Oblys ortalyǵynan shetkeri jatqan aýdandarǵa ınvestısııa tartý óte mańyzdy. Sebebi aýyl, aýdandardaǵy mekemeler men shaǵyn kásiporyndar jergilikti halyqty turaqty jumyspen tolyq qamtýǵa qaýqarsyz. Sonyń saldarynan jastar aýylda emes, qaladan jumys izdep sabylady. Al «Kaskad-n» kompanııasy aýdan azamattaryna 100-ge jýyq jumys ornyn usynyp otyr.
– Altyn óndiretin kásiporynnyń aýdanymyzda jumys istep kele jatqanyna 20 jylǵa jýyqtady. Sodan beri aýdan ekonomıkasyna salyq tólep, jergilikti halyqty turaqty jumyspen qamtyp jatyr. Otbasymyzdy osy jumyspen asyrap otyrmyz. Áıtpese, eki qolǵa bir kúrek izdep jan-jaqqa keter edik. Kásipornymyz 2006–2014 jyldar aralyǵynda ken barlaý isimen aınalyssa, qazir óndirý jumystaryna kóshken, – deıdi Samar aýylynyń turǵyny Nurlan Erejepov.
«Kaskad-n» kásipornynyń jumysymen tanysý úshin qazba jumystary júrip jatqan orynǵa da barǵanbyz. Barlyǵy derlik jańa tehnıkalar. Jumys qarqyndy. Aıta keterligi, munda kórshiles Kókpekti aýdanynan kelip isteıtin azamattar da az emes. Mańaıdaǵy aýyldardan otbasymen kóship kelip, jumysqa turaqtaǵandar da bar.
– Aýylda jumys bolmaǵannan keıin «Kaskad-n» kompanııasyna jumysqa ornalastym. Úsh jyldaı bolyp qaldy. Qazir mal baǵyp, aýylda turý ońaı emes. Baqqan malyń jyldyq shyǵynyn áreń aqtaıdy. Sondyqtan, osynda turaqty jumysqa keldim. Samarǵa kóship kelgenime on jyldan asty. Qyzmette qaýipsizdik sharalary da erekshe qadaǵalanady. Men munda janar-jaǵarmaı tasymaldaımyn. Myna zamanda turaqty jumys bolmasa qıyn. Bala oqytyp, nesıe tóleımin, deıdi kásiporyn jumysshysy Serik Mujybaev.
Aıta keteıik, munda qatardaǵy jumysshy bolyp kelgen aýyl turǵynyn kásiporyn ózderi oqytyp, joǵary bilim alýǵa múmkindik jasaıdy.
– Alǵashynda jaı jumysshy bolyp júrdim. Keıin kásiporyn basshylyǵynyń qoldaýymen Semeıde taý-ken óndirisi boıynsha bilimimdi jetildirip, aǵa geolog dárejesine kóterildim. Qazir eńbekaqym joǵary. Endigi kezekte fabrıka ashylsa, óndiris kólemi artyp, jumys oryndary ashylatyn edi, deıdi kásiporyn jumysshysy Rasýl Qabıdollauly.
Ár taraptan kelgen azamattar osylaısha osy jerden turaqty jumysyn taýyp, otbasyn asyrap jatyr. Kásiporyn aýdanǵa eki jaqty memorandým aıasynda demeýshilik sharalaryn da jıi uıymdastyryp keledi. Ártúrli merekelerde qarjylaı qoldaý kórsetip, aýdandy abattandyrýǵa da únemi atsalysady.
Aýdan ekonomıkasynyń óristeýine zor úles qosyp otyrǵan kásiporyn basshysy Serjan Hasenovpen de tildeskenbiz. Aıtýynsha, kenishti qazir taý qoınaýyna jınap jatyr.
– Qazir rýdalardy óńdeı almaı otyrmyz. Sonyń ózinde aýdanǵa salyq tóleımiz. Eger Qulynjon aýyldyq okrýginde fabrıka ashylsa, aýdanǵa tóleıtin salyq mólsheri de artyp, qosymsha jumys oryndary ashylar edi, deıdi «Kaskad-n» jaýapkerlishi shekteýli seriktestiginiń dırektory Serjan Hasenov.
«Kaskad-n» jaýapkershiligi shekteýli seriktestigi Qulynjon aýyldyq okrýginde fabrıka salýdy josparlap otyrǵandaryn da jasyrmady. Aıtýlarynsha, fabrıka ashylsa, aýdannan 300-ge jýyq adamdy jumyspen qamtıdy eken. Osyǵan deıin fabrıkanyń qurlysyna baılanysty qoǵamdyq tyńdaý da ótken edi. Alaıda, jergilikti turǵyndar ekologııaǵa zııan kele me dep alańdaıdy.
– Bizde barlyǵyn zań aıasynda istep jatyrmyz. Quzyrly organdar da tikeleı baqylap otyr. Bul jumys jabyq ádispen júzege asyp, sıanıd zaýyt ishinde ǵana qoldanylady. Ekologııaǵa eshqandaı zııany tımeıdi. Onyń ústine, sıanıd óte qymbat. Tógip-shashatyn zat emes. Bizde barlyǵy jańa tehnologııamen salynady. Fabrıka jumysyn bastasa, aýdanǵa aı saıyn 300 mln teńge salyq tólep otyramyz. Onyń ústine qosymsha salyqtyń basqa túrleri osy jaqtyń qazynasyna túsedi, – deıdi kásiporyn basshysy Serjan Oralhanuly.
Serjan Hasenovtiń sózinshe, fabrıka salynǵan jaǵdaıda aýdannan arnaıy komıssııa qurylyp, jumysty tikeleı qadaǵalaı alady. Onyń ishinde jergilikti turǵyndar da bar. Ol quram belgili bir ýaqytta jańaryp otyrady. Komıssııa múshelerin jergilikti bılik, aýyl aqsaqaldary turǵyndarymen birlese otyryp bekitedi.
Sonymen qatar «Kaskad-n» kásiporyny Samar agro-tehnıkalyq kolledjimen kelisimshart jasasyp, arnaıy granttar bólip, ken óndirisiniń mamandaryn daıarlaıtyn mamandyqtar ashýdy josparlap otyr. Bul taý-ken óndirisindegi maman tapshylyǵy máselesin sheshýge úlken paıdasyn tıgizedi. Atalǵan kolledj qazir tek aýyl sharýashylyǵy jáne tamaq ónimderi baǵytynda ǵana jumys istep jatyr.
Iá, Shyǵys Qazaqstannyń qoınaýy tústi metallýrgııaǵa baı. Jyl basynda О́nerkásip jáne qurylys, Ekologııa jáne tabıǵı resýrstar mınıstrlikteriniń ókilderi turǵyndarmen kezdesý ótkizgen. Jıynda ken óndirisi salasyndaǵy jáne ınvestısııa tartý máseleleri keńinen talqylanǵan. Olar «Kaskad-N» JShS-na ruqsat qujattaryn beretindikterin habarlaǵan.
– Sıanıd arqyly altyn óndirý álemniń barlyq elderinde qoldanylatyn tájirıbe. Bir sózben aıtqanda, synaqtan ótken tehnologııa. Jabyq ádistiń qorshaǵan ortaǵa eshqandaı zııany joq. Onyń ústine, altyn óndiretin nysandar únemi baqylaýda bolady. Qandaı da bir zań buzýshylyq anyqtalatyn bolsa, kásiporyn jumysy toqtatylady, degen Ekologııa jáne tabıǵı resýrstar mınıstrligi Ekologııalyq retteý jáne baqylaý komıtetiniń tóraǵasy Erbolat Qojyqov.
Halyq ta úzildi-kesildi qarsy emes kórinedi. Kókjyra aýylynyń turǵyny Asqar Qapanuly kásiporyn ýáde etkendeı barlyq salyqty tólep, memorandým aıasynda aýylǵa kómektesse, aýyl halqy qarsylyq kórsete qoımas deıdi.
– Aýyl turǵyny retinde fabrıkanyń salynýyna qarsy emespin. Sebebi aýylymyzda jumys joq bolǵandyqtan, jyl saıyn halyq kóship jatyr. Mektepte oqýshylar da azaıdy. Jumys bolsa, jastar osynda turaqtap qalýshy edi. Onyń ústine, aýylymyz tozyp barady. Kásiporyn eń aldymen bizdiń ekologııamyzǵa zııan tıgizbeýi kerek. Qaýipsizdik sharalary qatań saqtalsa, qurylatyn komıssııanyń quramynda aýyl turǵyndary bolyp, júıeli tekseris júrgizip otyrsaq, men qarsy emespin. Ekinshisi, ýáde etilgendeı salyq tolyqtaı tólenip, memorandým aıasynda istelinetin jumystardy zańdy túrde qujatpen bekitip alýymyz kerek. О́ıtkeni jer qoınaýy bizdiń aýyldyq okrýgke tıesili. Igiligin halyq kórýi kerek, deıdi Kókjyra aýyly «Serik» sharýa qojalyǵynyń basshysy Asqar Qapanuly.
Aýyldyń irgesinen shyqqan baılyqtyń úlesi aýyldyń jyrtyǵyn jamaýǵa jumsalsa, halyq qarsy bola qoımas. Eń bastysy, tabıǵatqa zııany tımese, aýyl halqy turaqtap qalary sózsiz.
Shyǵys Qazaqstan oblysy,
Samar aýdany
