О́ńirler arasynda 4,06 trln teńge (+ 23,03%) nesıesi bar Almaty turǵyndary eń kóp qaryz alǵandar qatarynda. Odan keıingi oryndaǵy Astana turǵyndarynyń nesıesi 1,37 trln teńgeni (+ 30,5%), Shymkent halqy nesıesi 1,04 trln teńgeni (+ 25,4%) quraǵan.
Sondaı-aq tutynýshylyq nesıeler Qaraǵandy oblysynda – 754,5 mlrd teńge (+ 23,1%), Aqtóbe oblysynda – 554,3 mlrd teńge (+ 28,9%), Mańǵystaý oblysynda – 522 mlrd teńge (+ 26,2%) salystyrmaly túrde rásimdelgen. Al eń az nesıeni Soltústik Qazaqstan (173,6 mlrd teńge) jáne Ulytaý oblystary 124,8 mlrd teńge) alǵan.
Elimizde jyl saıyn halyqqa qaryz berý sharty qatańdatylyp, al maquldaý talaby kúsheıgenmen, kepilsiz tutyný nesıeler sany ulǵaıyp ketken. Máselen, ekinshi deńgeıli bankter (EDB) arqyly osy jyldyń úshinshi toqsanynda maquldanǵan nesıeler arasynda, iri kásipkerlik sýbektiler – 51%, ıpoteka boıynsha – 44,5%, orta kásipkerlik sýbektiler – 41,5%, shaǵyn kásipkerlik sýbektiler – 35,3%, kepilge salynǵan tutynýshylyq – 30,6% , kepilsiz tutyný – 28,7% jáne avtonesıeleý – 17,2%-dy quraǵan.
Osylaısha, kepilsiz tutyný nesıelerin maquldaý deńgeıi qaryzdardyń basqa túrlerimen salystyrǵanda eń tómengi sheginde tur.
Halyqaralyq valıýta qory (HVQ) úı sharýashylyǵynyń qaryzdary men nesıeleri IJО́-ge qatynasy sekildi kórsetkishi ózge eldermen salystyrǵanda 13,6% -dy quraǵan. Máselen, kórshi Reseıde kórsetkish 21%-dan joǵary. Al Qytaıda qaryz júktemesiniń deńgeıi tipti 64,5%. Mamandardyń aıtýynsha, elimizdegi qaryz júktemesi sonshalyqty kóp emes. О́zge memleketterge qaraǵanda, birneshe ese tómen.
Memlekettik kredıt bıýrosynyń (MKB) sońǵy aıdaǵy málimetine súıensek, MQU, kollektorlyq jáne basqa kompanııalarda 8,6 mln-nan astam qaryz alýshy tirkelgen.
Qarjyger Aıdarhan Qusaıynovtyń aıtýynsha, bizdegi taýarlardy bólip tóleýge alynǵan nesıeler halyq úshin yńǵaıly. Biraq statıstıkada bul nesıe retinde eskeriledi.
«Halyq depozıtteriniń jáne halyqqa kásipkerlik emes nesıelerdiń dınamıkasyn qaradym. Adamdardyń «taza jınaqtary» tutastaı alǵanda turaqty. Halyqty nesıelendirýdiń negizgi ósimi kóbine «kedeılenýden jáne qorqynyshty qaryz alýdan» emes, ádettegideı ómir súretin adamdardyń tórelik esebinen bolady. Túrli jeńildikti ıpotekalar men tipti syılyqaqyly avtomobılderge paıyzsyz bólip tóleýler bolsa, qandaı da bir lıýks telefondar, teledıdarlar, t.b. týraly aıtpaǵanda, depozıtten aqsha alýdyń qajeti joq», deıdi A.Qusaıynov.
Al qarjyger Ánýar Baqythanovtyń aıtýynsha, kóptegen qaryz alýshynyń óz qaryzyn óteıtin tabysy joq bolsa, bul qarjylyq turaqtylyq úshin eleýli táýekel bolýy múmkin. Sonymen qatar sarapshy jaǵdaıdy turaqtandyrý úshin halyqtyń qarjylyq saýattylyǵyn arttyrý jáne qaryz alýshylardyń tólem qabilettiligin baǵalaýdy jaqsartý kerektigin atap ótti.
«Qaıtarýǵa shamasy jetpese de nesıe alý úırenshikti qubylysqa aınaldy. Sonymen qatar biraz azamat ózderiniń bazalyq qajettilikterin qanaǵattandyrý jáne qarjylyq turaqsyzdyq jaǵdaıynda kúndelikti tirshilik úshin kredıtterge júginýge májbúr ekenin kórsetedi. Eń aldymen, qarjylyq múmkindikterińizdi tııanaqty baǵalap, «kótere almaıtyn shoqpardy belge baılaýdan» aýlaq bolý kerek. Ekinshiden, qarjylyq saýatyńyzdy arttyrýǵa umtylý qajet. Bıýdjetti muqııat josparlaý, kiristerdi ulǵaıtý jáne qajetsiz shyǵystardy qysqartý joldaryn izdestirý shart. Úshinshiden, boryshtyq mindettemelerdi óteý problemalary týyndaǵan jaǵdaıda olardy qaıta qurylymdaý úshin qarjy mamandarynan nemese bankterden keńes alý kerek. Sondaı-aq qarjylyq jaǵdaıdy aıtarlyqtaı qıyndatatyn alaıaqtyq shemalarynan saqtaný kerek», deıdi Á.Baqythanov.
