Kollajdy jasaǵan – Qonysbaı ShEJIMBAI, «EQ»
Jańa Salyq kodeksin qabyldaýǵa daıyndyq qyzý. Biraz ózgeris engizilmek. Naqty aıtar bolsaq: 12 salyq túri 11-ge qysqarady; Biryńǵaı jer salyǵy jeke tabys salyǵyna aýysady; Jarnamany ornalastyrý, lısenzııany paıdalaný tólemderi alynady; Sý resýrstaryn, ormandy, janýarlar álemin paıdalaný tólemderi biriktirilip, bir ǵana «tabıǵı resýrstardy paıdalaný» tólemi bolmaq. Demek jańa Salyq kodeksiniń jobasynda fıskaldyq mańyzy joq tólemderdi alyp tastaý, keıbireýlerin biriktirý kózdelgen. Muny Qarjy mınıstrligi Salyq jáne keden saıasaty departamentiniń dırektory Erlan Saǵynaev tolyq túsindirip berdi.
– Jańa Salyq kodeksinde salyqtyq ákimshilendirýge basa nazar aýdarylady. Ákimshilendirýdiń servıstik modeli engizilip jatyr. Salyq eseptiligi qysqarady. Baqylaý sıfrlandyrylady. Jańa Salyq kodeksi jobasynyń negizgi baǵyttaryna toqtalar bolsaq, mańyzdy fıskaldyq mańyzy joq tólemder alynyp tastalady, keıbireýleri biriktiriledi. Olardyń sany 20%-ǵa qysqarady. Jalpy, tólem mólsherlemeleriniń sany 77-ge qysqarady. Alymdardyń 6 túri qysqaryp, mólsherlemeleriniń 34 túri alynyp tastalady. Sondaı-aq memlekettik bajdardyń 5 túri alynyp, mólsherlemeler 51-ge qysqartylady, – deıdi E.Saǵynaev.
Ulttyq ekonomıka vıse-mınıstri Azamat Ámrın de jańa Salyq kodeksinde ákimshilendirýdiń servıstik modeli engiziletinin aıtty. Onyń sózinshe, óndiriske paıdany qaıta ınvestısııalaýǵa keshendi tásilder daıyndalǵan. Arnaıy salyq rejimderi ońtaılandyrylyp, bıznesti bólshekteý táýekelderin azaıtý sharalary qabyldanǵan.
Máselen, korporatıvtik tabys salyǵynyń saralanǵan mólsherlemesin engizý usynyldy. Bul rette 20%-dyq bazalyq mólsherleme saqtalady. Bank sektory men oıyn bıznesinde mólsherlemeni 25% deńgeıinde, óńdeý ónerkásibi, qarjy lızıngi, áleýmettik salada 10%-ǵa deıin tómendetý, sondaı-aq aýyl sharýashylyǵy taýaryn óndirýshilerge 3% deńgeıinde saqtaý josparlanyp otyr. Al ınvestısııalardy yntalandyrýǵa ǵımarat, tehnıka, jabdyqtardy fýnksıonaldyq maqsatymen baılanystyrmaı satyp alýǵa ketetin shyǵyndardy birjolǵy 100% shegerý túrinde salyqtyq jeńildikter kózdeledi. Sondaı-aq BJZQ-daǵy azamattardyń zeınetaqy tólemderin jeke tabys salyǵynan bosatýy da múmkin.
– «Sán-saltanat salyǵyna» kelsek, qymbat múlikke joǵary salyq stavkalary, qymbat jeńil avtomobılderge, alkogol men temeki ónimderine, sondaı-aq teńiz kemeleri men ushý apparattaryna qosymsha aksızder usynylady. Barlyq jeke tulǵalarǵa kólik salyǵynyń stavkalaryn tómendetý usynylady: eger mashınanyń qyzmet etý merzimi 10 jyldan assa, onda stavka 30%-ǵa, al 20 jyldan assa 50%-ǵa tómendetiledi, – dedi vıse-mınıstr.
Jalpy, Prezıdent aıtqandaı, Salyq kodeksin qabyldaýda asyǵystyq bolmaýǵa tıis. Jan-jaqty saraptap, barlyq taraptyń usynysyn zerdelep kórgen jón. Sarapshymyzdyń biri «Salyq kodeksi qaıta-qaıta ózgerse, halyq túsinbeı, salmaǵy tómendeýi múmkin» degen de pikirin bildirgen edi. Osyǵan jaýap retinde Ulttyq ekonomıka vıse-mınıstri Azamat Amrın zań jobasyna uzaq merzimde ózgeris engizbeı otyrý múmkin emesin aıtty.
– Bir kodeks jasap, sosyn oǵan 3-4 jyl ózgeris engizbeýge usynys jasaldy. Biraq olaı bolmaıdy. Álem kúndelikti ózgerip otyrady, reformalar jyl saıyn ótedi. Al salyq barlyq salany qamtıdy. Sondyqtan bir salada ózgeris bolǵanda árdaıym salalyq zańnamaǵa ózgeris engiziledi, – deıdi vıse-mınıstr.
Eske sala keteıik, zań jobasyn talqylaý maqsatynda osy kúnge deıin 12 otyrys ótti. Al negizgi baǵyttary Májiliste bıylǵy 17 qyrkúıek kúni tanystyrylǵan edi. Osy mańyzdy iske Májiliste jumys toby quryldy. Onyń quramyna depýtattar, memlekettik organdar ókili, «Atameken» UKP, qoǵamdyq birlestik ókilderi, sarapshylar bar. Jumys tobynyń otyrystaryna kem degende 150, orta eseppen 230 adam qatysady. Jańa Salyq kodeksi jumys tobynyń jetekshisi Berik Beısenǵalıevtiń aıtýynsha, zań jobasyn naýryz aıynda Májilis qarap, Senatqa joldaıdy. Odan keıin Memleket basshysy maquldap, qol qoısa, Salyq kodeksi 2026 jylǵy 1 qańtardan bastap qoldanysqa enedi degen jospar bar.
– Salyq kodeksi – óte mańyzdy qujat. Jańa zań jobasy bıýdjetti tolyqtyrý joly ǵana emes, qarjylaı naryqty durys retteýdiń tıimdi mehanızmderiniń biri. Salyq tóleıtin adam «kóp tólep jatyrmyn» dep oılaýy yqtımal. Al memleket nemese memlekettik kirister komıteti «salyq az jınaldy» degen ustanymda bolýy múmkin. Sondyqtan munda osy máseleniń bárine ortaq jaýabyn taýyp, salyq elge keletin ınvestısııalardy kóbeıtetindeı jolyn tabýymyz qajet, – dep túsindirdi ol.
Al Májilis depýtaty Ashat Aımaǵambetov jańa Salyq kodeksinde engizilip jatqan ózgerterge synı kózben qarap otyr. Mysaly, qazir kartadan basqa kartaǵa aqsha aýdarǵany úshin komıssııa 150 teńge. Al endi jańa Salyq kodeksi jobasynda usynylǵan norma qabyldansa, mundaı aýdarymdar shamamen 12%-ǵa qymbattaýy múmkin. Alańyna negiz bar.
– Bul – Ekonomıka mınıstrliginiń tólem operasııalaryna qosylǵan qun salyǵyn salýǵa qatysty jospary. Plastıkalyq kartochkalardy paıdalaný, kartochkadan kartochkaǵa aýdarymdar, shottan shotqa aýdarymdar, tólemder men banktik qyzmetter aıtarlyqtaı qymbattaýy múmkin. Ekonomıka mınıstrligi bul shyǵyndardy bankter ózderi jabady dep málimdeıdi, biraq ashyǵyn aıtsaq – bul shyndyqqa janaspaıdy. Bankter eshqashan shyǵyndardy óz esebinen jaýyp qalmaıdy. Olar mindetti túrde bul shyǵyndardy klıentterdiń moınyna artatyn bolady. О́ıtkeni bankter – qaıyrymdylyq uıymdary emes.
Bul normaǵa qarsy Ulttyq bank, Qarjygerler qaýymdastyǵy, sarapshylar, tipti «Atameken» ulttyq kásipkerler palatasy da shyqqan, deıdi depýtat.
Májilis depýtatynyń aıtýynsha, bıýdjet tapshylyǵy máselesin sheshýge eń aldymen bıýdjettiń basym emes shyǵyndaryn qysqartý, artyq jeńildikterdi joıý, sondaı-aq artyq tabys taýyp otyrǵan salalarǵa, onyń ishinde bankterge salynatyn korporatıvtik tabys salyǵyn arttyrý arqyly áreket etý qajet.
Rasynda, Salyq zańnamasyn qabyldaý kez kelgen elde kúrdeli, uzaq úderis bolýy múmkin. Sebebi ol ekonomıkalyq, saıası, áleýmettik aspektilerdi eskerýdi talap etedi. Keıbir elderde salyq zańnamasyn qalyptastyrýda uzaqmerzimdi jumys sapaly júıelerdiń paıda bolýyna yqpal etti. Mysaly, AQSh-tyń salyq júıesi 1787 jyly Konstıtýsııany qabyldaýmen bastalyp, keıin birneshe onjyldyqtar boıy damydy. Qazirgi Federaldy tabys salyǵy 1913 jyly 16-shy túzetý arqyly engizilgen edi.
