Túrkistan oblysy Otyrar aýdanyndaǵy Qoǵam aýylynan qazaq kúresi, sambo, dzıýdodan sport sheberleri kóptep shyqty. 70-jyldardyń ortasynda osy aýylǵa qazaq kúresiniń qazyǵyn qaǵyp, keregesin kótergen bilikti bapker Ońalbek Áýelbekov arada elý jyl bolǵanda zamanaýı úlgidegi sport keshenin soǵyp berdi. Qalaǵa suranyp turǵan záýlim keshende sharbolattaı shyńdalyp, sportpen shuǵyldanamyn degen órenge qajettiniń bári bar.
Ońalbek О́tebaıuly búginde zeınetker. 29 jasynda oqý aǵartý isiniń ozyq qyzmetkeri ataǵyn alǵan bilikti maman. Qoǵam orta mektebinde dene shynyqtyrý páninen sabaq bere júrip qazaq kúresiniń úıirmesin ashyp, balalardy balýandyq ónerge baýlydy. Mekteptiń buryshyndaǵy ulardyń uıasyndaı ǵana bólmege tóselgen kilem ústinde shynyqqan órenderdiń aldy oblystyq, respýblıkalyq týrnırlerde top jaryp, álemdik dodalarda olja saldy.
«Jyl saıyn aýylymyzǵa mektep bitirýshi túlekter 10, 20 jyldyq kezdesýge keledi. Týǵan jerge týyn tigýge daıar turatyn azamattar qur qol kelmeıtini belgili. Byltyr 10 jyldyq kezdesýge jınalǵan azamattar aqyldasa kele, aýyl jastaryna úndeý tastady. Qoǵam orta mektebiniń ár jylǵy túlekterine bastamashy, uıytqy bolyp sport keshenin salýdy qolǵa aldyq. Eń aldymen bilikti bapker, el aǵasy Ońalbek О́tebaıuly aǵamyzdyń batasyn alyp ıgi isti bastasaq degen baılamǵa keldik. Bilikti bapker bizdiń usynysymyzdy birden qoldady. Tipti qarjylaı qoldaý kórsetetinin aıtyp, qanattandyryp qoıdy. Aq batasyn bergen soń aýqymdy sharýaǵa bilek sybanyp kiristik. Biraq biz jınaǵan qarajat tek keshenniń irgetasyn quıyp, qabyrǵasyn kóterýge ǵana jetti. Qurylysty tolyq aıaqtap, sport keshenin ashý úshin áli de qyrýar qarajat qajet boldy. Ońalbek О́tebaıuly jumys barysyn jiti qadaǵalap, baqylap otyrǵan edi. Eki sózge kelgen joq, qajetti qarjyny aýdaryp jiberdi», deıdi Qoǵam aýylynyń turǵyny, ıgi istiń bastamashysy Dáýren Muqanov. Ońalbek О́tebaıuly óziniń kásibinen tapqan, zeınetaqysynan jıǵan qarjysynan qomaqty soma bóldi. Sport kesheniniń qurylysyna jumsalǵan qarajattyń 70%-yn, ıaǵnı 20 mıllıon teńgeni osy azamat aýdardy.
Ár adam óz mamandyǵyna shynaıy, qulaı berilgende ǵana nátıje shyǵara alsa kerek. Ońalbek bapkerdiń esimi atalǵanda aýyldastary onyń Otyrar aýdanynyń ortalyǵy, 18 shaqyrym jerdegi Sháýildirge jaıaý qatynap ta balalardy kúreske baýlyǵanyn tebirene aıtady. Aýdandaǵy sport mektebinde shákirtterdi kúreske baýlyp, keri qaıtarynda da jaıaý tartady. Qazirgideı kóliktiń aǵylyp jatqan kezi emes, sırek júredi. Osyndaı jankeshti eńbektiń nátıjesi de eseli boldy. Ońalbek bapkerdiń baýlyǵan balýandary aldymen aýdandyq birinshilik, túrli týrnırlerde olja saldy, keıin oblystyq, aımaqtyq jarystarda da jeńiske jetti. Respýblıka chempıonatynda da komandalyq esepte Túrkistan (sol kezdegi Ońtústik Qazaqstan) oblysynyń quramasy birneshe márte top jardy. Jekelegen shákirtteri arasynan Quralbaı Orynbasarov Azııa chempıonatyn úsh márte utsa, Erdáýlet Qurmanov álem chempıonatynyń qola júldegeri atandy.
«Qoǵam aýylynda sport keshenin salýdy kópten beri oılap júr edim. О́ıtkeni 1976 jyly qazaq kúresiniń úıirmesin ashyp, balalardy ulttyq sportqa baýlyǵanda mekteptiń aıadaı ǵana bólmesinde qoldan kúres kilemin syryp, jattyǵý ótkizdik. Eshqandaı jaǵdaı jasalmaǵan bólmede jattyǵyp-aq shákirtterim jeńis bıiginen kórindi. Sol kezde osyndaı zamanaýı úlgidegi keń ári jaryq sport kesheni salynsa dep armandaýshy edik. Táýekel dep bastap ketýge, qysqa jip kúrmeýge kelmeı, qarajat qolbaılaý boldy. Keıin kásipkerlikke bet buryp, sharýamyz jolǵa qoıylyp, tabysqa kenelgen soń sol maqsat-murat qaıta qylań berip edi. Aýylymyzdyń jastary ózderi bastama kóterip kelgende qýandym. Eldiń erteńgi tizgini osyndaı kózi ashyq, tereńnen oılaı biletin býynnyń qolynda. Sport kesheniniń qurylysy ýaqytynda aıaqtaldy. Meni qýantatyny – aýyl balalaryna barlyq jaǵdaıdyń jasalǵany. Jýynatyn bólmesinde ystyq sý da, sýyq sý da jyldyń qaı mezgili bolsyn toqtaǵan emes. Ortalyq qazandyqtan jylý berilgen. Kún sýytqan mezgilde de balalar jaýramaı, alańsyz daıyndyq júrgizedi. Sport kesheninde toǵyzqumalaq oıynyna da arnaıy bólme jasaqtalǵan. Aýyldyń balalary úıirmege jazylyp, erteli-kesh zııatkerlik oıynnyń qyr-syryn meńgeredi», deıdi Ońalbek Áýelbekov.
Sport kesheniniń ashylýy jastardyń salamattylyqty serik etip, buqaralyq sporttyń damýyna serpin berip otyr. Sabaqtan kelgennen keıin telefonǵa baılanbaı, bir aýyq toǵyzqumalaq oınap, oılaý qabiletin damytady, tanymyn keńeıtedi. Tipti Qoǵam aýylynyń balalary toǵyzqumalaqtan ta túrli deńgeıdegi týrnırge qatysyp júldeli bolyp ta júr.
Qazaq kúresinen bapker Qonys Arystanov Ońalbek О́tebaıuly aýyldan Almatyǵa kóship ketse de jıi qatynap, balalardyń kúresý ónerin jiti qadaǵalap otyratynyn aıtady. «Aǵaıymyz jas balalar mańyzdy saıystarǵa attanarda qarjylaı qoldaý kórsetip, demeýshilik tanytady. Kúreske arnalǵan kúrteshelerge deıin satyp alyp, jyl saıyn járdemdesip otyrady. Kezinde bizdi baptap saıystarǵa aparǵanda da óz qarajatyn shyǵyndap, qajetti zatty alyp beretin edi. Keıin oılap otyrsaq, munyń barlyǵy da mamandyǵyna degen adaldyǵy, sertine beriktigi eken. Qashan da ózinen shákirti ozǵanyn qalaıtyn edi. Ádildikti tý etip, únemi shyndyqty aıtýǵa úıretti. Sodan keıin saıys kezinde tóreshiler tarapynan shákirtterine ádiletsizdik jasalyp, jeńisin tartyp alyp jatsa, kimmen de bolsyn aqyryna deıin aıqasyp, aqıqatty aqtap, jeńip shyǵatyn. О́zi jattyǵýdan áste keshikken emes. Otbasynyń jeke sharýasy shyǵyp qalsa da, jattyǵýdy úzbeıtin. Bizdi de solaı baýlydy. Temirdeı tártiptiń arqasynda tolaıym jeńiske qol jetkizdik», degen Qonys Arystanov Qoǵam aýylyndaǵy kúres zalynda kórshi aýyldardyń da balalary jattyǵýǵa jazylǵanyn maqtanyshpen jetkizdi.
Týǵan jerine týyn tigip, at jalyn tartyp, eseıgen shaǵyna deıin qutty qonysyna aınalǵan Qoǵamǵa sport keshenin salyp bergen qaıratkerdiń eńbegi eleýsiz qalǵan joq. Otyrar aýdanynyń qurmetti azamaty atandy, syı-qurmetke keneldi. Bir áttegen-aıy, qazaq kúresi, sambo, dzıýdodan kóptegen sport sheberin álem chempıonatynyń júldegerin shyńdap shyǵarǵan bilikti mamanda eńbek sińirgen bapker mártebesi joq, kezinde ózi qunttamapty. Zeınetker shaǵynda sport keshenin salý tek osyndaı jomart júrekti adal jandardyń qolynan kelse kerek.
