Ertis ózeninde qarasha aıynyń sońynan beri sý deńgeıiniń kóterilýi baıqalady. О́zenniń oıpań tustarynda sý arnasynan shyǵyp, jaıylmalarǵa jaıylǵan. Bul jaǵdaı aýyldaǵy mal baqqan jurttyń shóbin qystaqtarǵa jetkizýine qıyndyq týdyryp otyr.
Aqtoǵaı aýdanyndaǵy «Ǵıbrat» sharýa qojalyǵynyń basshysy Azamat Qojmaǵambetov sý kúnnen-kúnge kóbeıip, jaıylmalardaǵy jyralarda gúrildep aǵyp jatqanyn aıtady. Saldarynan toǵaı mańynda shabylyp, oralyp qoıǵan shópterdi aýylǵa jetkizý muńǵa aınalǵan.
– Keshe túnde ǵana jaıylmaǵa baryp, shabyndyq jaqqa ótýdiń múmkindigin qarap keldim. Tehnıka óte almaıdy, sebebi sý ózen arnasynan shyǵyp, qatty ekpinmen jyralarǵa quıylyp jatyr. О́zimniń jáne «Eldos» sharýa qojalyǵynyń jalpy kólemi 200-deı shóp oramasy qalyp qoıdy. Qys bolsa keldi, alda kún sýytyp, aıaz túsedi deıdi aýa raıyn boljaýshylar. Eger shópti jetkize almasaq, qoraǵa kirgen malymyz qyrylatyny anyq. Mundaı jaǵdaı bizdiń óńirde bolyp kórmegen, alǵashqy ret kezigip otyrmyz. Tek bizdiń Jańabet aýlynda ǵana emes, tóńirektegi ózge eldi mekenderdiń halqyna da qıyn bolyp tur, – dep muńyn shaqty fermer.
«Qazgıdromet» mekemesiniń mamandary Ertis ózeninde sońǵy on kúnde sý deńgeıi kóterilgenin rastady. Buǵan Shyǵys Qazaqstandaǵy kaskadty sý qoımalarynan sýdyń mol kólemde bosatylǵany sebep bolǵan kórinedi.
– Ol sý bizdiń óńirge 10-15 kúnde kelip jetti. Sonyń áserinen ózenniń keı tustarynda deńgeıi artty. Máselen, Pavlodarda 82 santımetrge deıin, al Abaı oblysymen shekaralas tusta 1,5 metrge deıin kóterilgen. Sý deńgeıiniń artýy ózen arnasynyń keńdigine, aǵynǵa baılanysty ózgerip otyrady. Onyń ústine ózende muz qatý úderisi áli júrip jatyr. Keı jerlerde áli tolyq qatyp úlgergen joq. Sýdyń kúrt kóterilýine muzdyń da áseri boldy. Qazir deńgeıi tómendep, óz arnasyna tústi. Eldi mekender men jaıylmalarǵa qaýip joq. Aldaǵy ýaqytta qalypty deńgeı saqtalady, – dedi «Qazgıdromet» RMK Pavlodar oblystyq fılıalynyń ınjener-gıdrologi Marına Mınchakevıch.
Sý resýrstary komıtetiniń sý resýrstaryn paıdalaný jáne qorǵaý jónindegi «Ertis» basseındik ınspeksııasy basshysynyń orynbasary Eleýsiz Qambarov Úlbi sý qoımasynan mol sýdyń jiberilgeni májbúrli qadam deıdi. Jaýyn-shashyn men qalyń jaýǵan qar saldarynan qoımada sý kóbeıip ketken.
– Shyǵys Qazaqstannyń joǵary jaǵynda Buqtyrma sý qoımasy tur. Odan beri Shúlbi sý qoımasy ornalasqan. Ertis ózenine jiberiletin sýdyń barlyǵy Shúlbiden shyǵady. Negizi sý qoımasynan ózenge jyl on eki aı boıy sý jiberilip jatady. Qysta onyń ortasha kólemi sekýndyna 650 tekshe metr. Bul kólemniń eshqandaı qaýpi joq. Qarasha aıynda qoımada sý mólsherden tys kóbeıip ketip, kóbirek sý bosatýǵa májbúr boldyq. Ári qoımany aldaǵy kóktemde keletin mol sýǵa daıyndaýymyz kerek. Bıyl qysta mundaı sý endi bolmaıdy. «Qazgıdromet» mekemesi aýa raıyna, jaýyn-shashynǵa baılanysty uzaq merzimge boljam jasaı almaıdy, sebebi ol ózin aqtamaı qalady. Sınoptıkter qańtar men aqpan aıynda qar kóp jaýady dep boljap otyr. Soǵan oraı sý kóp bolýy múmkin. Aldaǵy ýaqytta sý rejimin retteý jalǵasa beredi, biraq mundaı kúrt kóbeıý bolmaıdy dep oılaımyz, – dedi E.Qambarov.
Jergilikti mamandardyń pikirinshe, Ertis ózenindegi sýdyń kólemi men sapasy jetkilikti baqylanbaı otyr. О́zen Shyǵys Qazaqstannan oblysymyzǵa kirgennen beri qaraı 250 shaqyrym jerde birde-bir gıdrobeket joq. Oblys kóleminde atalǵan ózendi baqylaıtyn nebári 5 beket bar eken. Onyń ekeýi – oblys ortalyǵynda, ózgesi Tereńkól, Ertis, Jelezın aýdandarynda ornalasqan.
«Birinshi gıdrologııalyq beket – qala aýmaǵynda ornalasqan Pavlodar gıdrologııalyq beketi (zaton), al oblysqa kireberisten shamamen 250 km qashyqtyqta birde-bir gıdrologııalyq beket joq. Sáıkesinshe, gıdrologııalyq rejim baqylaýǵa alynbaǵan. Osyǵan baılanysty bizdiń fılıalymyz Aqqýly aýdanynda gıdrologııalyq beket ashý týraly usynysty «Qazgıdromet» RMK qaraýyna joldady. Bir ǵana beket arqyly sýdyń 48 túrli kórsetkishin baqylaı alamyz», deıdi «Qazgıdromet» RMK Pavlodar oblystyq fılıalynyń basshysy Galına Shpak.
Pavlodar oblysy aýmaǵynan aǵyp ótetin Ertis ózeniniń uzyndyǵy – 720 shaqyrym. Arnanyń ortasha eni 600 metr bolsa, keı jerlerde ol 3,5 shaqyrymnan asady. О́zenniń sý jınaý alańy – 260 myń tekshe shaqyrym, ortasha tereńdigi – 3-4 metr. Shyǵys Qazaqstandaǵy bóligi bógender kaskadymen bógelgen. О́zen boıynda tehnologııasy soǵan táýeldi ondaǵan úlken kásiporyn, elektr stansalary ornalasqan.
Pavlodar oblysy
