Fotolar: «Egemen Qazaqstan», Erlan Omar
El tarıhynan syr shertken taǵylymǵa toly forýmnyń plenarlyq májilisin «Qazaq gazetteri» seriktestiginiń Bas dırektory Dıhan Qamzabekuly júrgizip, qazirgi qoǵamdaǵy qazaq tiliniń mártebesin kóterý, kitap oqý mádenıetin arttyrýdaǵy gazettiń atqaratyn róli týraly oılaryn ortaǵa saldy.
«Búgin, sátin salǵan Alash kúni, elordamyzdyń tórinde – halqymyzdyń berekesin oılaǵan «Dostyq úıinde» tarıhy tolǵamaly «Egemen Qazaqstan» gazetiniń 105 jyldyq belesin forým formatynda ótkizgeli otyrmyz.
Ulttyń ári barsha qalamgerlerdiń ustazy Ahmet Baıtursynuly aıtqandaı, qashanda gazet – «halyqtyń kózi, qulaǵy hám tili». Sondyqtan qarjylyq qıyndyq elimizdiń de, gazetimizdiń de basyna tónip turǵanda, Prezıdentimiz dál baǵamdaǵandaı, bizge toı toılaıtyn emes, oı oılaıtyn kezeń keldi. Ol oı – zaman amaly men elshil is-áreket, tarıh hám júrip ótken jol zerdesi men tájirıbesi, zııalylar qaǵıdaty men jaýapkershiligi týraly bolýǵa tıis dep sanaımyz.
Birinshi siz ben bizge buıyrǵan gazetten, jurtty aǵartatyn kitap pen qalamnan bastaıyq. Áleýmettanýshylardyń esebinshe, qazir halyqtyń gazet-jýrnal oqıtyn bóligi – 14-17 paıyz ǵana. Sonyń ishinde erteńgi ultqa jaýapty 25-34 jasar azamattardyń merzimdi basylym oqýy 13 paıyzdan aspaıdy eken. Bul – zaman úrdisi (tendensııasy). Iаǵnı arǵy jaǵynda kitap, klassıka oqýǵa baspaldaqtyń shamasyn tuspaldaıdy. Eger búgingi kóp sheneýnik, biraz azamat oılap júrgendeı, «gazet zamany ketti» degenge peıil bersek, saýatsyz muǵalim, saýatsyz oqýshy qataryn kóbeıte beremiz. Ras, zamana qalpyn eskerip, gazettiń ınternet nusqasyn, sondaı-aq áleýmettik jelidegi BAQ formatyn jalǵastyrarymyz sózsiz. Biraq Batys pen Shyǵystyń órkenıetti elderine áli de azyq bolyp otyrǵan dástúrli klassıkalyq formatty jetildirý – basym baǵyt bolyp qalýǵa tıis.
Ekinshi zerde týraly. Dál osy uǵym qazaq uǵymynda ótkenniń qundylyǵyn aıalaýdy jáne jańashyldyqty qatar beredi. Esterińizge sala keteıik, keshegi kúnge deıin «ıntellekt» degendi qazaqsha «zerde» dep júrdik. «Zerde» («Bilim jáne eńbek») jýrnalynyń jańǵyrǵan ataýy da sodan. Tarıhı zerde «Ushqynnan» «Egemenge» deıingi túrli ataý alǵan bizdiń gazetimizdiń Alash basylymdarymen sabaqtastyǵyn aıtady. Zerde – tarıh! Biz eldi el etý jolynda eńbek etken tarıhı tulǵalardy, qıyn da kúrdeli kezeńdegi oqıǵalardy halyqqa, búgingi býynǵa shynaıylyq, tarıhılyq, jan-jaqty qaraý turǵysynan jetkizýimiz qajet.
Úshinshi zııalylardyń boryshy týraly. Qazirgi «Egemen» bastaǵan barsha ult gazeti – zııalylardyń aqyl-oı, syndarly usynys, salıqaly pikirtalas alańy. «Zııa» - nur, jaryq degen maǵynany beredi. Biz qaı kezde de shektelmegenbiz. Ulttyń da, dástúrdiń de, ımandylyqtyń da, álemniń de jaryq, jarqyn oıy gazet tujyrymdamasynyń mazmunyn quraıdy.
Dál osy kúnderi biz úshin senim mańyzdy! Bıyl Jýrnalıstıka kúnine oraı Memleket basshymyz Qasym-Jomart Kemeluly: «Shyn máninde, gazet shyǵarý jáne gazet oqý úrdisi eshqashan úzilmeýge tıis. Osy sabaqtastyqty saqtap qalý kerek. Bul – órkenıetti elderdiń barlyǵynda qalyptasqan dástúr» dep bárimizdi jigerlendiretin oı aıtty. Búgingi forýmnyń bir maqsaty – osy oıdy salalandyrý», dedi Dıhan Qamzabekuly.
Odan ári mereıtoıǵa kelgen mártebeli meımandardyń quttyqtaý tilegine kezek berildi.
QR Parlamenti Senaty Áleýmettik-mádenı damý jáne ǵylym komıtetiniń tóraǵasy Nurtóre Júsip, Dıhan Qamzabekulyna Senat Tóraǵasy Máýlen Áshimbaevtyń quttyqtaý hatyn tabys etti.
Senat tóraǵasynyń quttyqtaýynda:
«Bul – bir ǵana ujymnyń emes, tutas ulttyq jýrnalıstıkanyń torqaly toıy. Memleket basshysy Qasym-Jomart Toqaev ult baspasózi men ult múddesi árdaıym ózektes bolǵanyn aıtqan edi. Shyn máninde ǵasyrdan astam shejiresi bar «Egemen» qaı kezeńde de eldik muratqa taban tiredi. S.Sádýaqasov, J.Aımaýytov, M.Áýezov, B.Maılın, S.Seıfýllın, T. Rysqulov, O.Jandosov, Ǵ.Músirepov sııaqty tuǵyrly tulǵalar qalyptastyrǵan bul dástúr S.Baıjanov, B.Qydyrbekuly, Sh.Murtaza, Á.Kekilbaev, N.Orazalyın, Ý.Qalıjan S.Abdrahmanov, D.Qydyráli sekildi qaıratker qalamgerler tusynda da laıyqty jalǵasyn tapty. Qazirgi tańda bas basylym qazaqtyń dúnıetanymyn keńeıtýge, tarıhy men quńdylyqtaryn dáripteýge, ádebıeti men mádenıetin, bilimi men ǵylymyn damytýǵa jáne eldiń bereke-birligin saqtaýǵa úlken úles qosyp keledi. Prezıdentimizdiń keshendi reformalarynyń mánin jáne Parlament qabyldaǵan zańdardyń mańyzyn halyqqa jetkizý isinde de aıryqsha ról atqarady. Aldaǵy ýaqytta da ult múddesin tý etken mártebeli qyzmette jetistikke jete berińizder», delingen.
Májilis tóraǵasy Erlan Qoshanovtyń quttyqtaýyn Májilis depýtaty Janarbek Áshimjan oqyp berdi.
Atalǵan quttyqtaýda: «Bul – halqymyzdyń ǵasyrdan astam tarıhı jolyn tasqa tańbalaǵan irgeli gazettiń biri de biregeıi. Memleket basshysy Qasym-Jomart Toqaevtyń elimizdi odan ári damytý jolyndaǵy bastamalaryn halyqqa jetkizip, sapaly aqparat taratýda da – Sizderdiń eńbekterińiz orasan. El gazeti «Egemenniń» alda alar asýlary men baǵyndyrar bıikteri mol dep bilemin», dep jazylǵan.
Gazettiń torqaly toıynda QR Úkimeti Baspasóz qyzmetiniń jetekshisi Maqsat Tólegenov Premer-mınıstr Oljas Bektenovtiń atynan egemendikterdi aıtýly merekemen quttyqtady.
«Bútin birneshe dáýirdiń shejiresin boıyna búkken el gazeti otandyq baspasózdi jańa sapalyq deńgeıge kóterip qana qoımaı, tutas ult taǵdyry talqyǵa túsken syndarly sátterde memleket múddesin qorǵaýǵa qyzmet etti. Sondyqtan qaı turǵydan alyp qarasaq ta «Egemen Qazaqstan» qazaq baspasóziniń qara shańyraǵy, egemendiktiń etalony deýge ábden laıyqty», delingen Premer-mınıstrdiń quttyqtaýynda.
Mádenıet jáne aqparat mınıstri Aıda Balaevanyń júrekjardy lebizi jazylǵan quttyqtaý hatyn tabystaǵan vıse-mınıstr Qanat Ysqaqov osy jyldar aralyǵynda gazettiń aty ózgergenimen zaty ózgermegenin, qalaı atalǵanda da óziniń eldiktiń bıik minberi mindetin abyroımen atqaryp kele jatqanyn jáne sońǵy jyldary gazet zamanaýı jańǵyrý úderisin júzege asyryp, ishki mazmuny men syrtqy kelbetin sapalyq turǵyda ózgertkenin atap ótti.
Al Mınıstr quttyqtaýynda bylaı jazylǵan:
«Gazettiń alǵashqy sanynan bastap onda qazaqtyń iri memleket qaıratkerleri men kórnekti qalamgerleri qyzmet etti. Olar ózderiniń jazǵan dúnıeleri arqyly ultty saýattandyrýǵa mol úles qosty.
Memlekettik múdde men jýrnalıstik talapty teń ustaıtyn basylymnyń kásibı deńgeıi, ustanǵan baǵyty eshqashan ózgergen emes jáne aldaǵy ýaqytta da halqymyzdyń murat-maqsaty men qoǵam damýyna laıyqty úlesterińizdi qosa beresizder dep senemin».
Kelesi kezekte Q.Ysqaqov birqatar qyzmetkerge mınıstrliktiń marapatyn tapsyrdy. Atap aıtqanda, «Eńbek ardageri» medalimen gazet sholýshysy Káribaı Musyrman, Mádenıet jáne aqparat mınıstrliginiń «Aqparat salasynyń úzdigi» tósbelgisimen gazettiń Menshikti tilshiler jelisiniń koordınatory Dına Dáýit, tilshiler Nurbaı Elmurat, Elvıra Bókenbaeva, gazettiń Qostanaı oblysyndaǵy tilshisi Nurqanat Qulabaev, Mádenıet jáne aqparat mınıstrliginiń Qurmet gramotasymen tilshi Qýanysh Nurdanbekuly, gazettiń bet qattaýshysy Nazym Matenova, aǵa tilshi Aınash Esalı marapattaldy. Mınıstrliktiń Alǵys haty aǵa tilshi Eskendir Zulqarnaıǵa, korrektor Janar Nurmaǵambetovaǵa, basylymnyń Shyǵys Qazaqstan oblysyndaǵy tilshisi Mereı Qaınarovqa tabys etildi.
Astana qalasy ákiminiń orynbasary Eset Baıken de gazet ujymyn tól merekesimen quttyqtap, qala ákiminiń bas basylymǵa arnaǵan quttyqtaý hatyn tabystady.
«Gazet qaı kezde de halyqtyń kózi, únemi eldik máselelerdi kóteredi. Egemenniń aralasýymen sheshilgen ózekti máselelerdiń sanynda shek joq. Basqasyn aıtpaǵanda osynaý qarashańyraqta eńbek etip, jazýdyń qyr-syryna qanyqqan talaı qalamgerler keıinnen ózderi de bir-bir gazet-jýrnaldyń, shyǵarmashylyq ujymnyń tizginin ustap, abyroımen qyzmet etip keledi. Talaı ýaqyt tezinen ótip, 105 jyldyǵyna qadam basqan gazet ujymyna sáttilik tileımiz. Aldaǵy ýaqytta da eldiń sózin aıtyp, kópshilikti aǵartýmen aınalysa bergeısizder», delingen qala ákiminiń quttyqtaýynda.
Kelesi kezekte sóz alǵan Astana qalalyq máslıhatynyń depýtaty Ǵabıt Tájimuratov máslıhat tóraǵasy Erlan Kanalımovtyń, sondaı-aq Bas redaktorlar klýbynyń birinshi vıse-prezıdenti Muratbek Toqtaǵazın klýb Prezıdentiniń ystyq yqylasyn jetkizdi.
Qazaqstan Respýblıkasynyń tuńǵysh Baspasóz jáne buqaralyq aqparat mınıstri (1991-1993) bolǵan Qýanysh Sultanov jyly lebizin bildirip, táýelsizdiktiń alǵashqy jyldaryndaǵy baspasózdiń róli týraly, onyń ishinde aıtýly basylymnyń ǵasyrdan astam ýaqytta atqarǵan qyzmeti týraly sóz qozǵady.
Kelesi sóz kezegi ár jyldary «Egemen Qazaqstan» gazetiniń basqarǵan tulǵalarǵa berildi. Atap aıtqanda, 2003-2004 jyldary QR Aqparat mınıstri bolǵan jáne 2000-2016 jyldary «Egemen Qazaqstan» gazetin basqarǵan Saýytbek Abdrahmanov, 1995-1996 jyldary QR Baspasóz jáne buqaralyq aqparat vıse-mınıstri jáne 1996-1998 jyldary «Egemen Qazaqstan» gazetiniń basshysy bolǵan Ýálıhan Qalıjanov, 2016-2022 jyldary «Egemen Qazaqstan» AQ basqarma tóraǵasy jáne 2022-2023 jyldary QR Aqparat jáne qoǵamdyq damý mınıstri bolǵan, Senat depýtaty Darhan Qydyráli, 1996-2016 jyldary «Egemen Qazaqstan» gazeti bas redaktorynyń orynbasary, birinshi orynbasary, AQ dırektory, vıse-prezıdenti, basqarma tóraǵasy bolǵan, «Astana aqshamy» gazetiniń bas redaktory Erkin Qydyr baspasózdiń ózekti máseleleri týraly oılaryn ortaǵa saldy.
Forým barysynda Memlekettik syılyqtyń laýreaty, Qazaqstannyń eńbek sińirgen ártisi, opera ánshisi Kenjeǵalı Myrjyqbaı, Qazaqstannyń eńbek sińirgen qaıratkeri, kúıshi, kompozıtor Janǵalı Júzbaı, dástúrli ánshi Erlan Rysqalı án-kúıden shashý shashty.
Gazet ardagerleri Janat Elshibek, Janbolat Aýypbaev, Qaısar Álim, Qarashash Toqsanbaı basylymda eńbek etken jyldaryndaǵy qyzyqty estelikterimen jáne jınaǵan tájirıbelerimen bólisti.
Shara sońynda «Egemen Qazaqstan» gazeti qyzmetkerleriniń jýyrda jaryq kórgen jańa kitaptary tanystyryldy. Atap aıtsaq, Dıhan Qamzabekulynyń «Araına», Ǵabıt Músireptiń «Toǵyzynshy terrıtorııa», Talǵat Batyrhannyń «Bozjaınaq bolmys», Baqytbek Qadyrdyń «Májýsıler», Abaı Aımaǵambettiń «Bilte shamnyń jaryǵy», Batyrhan Sársenhannyń «Belgisiz japyraq jaıly» kitaptary oqyrmanǵa jol tartty. Memlekettik tapsyrys aıasynda shyǵarylǵan kitaptardyń 3000 danasy ulttyq kitaphanaǵa tartý etilgen.
