Infraqurylymdy damytýdyń serpindi strategııasy

Osyǵan baılanysty Úkimet 2029 jylǵa deıingi Ulttyq ınfra­qurylym josparyn ázirlep, bekitti. Qujattyń strategııalyq mindeti – basym jobalardy aıqyn­daý, nysanaly kórsetkishter men ın­fraqurylymnyń negizgi baǵyttaryn belgileý. Damý jospary tórt negizgi baǵytqa bólingen 204 jobany qamtıdy, olar – energetıkalyq (46 joba), kólik salasy boıynsha (59 joba), sýmen jabdyqtaý jáne sý burý (89 joba), sondaı-aq sıfrlyq ınfraqurylymdar.

Bıyl elimizdiń jylý energetıkasyna, jańartylatyn energııa kózderine (JEK) jáne elektr energetıkasyna aıtarlyqtaı áser etken birneshe mańyzdy kelisim men zańdarǵa qol qoıyldy. Energe­tıka mınıstrliginiń «Jylý-elektr energetıkasyn damytý»  bıýdjet­tik baǵdarlamasy sheńberinde res­pýblıkalyq bıýdjetten 14 jobany iske asyrýǵa 52,7 mlrd teńge bólindi, onyń ishinde 6 joba jylýmen qamtýǵa, 8 joba elektrmen jabdyqtaýǵa qatysty.

Energetıkalyq ınfraqury­lym­dy jańǵyrtýdy yntalandyrý úshin elimiz qaıtarymdy ınves­tısııalardyń jyldyq lımı­tin 32 mlrd teńgeden 428 mlrd teńgege deıin ulǵaıtty. Qazir ınves­tı­sııalyq kelisimder sheńberin­de jalpy qýaty 2,48 GVt bolatyn 19 kelisim qoldanysta, onyń ishinde qaıtarymdy ınvestısııalar lımıti ulǵaıǵannan keıin 13 kelisim (jıyntyq qýaty 1,4 GVt) jasaldy.

8 shildede Memleket basshysy jylýmen jabdyqtaý salasynda jınaqtalǵan keshendi problemalardy sheshýge baǵyttalǵan «Jylý energetıkasy týraly» jańa salalyq zańǵa qol qoıdy. Zań sheńberinde ınfraqurylymdy jańǵyrtý jáne salaǵa ınvestısııa tartý kózdelgen.

Halyqaralyq áriptestermen yntymaq­tas­tyq elimizdiń ekologııa­lyq ornyqty energetıka jolyn­daǵy ustanymyn nyǵaıtty. 7 naýryzda Qazaqstan men Saýd Arabııasy Koroldiginiń Úkimeti arasynda 1 GVt jel elektr stansasynyń jobasyn júzege asyrý týraly kelisimge qol qoıyldy. Bul joba Jetisý oblysynda iske asyrylady, ınvestor halyqaralyq kompanııa – Acwa Power. 12 qarashada el Úkimeti men «Qazaq Wind Power» JShS arasynda Jambyl oblysynda jel elektr stansasynyń jobasyn iske asyrý týraly taǵy bir mańyzdy kelisimge qol qoıyldy. Jobanyń negizgi ınvestory – «Masdar» kompanııasy, al JES qýaty 1 GVt quraıdy. Bul keli­sim elimizdiń JEK damytý jáne kómirtegi shyǵaryndylaryn azaıtý jónindegi strategııalyq baǵdarlamasynyń bir bóligine aınaldy. Sondaı-aq qarasha aıynda Qazaqstan-Qytaı úkimetteri arasynda jańartylatyn energııa kózderi salasyndaǵy birqatar jobany iske asyrý týraly kelisim jasaldy. Atalǵan kelisim sheńberinde jalpy qýaty 1,8 GVt jel jáne kún elektr stansalaryn salý josparlanyp otyr, bul energııa kózderin ártaraptandyrýda mańyzdy qadam bolýǵa tıis.

Sonymen qatar elimiz Qatar­ mem­leketiniń qatysýymen bir­ne­she jobany belsendi damytýda. 20 naý­ryzda Qyzylorda oblysyn­da qýaty 1,1 GVt bý-gaz qondyrǵysy men Abaı oblysynda qýaty shamamen 350 MVt sý elektr stansasy­nyń qurylysyn qosqanda, birles­ken jobalardy iske asyrý týraly Qatar elimen úkimetaralyq kelisimge qol qoıyldy. 17 sáýirde Reseı Federasııasymen taǵy bir úkimetaralyq kelisimge qol qoıyl­dy, ol Kókshetaý, Semeı jáne О́ske­men qalalarynda jıyntyq qýaty shamamen 1 GVt bolatyn úsh jylý elektr ortalyǵyn salý jónindegi jobalardy iske asyrýdy kózdeıdi.

Bıyl memlekettik baǵdarlama aıasynda 12 myń shaqyrym avtomobıl jolyn jóndeý jáne salý jumysy bastaldy, onyń 7 myń shaqyrymy jyl sońyna deıin bitýge tıis.  Atap aıtqanda, Qaraǵandy – Almaty (879 km), Taldyqorǵan – О́skemen (768 km), Aqtóbe – Qandyaǵash (96 km), Atyraý – Astrahan (212 km) avtojoldaryn rekonstrýksııalaý aıaqtaldy.

Temirjol kóligi salasynda magıst­raldy temirjol jelisin jón­­­deý jalǵasyp jatyr, bıyl 1401 sha­­qy­­rymǵa jóndeý júrgizil­di (onyń ishin­­de kúrdeli jóndeý – 570 km, kom­­po­nenttik jóndeý – 187 km jáne al­dyn ala josparly jón­deý – 644 km). Sony­men qatar 143 jo­laý­shy vago­ny, 185 lokomotıv jáne 1,5 myń júk vagony jańartyldy. 10 aıda jańa 113 jolaýshy vagony jet­kizil­di, jyl sońyna deıin taǵy 30 va­gon ákelinýge tıis. Jalpy 11 aıda temir­­jol kóligimen 19,2 mln jolaý­­shy jáne 390,5 mln tonna júk tasymal­­dandy. Jolaýshylar tasymaly 2023 jylmen salystyrǵanda 5,5%-ǵa ósti.

Bıyl týrıstik segmentti damytý maq­satynda «Almaty – Túrkistan – Tashkent – Almaty» jańa baǵyty iske qosyldy. Bul joba ishki jáne ha­lyq­aralyq týrızmdi damytýda, son­­daı-aq elder arasyndaǵy mádenı, ekonomıkalyq baılanys­ty yn­­ta­­landyrýda mańyzdy qadam boldy.

О́tkizý qabiletin arttyrý jáne júk tasymalyna jaǵdaıdy jaqsar­tý maqsatynda jalpy uzyndyǵy 1,3 myń shaqyrym bolatyn tórt iri temirjol jobasynyń qurylysy jalǵasyp jatyr.

Teńiz ınfraqurylymy aıtar­lyqtaı nyǵaıdy. Aqtaý portynda jylyna 300 myń JFB ótkizý qabileti bar konteınerlik hab salynýda. Quryq portynda jańa astyq termınaly men «Sarja» kópfýnksıonaldy termınalynyń qurylysy bastaldy.

Jylyna 1 mln tonna qýat­tylyǵy bar jańa astyq ter­mına­lynyń ashy­lýy elimizde tran­zıt pen logıstı­kany damytý baǵytynda mańyzdy oqı­ǵa boldy. Joba aıasynda bir ýaqyt­ta 28 myń tonna astyq saqtaýǵa múm­kin­dik beretin 18 sılos salyndy. Ter­­mı­naldyń konveıerleriniń ónim­di­ligi saǵatyna 300 tonna. Bul ter­mı­nal astyq eksportyn, onyń ishin­de Qazaq­stan – Iran baǵyty jáne Kavkaz aımaǵy elderine jet­kizý kó­le­min art­tyrýdy qamtamasyz etedi.

Sonymen qatar osy jyly Almaty men Qyzylorda áýejaı­laryn­da jańa jolaýshy termınal­dary paıdalanýǵa berildi. Almaty­daǵy termınaldyń ótkizý qabileti 6 ese artty (jylyna 2,5 mln-nan 14 mln jolaýshyǵa deıin), al Qyzyl­ordada 7 ese ósti (jylyna 300 myń­nan 2 mln jolaýshyǵa deıin). Budan bólek, jyl sońyna deıin Shymkent qalasy áýejaıynda jańa termınaldy iske qosý josparlanyp otyr.

Sondaı-aq bıyl Shaqpaq baba asýyndaǵy týnneldiń qurylysy, Buqtyrma sý qoımasy arqyly ótetin kópir, Shamalǵan stansasyndaǵy jolaıyryǵy syndy birqatar iri ınfraqurylymdyq joba aıaqtaldy.

Transkaspıı halyqaralyq kó­lik baǵyty da (THKB) turaqty ósip keledi. О́tkizý qabileti jylyna 6 mln tonnaǵa, onyń ishinde 100 myń JFB konteınerlik tasymal­dar­ǵa deıin ulǵaıyp otyr. 11 aıda júk ta­sy­malynyń kólemi 63%-ǵa ósip, 4,1 mln tonnaǵa jetti, al kon­teı­ner­lik tasymaldar 2,6 esege ar­typ, 50,5 myń JFB qurady. Sonymen qatar Transkaspıı kólik dáliziniń úılestirý ortalyǵy iske qosyldy. Jańa platforma THKB-nyń básekege qabilettiligin arttyrýǵa jumys isteıtin bolady. Bul Eýropa men Azııa arasyndaǵy jetkizý merzimin 15 kúnge deıin qysqartýǵa múmkindik beredi.

Búginde elimizde 450 myńnan astam júk avtokóligi tirkelgen, olar kúndelikti el aýmaǵynda júk tasymaldaıdy. Kólik júıesiniń qalypty jumys isteýin qamtamasyz etý jáne avtojoldarǵa artyq júkte­meni boldyrmaý úshin aýyr sal­maq­ty kólikterdiń salmaǵy men ólshem­derin tıimdi baqylaý qajet. Atal­ǵan máselelerdi sheshý maqsa­tynd­a 2025 jylǵa deıin 220 avtomat­tan­dyrylǵan ólsheý stansasyn (AО́S) ornatý josparlanyp otyr. Stansalar táýlik boıy jumys isteıdi jáne avtokólik quraldary­nyń salmaǵy men ólshemderin úzdik­siz baqylaýdy qamtamasyz etedi.

Elimizde baqylaý júıesin odan ári jetildirý baǵytynda qozǵalys barysynda avtokólik quraldaryn avtomatty túrde ólsheýge arnalǵan «Sergek» qaǵıdatyn engizý josparlanyp otyr.

«Ákimshilik quqyq buzýshylyq týraly» kodekske ózgerister engizil­di. Ákimshilik is júrgizýdiń biryń­ǵaı tizilimi prosessıng ortalyǵymen ıntegrasııalaý jumysy júrgizilip jatyr. Bul ákimshilik úderisterdi tolyq avtomattandyrýǵa, olardy barynsha ashyq ári jyldam júrgizýge múmkindik beredi.