Sýret:conf.omua.ru/
Búginde Reseıdegi halyq sanaǵynda qazaqtardyń úlesi 10-orynda tur. Omby oblysynda 70 myńnan asa qazaq ultynyń ókili bar. Onyń 52 paıyzdan astamy oblys ortalyǵy Omby qalasynda turady. Eger Omby oblysy turǵynynyń ortasha jasy 38 jasty alsaq, qazaqtyń ortasha jasy 32 jasty quraıdy. Biz salystyrmaly túrde jas etnospyz, qazaq otbasylarynda qazir orta eseppen 3-4 bala tárbıelenedi. Ár synypta, mektepte, ýnıversıtet nemese kolledjdegi bilim alýshylardyń árbir besinshisi – qazaq.
Al Omby – Reseıde oqıtyn Qazaqstan stýdentteriniń sany boıynsha 3-orynda. Iаǵnı jalpy sheteldik stýdentterdiń 85%-y degen sóz. Osy jyldan bastap reseılik talapkerler Reseıden shyqpaı-aq Qazaqstannyń joǵary bilim alýyna múmkindik alyp otyr. Reseıde Qazaqstannyń joǵary oqý ornynyń ashylýy ombylyqtar úshin úlken tosynsyı boldy. Onyń birneshe sebebi bar. Birinshiden, Qazaqstandaǵy eń úzdik joǵary oqý ornynyń bólimshesi bizdiń qalada ashylýy kezdeısoqtyq emes. О́ıtkeni Omby – Azııanyń qaqpasy, bilim jáne ǵylym ortalyǵy boldy. Dál osy jerde qazaq halqyn dáriptegen uly esimderdiń tutas toby – Shoqan Ýálıhanov, Álıhan Bókeıhan, Maǵjan Jumabaev, Smaǵul Sádýaqasuly, Qoshke Kemeńgeruly, Sáken Seıfýllın, Qajymuqan Munaıtpasuly, Sábıt Muqanov, Ǵabıt Músirepov, Muqan Aıtpenov sekildi alyp tulǵalar oqyp, bilim aldy, kásibı túrde qalyptasý jolynan ótti. Ekinshiden, oqý ornynyń halyqaralyq quqyq jáne keden isi, fılologııa, IT sekildi suranysqa ıe mamandyqtary ombylyq jastar úshin ǵana emes, Altaı, Astrahannan keletin áriptesterimizdiń de kópten kútken súıinshi habary boldy. О́ıtkeni olar óz balalaryn qazaq tili mamany men IT salasynda oqytýǵa asyq. Ombyda da Reseıdiń kóptegen aımaǵyndaǵydaı jas býynǵa qazaq tilin úıretý máselesi ótkir tur. Omby oblysynyń bes mýnısıpaldy aýdanynda jáne birneshe mektebinde qazaq tili men mádenıetin oqytý ortalyqtary bar. Bul jerlerde qazaq tili fakýltatıvti túrde oqytylady.
Degenmen 2018 jyldan bastap qazaq tili Reseıdiń ana tilderiniń tizimine enip, «Bilim týraly» federaldyq zańynda basqa ana tilderimen teń dárejede qazaq tilin úırený quqyǵy bekitilgen. Altaı Respýblıkasyndaǵy Qosaǵash mektebi muǵalimderiniń arqasynda Reseı Federasııasy Bilim mınıstrliginiń Federaldyq oqýlyqtar tizimine engen qazaq tilindegi oqýlyqtar jasalǵan. Bizdiń «Omby qazaqtary» uıymy Omby oblysynyń bilim berýdi damytý ınstıtýtymen birlesip, mektepterde qazaq tilin úırenýge suranysty anyqtaý maqsatynda ata-analar arasynda áleýmettik saýalnama júrgizdi. 2023 jyldyń aqpan aıynda «Omby óńirinde ana tilin úırený máseleleri» taqyrybynda dóńgelek ústel uıymdastyryldy. Sol kezde qazaq tilin oqytýǵa baılanysty zańǵa engizilgen ózgerister týraly halyqtyń habary az ekenin bildik. Sondaı-aq qazaq tilin oqyp-úırenýge suranys joǵary bolǵanymen, barlyq mektepte jaǵdaı jasalmaǵany, mektepterde sabaq bere alatyn mamandar árdaıym bola bermeıtini kórsetildi. Ádette beıindik bilimi joq mamandar bilim beredi. Qazirgi Omby qalasynda ekinshi jyl jalpy orta bilim beretin mektepterdiń kestesine qazaq tili páni kirgizilip, bıyldan bastap ata-analardyń ótinishimen Omby qalasyndaǵy №130 mektepte qazaq tili oqytyla bastady. Al búgingi Qazaqstannyń joǵary oqý orny fılıaly ashylýy jáne «qazaq tili fılologııasy» mamandyǵyn osyndaǵy jastardyń alýyna múmkindik berilýi óńirdegi qazaq tilin damytýdyń keleshegi zor bolaryna senimdimin.
Omby óńirlik qoǵamdyq uıymy oblysta 16 jyldan asa jumys istep keledi. Osy ýaqyt ishinde 100-den asa áleýmettik baǵdarlanǵan jobalar uıymdastyrylyp, bulardyń kópshiligi óńirlik brendke aınalyp úlgerdi. Máselen, «Arý qyz», «Urpaqtar jibi», «Oınateka», «Otbasylyq mobıldi alańy», «Alǵa – avangardy», «Dostyq lıgasy» sekildi turaqty ótkiziletin is-sharalary halyqtar arasyndaǵy dostyqty dáriptep, urpaq sabaqtastyǵyn saqtaýǵa múmkindik berdi.
Bıyl bizdiń basylymnyń «Úrker-2024» jýrnalıstik baıqaýynda «Úzdik halyqaralyq BAQ» dep tanylǵany qazaq-orys qarym-qatynasynyń jańa beleske shyqqanyn kórsetedi. Qazir «Omby qazaqtary» uıymy Qazaqstannan kelgen qoǵamdyq uıymdarmen de tyǵyz jumys istep, jastar forýmdary men konferensııalaryna turaqty qatysyp turady.
Torǵyn AShENOVA,
«Omby qazaqtary» gazetiniń bas redaktory
