǵanda kólikter kolonna bolyp keptelip turyp qalamyz. Al joldy tazalap júrgen arnaıy kólikterdi óte sırek kóremiz. Betondy jol qysta óte taıǵaq, sál jylymyq bolsa joldyń beti aınadaı jarqyrap shyǵa keledi. Alaıda kóktaıǵaqqa qarsy qum men ózge de materıal­dar shashyp júrgenderdi ushyrastyrǵan emespiz. Másele týyndap, jol-kólik apattary jıileı bastasa ǵana tehnıkalary boı kórsetedi. Reseı jaqqa jıi saparlap turamyn. Kórshi eldiń joldarynda belgili bir qashyqtyq saıyn tehnıkalar bazasy ornalasqan. Qar jaýsa, kóktaıǵaq bolsa, birden iske kirisedi. Nátıjesinde, joldy jaýyp tas­taý degen tájirıbe olarda óte sırek. Al bizdegi servıstik kompanııalar bul iske jaýapsyz qaraıtynyn baıqaımyz. Osyndaı jaýapsyzdyqtan apattar týyn­dap, qanshama adamnyń ómiri qıylyp jatyr. Buǵan qosa avtobannyń Shiderti men Bozshakól arasyndaǵy jol ýchaskesi de búginde ár jeri tesilip, túnde júrip ótýge asa qaýipti. Bilmeıtin adamdar qatty jyldamdyqpen júrip, kóligin búldirip alyp jatyr, keıde osynyń saldarynan jol-kólik apattary da bolyp turady, – deıdi eki ortada júk tasymaldaıtyn Berik Esqalıev esimdi júrgizýshi.

«QazAvtoJol» AQ Pavlodar oblys­tyq fılıalynyń dereginshe, respýb­lı­kalyq mańyzy bar avtojoldardy qysqy ýaqytta kútip ustaý úshin ju­mys­tardy oryndaýǵa arnalǵan 107 teh­nıka bar.

– Oblys aýmaǵynda respýblıkalyq mańyzǵa ıe 1662,78 shaqyrym jol bar, olardy kútip ustaýǵa «QAJservıs» JShS Pavlodar oblystyq fılıaly jaýapty. Shtatta aýyr tehnıkamen ju­mys isteýge mamandanǵan bilikti mamandar bar, sondaı-aq aýyr tehnı­ka­nyń jaramdylyǵyn saqtaý úshin óz avto­sharýa­shylyqtaryn ustaıdy. Seriktestik keıingi tórt jylda 31 tehnıka satyp aldy, – dep habarlady kompanııadan.

Respýblıkalyq mańyzy bar avtomobıl joldaryna qyzmet kórsetýge atalǵan kompanııaǵa bıyl 5,6 mlrd teńge qarajat bólingen. Onyń 2,9 mlrd teńgesi aqyly joldarǵa baǵyttalǵan. Bul qarajatqa jol boıyndaǵy qar us­taı­tyn ýchaskelerge transheıalar men bilikter, aǵashtan qalqandar ornatý jos­parlanǵan. Buǵan qosa jıekter men betkeılerdiń shóbi shabylyp, butalar men ózge de ósimdikter otalyp, shuńqyrlar jamalǵan. Qysqy ýaqytta paıdalaný úshin «QAJservıs» 14033 tekshe metr qum, 3367 tonna ıleý, 3502 tonna tehnıkalyq tuz, 2165 tonna kómir, 5,4 tonna kóktaıǵaqqa qarsy reagent daıyn­daǵan. Jol boıynda qyzmet kórsetýge 14 óndiristik baza, 9 qazandyq, 12 jylytý beketi daıyndalyp jatyr.

Jaryǵy joq kópir qaýipti

Avtoban boıyn jaryqtandyrýǵa qa­tysty júrgizýshiler shaǵymy kóp. Ási­rese Qalqaman, Pogranıchnık jáne Shiderti aýmaqtaryndaǵy kópirlerdiń mańynda jaryq shamdary jıi sónip qalady. Sonyń kesirinen túngi ýaqytta júr­gizýshiler burylatyn jerden ótip ketip, sarsańǵa túsip júrgeni. Bıyl atalǵan eldi mekendermen qosa, «Boz­­sha­kól» jáne «Qaraǵandy» jol aıryq­tarynda jaryq júıesi durys iste­meı tur. Bul túıtkildiń sebebin «Qaz­Avto­Joldan» suraǵanymyzda, kom­panııanyń óńirlik fılıaly dırek­to­rynyń orynbasary Almat Shoıynbaev bylaı dep jaýap qaıtardy:

«10 kılovattyq kabeldiń isten shyǵýy­na baılanysty «Bozshakól», «Qara­­ǵandy» jol aıryqtarynda jaryq sham­­dary qosylmaı qaldy. Al bıylǵy 28 qazannan bastap «QAJservıs» JShS-nyń elektr­monterler brıgadasy «Qyzylorda – Pavlodar – Ýspenka – RF shekarasy» avto­jo­lynyń 1206–1367 shaqy­ry­mynda ja­ryq­­tandyrýdy qalpyna keltirý ju­­mystaryn bastady. Qalqaman jáne Pogranıch­nık jol aıryqtarynda jaryq júıe­si bar, biraq aqaý anyqtalǵan jerlerde jumys júrgizilip jatyr. Bul ýchas­kede jaryqtandyrýdy qalpyna kel­tirý jumystary qarasha aıynyń sońyna deıin jalǵasady», deıdi ol.

Anyqtap bilgenimizdeı, aqyly ýchas­keler aıryqtaryndaǵy jaryq­tan­­dy­rýdy ishinara ajyratýdyń sebebi – jaryq shamdary men olardyń jınaq­taýyshtarynyń jumys isteý merziminiń az bolýynan eken. Sal­darynan qurylǵy mezgil sa­ıyn isten shyǵyp, jaryqtandyrý júıesi toqtap qalady. Kún sáý­lesi az, túni uzaq qys kezde jol qıy­lystarynyń jaryqtandyrylýy qys mezgilinde asa mańyzdy másele.

Sapasyz servıs

Kelesi másele – jol boıyndaǵy ser­vıs­tiń sapasyzdyǵy. Janar-jaǵarmaı quıý stansalarynyń, dámhanalar men qonaqúılerdiń, jyly dárethanalardyń jetkiliksizdigi aıqyn baıqalady. Bul kem­shilik, ásirese elordadan beri qaıt­qanda ózekti. Aqmola oblysynan bastap Ekibastuzǵa deıin janar-jaǵarmaı stansalary joq. Kólik aǵyny qalyń, ortasy temir qorshaýmen bólingen avtobanda retsiz toqtaýǵa ruqsat joq. Muny jaqsy biletin júrgizýshiler Astana qalasynan shyǵarda mashınasynyń bagine aýzy-murnynan shyǵaryp benzın quıyp alady. Al avtomobılderge tehnıkalyq qyzmet kórsetýdiń nebári birneshe beketi ǵana ornalasqan.

О́ńirlik kásipkerler palatasynyń Ekibastuzdaǵy fılıalynyń dırektory Medııat Musanap jol boıymen aýyr júk kólikteri jıi júretinin, syrttan keletin tasymaldaýshylarǵa bul aýmaqta sapaly qyzmet kórsetilmeı otyrǵanyn jetkizdi.

– Jergilikti kásipkerler jol bo­ıynda kásip ashýǵa yntaly. Alaıda «QazAvtoJol» usynatyn talaptar olar­dyń kóńi­linen shyqpaıdy. Janarmaı quıý beketterin, dámhanalar salý týraly usynystar bolǵanymen, olarǵa qa­jetti jerdi rásimdeý, ınfraqurylym tartý úlken máselege aınalyp tur. Ult­tyq kompanııa kásip bastaǵysy kele­tinderge ýádeni úıip-tókkenimen, is júzinde aıtqanyn oryndaı almaı keledi. Osydan birer jyl buryn aksıonerlik qoǵamnyń tapsyrysymen Shiderti kenti mańynda kópfýnksıonaldy jol boıy keshenin (kempıng) turǵyzǵan. Quny shamamen 1,5 mlrd teńge turatyn jobanyń qurylysy aıaqtalǵanymen, ol búginde qańyrap bos tur. Sebebi nysandy jalǵa alýǵa dármeni jetetin áleýetti kásipker joq. Ony qoıyp, jol boıynda kólikterge tehnıkalyq qyzmet kórsetetin servıstik uıymdar men tehnıka dóńgelegin jón­deıtin sheberhanalar da joqtyń qasy. Alda qys kele jatyr. Bul máseleler sýyq túsken mezgilde asa ózekti, – deıdi ol.

Joǵarydaǵydaı keshenniń taǵy biri ekinshi sanatty aqyly avtojolǵa jatatyn «Pavlodar – Qalbataý» tas jolynda, dálirek aıtqanda Aqqýlyda 5 jyldan beri bos turǵanyn aıtyp ótsek te bolady. Jalpy somasy 1 mlrd teń­gege jýyq qarajatqa salynǵan alyp qury­lysty áli kúnge jalǵa alatyn kásip­ker tabylmady. Jergilikti belsendi tur­ǵyndardyń sózine qulaq túrsek, ult­tyq kompanııanyń («QazAvtoJol») mun­daı kópfýnksıonaldy keshenderdi áý basta salǵanynyń ózi qatelik bolǵan. Jolaý­shy­larǵa arnalǵan barlyq qolaıly jaǵ­­daıdyń tutas keshenin, atap aıt­qan­da, janarmaı quıý stansasy, qonaq­úı, dámhana, avtokólik jýý orny, tehnı­kalyq qyzmet kórsetý stansasy jáne demalýǵa arnalǵan alańy bar jol boıy servısin ustap turý asa qymbat. Barlyǵy bir jerde shoǵyrlanýyna baılanysty olardy bir ortalyqtan jylytý, kútý, qyzmet kórsetý, qyzmetkerlerge eńbekaqy tóleý qyrýar qarajatty talap etedi. 2019 jyly elimiz boıynsha mundaı 41 nysan salynatyny aıtylǵan. Alaıda alǵashqy 4 keshendi salyp, olardyń jartysy paıdalanýsyz turyp qalǵanda, jobanyń ózi sátsiz ekeni aıqyn boldy. Sóıtip, aksıonerlik qoǵam odan birjola bas tartqan.

Jyly ájethana jetispeıdi

Pavlodar men Astana arasynda jolaýshylar tasymalyn júzege asyratyn jeke kásipker Áset Qaıratov eki ara­lyqta jyly ájethana jetispeıtinin aıtady. Bul qysta jolaýshylar úshin qıyndyq týdyrady.

– Jyly ájethana elordadan kele jatqanda Ekibastuz qalasyna 30 sha­qy­rym qalǵan jerde (Baıet aýyly tusynda) jáne Tórtqudyq eldi mekeni mańynda ornalasqan. Odan basqa Shiderti kenti men Qalqaman aýy­lyndaǵy dámhanalar ishinde mundaı ájethana ilýde bir kezdesedi. Bul dám­hanalardyń barlyǵy táýlik boıy jumys istemeıtinin eskerý kerek. Al Baıet pen Tórtqudyqtyń arasy shamamen 100 shaqyrymdaı. Endeshe bul eki aralyqta jolaýshylardyń qa­jettiligi úshin taǵy da qosymsha za­manǵa saı ájethana salynýy kerek dep esepteımiz. «QazAvtoJol» úlken keshenderdi salǵansha, ornyna shaǵyn dámhanalar men janarmaı quıý stansalaryn turǵyzǵany yńǵaıly bolar edi. Olardy jalǵa alǵan kásipker qysta jy­ly­týǵa da kóp shyǵyndalmas edi. Ári olar nysan­dardy satyp alyp, ári qaraı ózi damy­tatyny anyq, – dep esepteıdi Áset Qaıratov.

Jyly ájethanalar men dámhanalar máselesi «Pavlodar – Qalbataý», «Pavlo­dar – Reseı Federa­sııasynyń sheka­rasy» aqyly joldarynda da ózekti. Máselen, Reseı Federasııasy baǵytyndaǵy jolda jyly ájethana 100 shaqyrym jerdegi Tereńkól aýylynda ǵana ornalasqan.

О́ńirdegi ózge joldardyń hali neshik?

Pavlodar oblysynyń aýmaǵyndaǵy jalpy uzyndyǵy 5,5 myń kılometr kólik joldaryn kútip ustaýǵa 3,4 mlrd teńge bólingen. Buǵan respýblıkalyq, oblystyq jáne aýdandyq mańyzy bar joldar enedi.

Pavlodar oblysy jolaýshylar kóligi jáne avtomobıl joldary basqarmasy basshysynyń orynbasary Narıman Omardyń sózinshe, qys kezeńinde jalpy paıdalanymdaǵy avtomobıl joldarynda qaýipsiz jáne úzdiksiz jol qozǵalysyn qamtamasyz etý maqsatynda 38 merdigerlik uıymmen sharttar jasal­ǵan. Sondaı-aq kóktaıǵaqqa qarsy 8,3 myń tonna materıal daıyndalyp, joldarda 387 arnaıy tehnıka men 850-deı jumysshy jumyldyrylǵan. Aımaq joldarynda 3 negizgi kópir, 846 jaryq tiregi, 16 jol aıryǵy, 3 myńǵa tarta jaryq shamdary bar. Al energetıka jáne turǵyn úı-kommýnaldyq sharýashylyq basqarmasynyń aqparaty boıynsha 97 merdigerlik uıym kósheler men eldi mekenderdi kútip ustaýǵa ja­ýapty. Olardyń 576 arnaıy tehnıkasy bar, jol jıekterindegi qardy kúreý, jınaý jumystaryna 600-deı jumysshy jumyldyrylady dep josparlanǵan.

Bul máseleni tarqatý úshin «Qaz­Avto­Jol» kompanııasynyń basshy­ly­ǵy asa baıypty ári sheshimdi ister atqarady dep senemiz. Joldardy aqyly etpes buryn onyń boıynda jolaýshylar aıaldap, demalatyn zamanǵa saı servıstik oryndar turǵyzǵany abzal. Servıs jaqsarsa, aqyly joldaǵy qaýip azaıyp, kó­lik aǵyny molaıa túsetini anyq.

Pavlodar oblysy