– Men Máskeýde qyzmette júrgen kezimde týǵan kúnime baılanysty quttyqtaý syılyq retinde Qazaqstannyń 19 oblysynan magnıtofonǵa jazylǵan 19 ánshiniń oryndaýyndaǵy «Jezkıik» keldi. Mundaı syılyq meni keremet áserge bóledi. Birinen biri ótedi. Biraq ózime ánshi Narıman Qarajigitovtiń oryndaýyndaǵysy qatty unady, – degen Kákimbek aǵanyń sózi «Jezkıik» elimizdiń barlyq óńirine keńinen taraǵan án ekenin aıǵaqtaıdy.
J.Seıilov nebári 49-ǵa aıaq basqan shaǵynda ómirden ozdy. 1998 jyly ol turǵan úıdiń qabyrǵasyna eskertkish taqta ornatyldy. Sol is-sharaǵa qatysqan Shynbolat Dildebaevtyń arnaýynda «Solǵandaı bop gúlimiz, Tutylǵandaı kúnimiz, Birge edi ǵoı jyrymyz, Birge edi ǵoı syrymyz. Nurǵısadan bata alǵan, Sazgerlikte irimiz, Eskertkishke aınaldy – Jaqsykeldi inimiz» degen joldar bar edi. Sol aıtpaqshy, sońynda ádemi ánderi qalǵan Jaqań týraly el arasynda aıtylyp qalatyn jyly estelikter de jeterlik.
Jezqazǵan ken óndirisinde uzaq jyl basshylyq qyzmette bolǵan Ámirbek Shegirbaevtan estigen Jaqsykeldi týraly estelik te qyzyqty.
– Batys Jezqazǵan kenishinde dırektor bolyp júrgen kezim edi. Birde maǵan belgili aqyn, jyrshy, termeshi Shynbolat Dildebaev keldi.
– Sizge bir ótinishim bar. Jaqsykeldi Seıilov esimdi ánshi-kompozıtordy bilesiz ǵoı? – dedi ol. Men, árıne biletinimdi aıttym.
– Endeshe, sol azamat jer astyndaǵy kenshilerdiń tynys-tirshiligin uqqym keledi, meni shahtaǵa túsir deıdi. Buǵan ne deısiz? – degen Shynbolatqa: – Ol kisiniń kózi kórmeıdi dep edi ǵoı, – dedim.
– Kózimen emes, kóńilimen kórgisi keletin shyǵar, – degen Shynbolattyń sózine qarsy kele almadym, «Alyp kel, birge túsemiz», dedim. Sodan bir kúni olar kelip, úsheýmiz shahtaǵa tústik. Men sonda Jaqsykeldiniń: «Mynaý degen keremet qoı, ǵalamat qoı. Qandaı tamasha!» degen qýanyshty lebizin estip tań-tamasha qalǵanmyn. Zaǵıp adamnyń shahtaǵa túskenin, sonda alǵash jáne sońǵy ret kórgen edim, – deıtin edi Ábekeń marqum. Bálkim, shynynda da, ol aınalasyndaǵy qym-qýyt tirshilikti janymen sezinip, júrek kózimen kóretin bolǵan da shyǵar?
Qazaqstannyń eńbek sińirgen ártisi, ánshi Ǵalym Muhamedın 1994 jyldyń qysynda óndiris ornyna baryp, ekeýiniń konsert qoıǵandaryn zor yqylaspen áńgimeleıdi.
«Sol jyly Jezqazǵan, Sátbaev qalalarynda jylý máselesi qaıbir jylǵy Ekibastuzdyń kúıin keship, qatty qınalysqa túsken edi. Jumys táýlik boıy júrip jatty. Birde jumyskerler tarapynan «demalysty ábden umyttyq, tym bolmasa ara-arasynda ánshiler kelip, konsert qoıyp ketse qaıtedi?» degen ótinish aıtypty. Sodan Jaqsykeldi ekeýmiz fabrıkaǵa bardyq. Men dombyramen, ol syrnaımen, ara-tura gıtaramen án saldy. Jaqań oryssha ánderge de júırik qoı. Ne kerek, qazaq-orystyń bári rıza boldy.
Ol kezde Jezqazǵan oblysyn Qajymurat Ybyraıuly Naǵmanov basqaratyn. Bizdiń túnniń bir ýaǵyna deıin konsert qoıǵanymyzdy ol kisi de estipti. Sodan arada birer apta ótkende áldebir is-sharada Qajekeńmen kezdesip qaldyq. Ol qolymyzdy qysyp, rahmetin aıtty. «Qandaı kómek kerek?» dep suraǵanda, Jaqań: «úıimiz bar, biraq tarlaý», dep qaldy. Sol sóz Qajymurat Ybyraıulynyń qulaǵynda qalyp qoısa kerek, keıin jańadan paıdalanýǵa berilip jatqan úıden biryńǵaı óner adamdaryna páter bergizdi. Sóıtip, Jaqańnyń bir aýyz ótinishiniń arqasynda aqyn da, ánshi de, akter da qaryq bolyp, bir-birimizben kórshi bolyp shyǵa kelgen edik», deıdi Ǵalym aǵa.
Jaqsykeldiniń oblys ákimimen erkindeý sóılesetin de sebebi bolǵan sekildi. Muny ánshi, «Parasat» ordeniniń ıegeri Bereke Kóshenovten estidik. Onyń aıtýynsha, Qajymurat Naǵmanov mádenıetke, ónerge jaqyn adam bolǵan. Ol túrli shyǵarmashylyq keshterge jıi qatysady eken. Sondaı bir kesh ústinde Jaqsykeldiniń ónerine súısingeni sonsha, qolyndaǵy altyn saǵatyn sheship, Jaqańa syıǵa tartqan kórinedi.
Ákim ǵana emes, halqy qurmettep, qadirlegen Jaqsykeldi Seıilovtiń esimin máńgi este qaldyrýǵa kelgende, «qandaı sharýalar atqaryldy?» deıtin suraq qoıyla qalsa, Jezqazǵan jurtynyń tómen qaraǵannan basqa amaly joq. О́ıtkeni J.Seıilov esimin kóshege de, mýzyka mektebine de berýge usynystar jasalǵanymen, áldebir tosqaýyldarǵa tap bolyp keledi. Kabınetinen árige óresi jetpeıtinder ony tek qana áýesqoı kompozıtor dep esepteıtin shyǵar? Múmkin. Endeshe, 1990 jyly J.Seıilovtiń «Qazaqstannyń eńbek sińirgen mádenıet qyzmetkeri» ataǵyn ıelengeni nege eskerilmeıdi? Respýblıkalyq estrada ártisteri baıqaýynyń laýreaty jáne «Jiger» festıvaliniń jeńimpazy bolǵanyn umytýǵa bola ma?
Tipti ataqtaryn aıtpaǵanda, qazaqqa «Ana týraly ballada», «Ulytaý», «Jezkıik» , «Nege solaı?», «Kezdesý», «Aınalaıyn qanatym», «Nan týraly ballada», t.b. ánder syılaǵan talant ıesine bir kóshemizdi nemese mýzykalyq mektebimizdi qımaımyz ba? Qazaqtyń uly kompozıtorlarynyń biri Nurǵısa Tilendıev batasyn bergen kompozıtordyń esimin dáripteýge shamamyzdyń jetpeı júrgeni aqylǵa syımaıdy. Ol «Jezkıik» dep qana emes, «Jol berińder Anaǵa» dep álemge jar salǵan kompozıtor edi ǵoı!
Jezqazǵan
