Ekonomıkany otandyq ónim órge súıreıdi

Ulyqtalǵan ulttyq taǵam

Egemendik alyp, eńse tiktegen shaqta kóp dúnıe kúırep jatty. Sol eleń-alańda bel jazbaı eńbek qylyp, kásip tabıǵatyn jan-tánimen sezinip jetilgen bıznes ıeleri búginde otandyq óndiristiń shıkizattyq emes modelin qalyptastyrýǵa eren úles qosyp jatyr. Solardyń biri – jańa tehnologııany paıdalana otyryp qunarly ulttyq ónimder shyǵaryp júrgen «Adal-As» kompanııasynyń negizin qalaýshy Ermek Mezibaev.

15 jyldan beri ulttyq taǵam dástúrin damytyp júrgen bıznesmen babalar tutynǵan tabıǵı ónimniń kúsh-qýatyn búgingi tutynýshylarǵa sińirgisi keledi. Jergilikti bal qosylǵan tort, dámdi ártúrli baýyrsaq, tátti pechene, qurt, súzbe, jent daıyndaıdy. Keıbir aýyl sharýashylyǵy ónimderin ázirleıtin kompanııalarmen seriktes bolyp, basqa da taǵam túrlerin naryqqa usynady.

– Qazir bizdiń kompanııa «Astal» atty ónim shyǵaryp jatyr. Naǵyz tabıǵı ári dıetalyq taǵam. Quramynda kádimgi ózimizdiń talqan jáne keptirilgen jemis-jıdektiń ártúrli qospasy bar. Adam asqazany áý bastan kishkentaı bolady. Kólemi 450-500 gramm ǵana. Qorytý kezinde oǵan kúsh túsirmeý úshin osy kólemde ǵana tamaqtanýymyz qajet. Biraq biz durys tamaqtanbaýdyń saldarynan nebir dert jabystyryp jatyrmyz. Al «Astal» ónimi óte qunarly. Ol maıly taǵamdardyń ornyn almastyryp qana qoımaı, adamǵa ózinshe kúsh-qýat beredi. Mysaly, 10 kún osyny tutynǵan azamattardy bilemin, olar­­daǵy qant quramy azaıyp, qan qysymy turaqty bola bastaǵan, – deıdi kásip­ker E. Mezibaev.

О́z kásibin jandandyryp qoımaı, 40 shaqty adamdy turaqty jumyspen qamtyǵan kásipkerdiń endigi maqsaty – «Astal» taǵamdyq ónimin álemge tanytý. Qazir ónimderdi Reseı jáne Qy­taı­ǵa eksporttaý máselesi de qolǵa alynyp jatyr.

Akkýmýlıator óndirisi

Jetisý jerindegi akkýmýlıator óndirisi ónerkásiptik maqsatta paıdalanylatyn qýatty akkýmýlıator batareıalaryn shyǵa­rady. Aýmaǵy 14 gektardan asatyn zaýyt bıyl 6 jeltoqsan kúni iske qosyldy. Meke­me maqsaty – otandyq ári sheteldik na­ryqqa sapaly ónim usyný. «ASMA Industrial» munaı-gaz, taý-ken ónerkásibinde, tele­kommýnıkasııada, temirjol salasynda qol­danylatyn ónerkásiptik akkýmýlıa­tor bata­reıa­laryn jasaıdy. Zaýytty negiz­gi shıki­­zatpen otandyq kompanııalar qam­tıdy. Jeke-jeke toqtalar bolsaq, qor­ǵasyndy «KazSınk», kúkirt qyshqylyn «Qaz­atomónerkásip» beredi. Aldaǵy ýaqyt­ta shyǵarylatyn ónimniń 60%-yn shetel­der­ge eksporttap, qalǵan 40%-yn el ishinde satýdy josparlap otyr.

Jaqynda Memleket basshysy osy zaýyt­qa baryp: «Memleket myqty bolsyn desek, eń aldymen, óńirlerimiz qýatty bolýy kerek. О́ndirisi damyǵan elge aınalý úshin osy salaǵa kóńil bólip otyrmyz. Strate­gııalyq mańyzy bar Jetisý obly­syna erekshe nazar aýdaramyz», dedi. Kásiporynǵa salynǵan ınvestısııa kólemi – 8,5 mlrd teńge. Qazir 180 adam jumys is­teıdi. Jylyna 210 myń akkýmýlıator shyǵar­­maqshy.

– Bizdiń mekeme – stasıonarly akkýmýlıa­tor­lar shyǵaratyn eldegi jalǵyz zaýyt. Shyǵaratyn ónimderimizdi negizinen kvazı­­mem­lekettik sektor, «Qazaqstan temir joly», «Qazaqtelekom», KEGOC syndy ult­­tyq kompanııalar alady. Jalpy, «Samuryq-Qazyna» quramyndaǵy kom­pa­nııa­­lar­men kelisim jasap jatyrmyz, – deıdi «ASMA Industrial» bas dırektory Serikbaı Ajmaǵambetov.

Shıraǵan shına zaýyty

Bıylǵy maýsymda Saran qalasynda «Tengri tyres» kompanııasy jeńil avtomobılderge arnalǵan shınalardyń serııalyq óndi­risine kiristi. Baǵa pozısııasy bıýdjettik segmentke jatady. О́nim el naryǵyna, sondaı-aq Reseı men basqa memleketterge eksporttaýǵa arnalǵan. Zaýyt jyl saıyn 3 mln jeńil shına men 500 myń júk shınasyn shyǵarady. Qazir shtatta 660 adam bar. Ony 1 100 qyzmetkerge deıin ósirý josparlanyp otyr.

Tolyq óndiristik sıkly bar zamanaýı joǵary avtomattandyrylǵan kásiporyn rezeńke qospasyn ózi daıyndaıdy. Sodan keıin bul qospadan jeke elementter jasalady. Kúrdeli hımııalyq úderisten daıyn ónimge deıin birsypyra jumys atqary­­la­dy. Árbir shına muqııat tekserýden ótedi. Máselen, daıyn ónimdi sońǵy ret tekserý avtomattandyrylǵan júıemen jasalady. Mundaı baqylaý ár shınanyń sapasyn arttyryp, talapqa saı bolýyn qamtamasyz etedi.

Aıtpaqshy, zaýyt shına óndirisi ǵana emes, el ekonomıkasy men ónerkásibiniń damýyna úlken úles qosyp jatyr. Sebebi zaýyt búginde otandyq óndiristi álemdik stan­darttarmen bir deńgeıge qoıyp, jań­ǵyrtyp otyr. Aıtqandaı, Abaı Qunanbaev atyndaǵy Saran Joǵary gýmanıtarlyq-tehnıkalyq kolledjiniń bazasynda shına óndirý kafed­rasy bar. Oqýdan keıin jas­tar zaýytqa mamandyǵy boıynsha ornalasady. Budan basqa, kásiporyn Akademık Bóketov atyndaǵy Qaraǵandy memlekettik ýnıversıtetimen de ynty­maq­tastyq kelisi­mi­ne qol qoıǵan.

Jeti jańa kásiporyn

Elde jańadan ashylyp jatqan óndiris núkteleri barshylyq. Barlyǵyn tizbelep otyrý shart emes. Bıyl rezeńke men plastmassa buıymdaryn óndiretin 7 birdeı jańa kásiporynnyń jumys bastaǵanynyń ózi eleýli jańalyq. Olardyń jalpy quny – 250,2 mlrd teńge. Nátıjesinde, 1 567 turaqty jumys orny ashylǵan.

«QazIndustry» taldaý dıreksııasynyń málimeti boıynsha, kásiporyndar jeńil jáne júk kólikterine arnalǵan shına, polıetılen qubyry, termoqaptama, streıch-plenka, basqa da buıymdar shy­ǵarady. О́nimderdiń basym bóligi eldiń ishki qajettiligin qamtamasyz etýge baǵyt­talǵan.

Jobalar tolyq qýattylyqqa shyqqan­da, óndirilgen ónim kólemi 110 mlrd teńgege jetýi múmkin. Sondaı-aq polımer men polıetılen qubyrlaryn, tamshy taspalaryn óndiretin taǵy 2 joba josparda tur. Olardyń quny 3,2 mlrd teńgeni qurap, qosymsha 110 jumys ornyn qurýǵa múmkindik beredi.