Basty mindet – zaman talabyna saı bolý

Jaqynda «AIemai» halyq­ara­lyq jasandy ıntel­lekt orta­ly­ǵyna barǵan Memleket basshysy «Tehnologııalyq jáne ekonomıkalyq turǵydan ozyq el bolý úshin, eń aldymen, adam kapıtaly, sıfr­landyrý jáne jasandy ıntellekt salasyn damytýǵa basa mán berý mańyzdy. Qazirgi zamanda onsyz bolmaıdy. Sebebi qazir kúlli álem jurt­shy­ly­ǵy sıfrlyq álemde ómir súrip jatyr deýge bolady» dedi.

Rasynda sıfrlandyrý qarqyny ekonomıkanyń damýyna yqpal etip, búgingi kún tártibiniń baǵyt-baǵdaryn aıqyndap berdi. Bıyl jyl basynda Sıfrlyq damý mınıstrligi barlyq qoldanystaǵy komponentterdi bir KazTech-ke biriktirýdi kózdegen edi. Bul damýdyń bastalýynan bastap kez kelgen memlekettik qyzmettiń túpkilikti iske qosylýyna deıingi ýaqytty aıtarlyqtaı qysqartady. Vedomstvo málimetine zer salsaq, árbir jobanyń orta eseppen 40%-ǵa jýyǵy uqsas úderister men talaptardy avtomattandyrýdy qamtıdy.

«Daıyn quramdastardy qaıta paıdalaný ázirleý shyǵyndaryn azaıtýmen qatar, tásilderdi birizdendirýge múmkindik beredi. Eń bastysy, qyzmet kórsetý naryǵynyń ýaqytyn qysqartady. Ol balańmen birge Lego qurastyrǵandaı ońaı ári qoljetimdi bolady», degen edi sol kezdegi vedomstvo basshysy Baǵdat Mýsın.

Qazir kórip otyrǵanymyzdaı, elektrondy úkimet kórsetkishteri jyldan jylǵa artyp kele jatyr. Onyń anyq bir dáleli, ótken jyly onlaın rejiminde 50 mıllıon qyzmet kórsetildi. Ondaǵy qyzmetterdiń 92 paıyzy azamattarǵa úıden tikeleı qoljetimdi. Qazir mınıstrlik proaktıvti qyzmetterdi engizý boıynsha jumys istep jatyr. Osy kezde onyń 46 túri bar. Olar jylyna 2 mıllıonnan astam ret kórsetiledi.

Elimiz «Govtech» kóshbasshylarynyń biri retinde óz quzyretteri men da­ıyn ónimderdi bólisý jaýapkershiligin biledi. Sondyqtan byltyr Tájikstanǵa 3 júıeniń tájirıbesin bólisti. Munymen birge Sıfrlyq damý mınıstrliginiń tabys­ty isiniń arqasynda el azamattaryna ekinshi deńgeıli bankterdiń ótinimderi arqyly 45 qyzmet pen memlekettik qyzmet qoljetimdi boldy. Mysaly, olardyń eń tanymaly – kólikterdi onlaın satý. Eger buryn tranzaksııalardyń 10 paıyzdan azy onlaın rejimde júzege asyrylsa, qazir memlekettik qyzmet reınjınırınginen ótip, banktik qosymshalarǵa engizilgennen keıin onlaın-satý úlesi 75 paıyzǵa deıin ósti. Negizi vedomstvo deregine sensek, elimizde aı saıyn eGov mobıldi qosym­shasyn 4 mıllıonnan astam adam paıdalanady.

Búginde elimizde memlekettik qyzmet­ter­diń 85 paıyzy uıaly telefon arqyly qol­jetimdi eken. Muny Sıfrlyq damý, ınnovasııalar jáne aeroǵarysh óner­ká­sibi mınıstrliginiń ótken jyldy qory­tyn­dy­lap, aldaǵy ýaqytqa jasaǵan josparlarynan kórip otyrmyz. Qazir barlyq memlekettik qyzmetterdiń 92 paıyzy onlaın, al olardyń basym bóligi, ıaǵnı 85 paıyzy uıaly telefon arqyly qoljetimdi eken. О́tken jyly ıpoteka alý, jyljymaıtyn múlikti satyp alý nemese satý, VIP bólmelerdi brondaý, avtokólikterdi zańdastyrý men sıfrlyq notarıýs sııaqty birqatar jańa sıfrlyq qyzmetter iske qosyldy. Sondaı-aq búgin­de jıi qoldanylatyn kommersııalyq bank­terde 51 qyzmet túri qoljetimdi kórinedi.

Eldegi sıfrlandyrý úderisi týraly aıtqanda, eks-mınıstr Baǵdat Mýsın týra­ly aıtpaı ketý múmkin emes. Salanyń damýyna berik negiz qalandy, sonyń arqasynda qazir sıfrlyq transformasııa naqty jemisin berip otyr. «Sıfrlandyrý da ekonomıkalyq paıda ákeledi. Halyqqa qyzmet kórsetý ortalyqtaryna qatysty qyzyqty eskertý: HQKO men Ishki ister mınıstrliginiń aqparattyq júıeleri úzdiksiz ıntegrasııalanǵannan keıin alymdar kólemi aıtarlyqtaı, shamamen 9 ese ósti», degen bolatyn B.Mýsın.

ICRIAP jumysynyń taǵy bir mańyzdy baǵyty – IT-qyzmetterin eksport­taý. Byltyr jyl sońyna qaraı IT-qyzmet­te­ri­niń eksporty josparlanǵan 500 mıl­­­lıon dollarǵa jetkeni boljandy. Al ótken jyldyń 9 aıynda IT-qyzmetterdiń kólemi 2022 jyldyń sáıkes kezeńimen salys­tyr­ǵan­da 43%-ǵa ósip, 734 mlrd teńgeni quraǵan.

Telekommýnıkasııa salasynda 2023 jyly 169 aýyl 4G standartyna kóshti, 80 myńnan asa úı sharýashylyqtary optıkalyq baılanys jelileri arqyly qosyldy, 20 qalada 5G standarty úshin 740 BS ornatyldy. Byltyr jyl boıy 782 jospardan tys tekserý júrgizilip, 3,3 mlrd teńge aıyppul salyndy. Aıyppul mólsheriniń artýy normatıvtik aktilerdiń oryndalýyna áser etti. Máselen, 2022 jyly talaptardyń 30 paıyzy ǵana oryndalsa, 2023 jyly oryndalý paıyzy 65 paıyzdy quraǵan edi.

Internet sapasyn arttyrý maqsatynda bıyl 400 aýyldy 4G standartyna kóshirip, 764 aýylǵa optıkalyq baılanys jelisin ulǵaıtý josparlanǵan. Nátıjesinde 286 aýyldaǵy 100 myń sharýashylyq qosy­lady.

Bıyl mınıstrlik birqatar zańnamalyq túzetýlerdi ázirleýdi josparlady. Oǵan sýperákimshilerdiń qyzmetine baqylaýdy shoǵyrlandyrý, derbes derekterdiń laıyqty kólemin jınaqtaǵan kompanııalardy mindetti kıbersaqtandyrýdy engizý, aqparattyq qaýipsizdikti qarjylandyrý kólemin 10 jylǵa deıin belgileý, – 15% IT-bıýdjet jáne aqparattyq qaýipsizdikti buzǵany úshin aıyppuldy 3 ese ulǵaıtý kiredi.

Halyqqa qyzmet kórsetý ortalyq­ta­ryn­da biregeı termınaldardyń paıda bolǵanyna da birshama ýaqyt ótti. Nátıjesinde, eldegi barlyq HQKO-da jeke kýálikter men tólqujattardy berýge arnalǵan termınaldar ornatylady. Jobanyń biregeıligi, tutynýshylar jeke kýálik pen tólqujatqa kezek kútpeı-aq tapsyrys bere alady. Sonymen qatar qujatqa jaqsy fotosýretti óz betinshe tań­daı alady. Úderis 10 mınýttan aspaıdy. Halyq termınaly jobasy ótken jyly osylaı júzege asyrylyp, el azamatynyń ýaqytyn, jol shyǵynyn únemdep, taǵy basqa kedergilerden aryltty.

Osydan biraz ýaqyt buryn jumysqa ornalasýda, túrli memlekettik qyzmet alatyn kezde suralatyn keıbir anyqtamany qazir onlaın alýǵa bolady. Iаǵnı Halyqqa qyzmet kórsetý ortalyqtaryna sabylyp baryp, uzyn-sonar kezekte turýdyń qajeti bolmaı, bıýrokratııany azaıtýǵa anyq qadam jasaldy.

Máselen, buryn jylyna bir ret barlyq aýrý­hana qyzmetkeri sottylyǵynyń joq­tyǵy týraly, sybaılas jemqorlyq quqyq buzýshylyqtaryna qatysy bol­ma­ǵany jóninde anyqtama jáne t.b. ákelýge májbúr boldy. Tipti Memleket basshysynyń derekqorlardaǵy qajetsiz málimetterge qoıylatyn talapty joıý týraly tapsyrmasy buzylyp jatqany anyqtalǵan edi. Shyntýaıtynda keı isti qoldan qıyndatyp jatatynymyz bar. Qanshama adamdy áýrelep, ýaqytyn sarp etip jatqan osy másele kezinde ońaı sheshimin tapqany jadymyzda. Burynǵy mınıstrdiń Halyqqa qyzmet kórsetý ortalyqtaryn aralaý kezinde osy problemany aıtyp, shaǵymdanǵan medısına qyzmetkeriniń máselesi sol sátte qıyndyq, kedergisiz sheshile ketken. «Densaýlyq saqtaý mınıstriniń sıfrlandyrý máselelerine jaýapty vıse-mınıstrine telefon soǵyp, erteń oblystyq jáne qalalyq densaýlyq saqtaý basqarmalaryna anyqtama suratý talaptarynyń kúshin joıýdy talap etetin sırkýlıarlar jiberýdi, qajet bolǵan jaǵdaıda jáne olardyń kelisimimen kadr qyzmetine qyzmetkerlerge osy anyqtamalardy derekqordan suratýǵa múmkindik berińiz degen usynys aıttym», degen edi B.Mýsın.

Jalpy HQKO qyzmetkerleri barynsha halyqqa baǵdarlanǵan bolýy kerek. Ortalyqtardy jańǵyrtý jumystary qazir de sátti jalǵasyn tapqany jón.

Jalpy ınternet jyldamdyǵyn arttyrý, sol arqyly jurtshylyqtyń ýaqytyn únemdeý baǵytynda qazir de aýqymdy jumystar júzege asyrylýda. Máselen, «Qazaqtelekom» Sapa+ usynatyn telekommýnıkasııalyq qyzmetterdi sapaly jaqsartý jobasyn jedeldetýdi jalǵastyryp jatyr. Búginde kompanııa búkil el boıynsha 100 myńnan astam klıent úshin eskirgen marshrýtızatorlardy jańasyna aýystyrdy. Endigi mindet – jańa jylǵa deıin taǵy 200 myń zamanaýı modemdi ornatý. Atalǵan joba bıylǵy qazan aıynda bastaldy. Qazir «Qazaqtelekomǵa» marshrýtızatordy aýys­tyrý týraly túrli arnalar arqyly kún saıyn júzdegen ótinish túsedi eken.

«Jobanyń basynda kóp otandasymyz birshama senimsizdik tanytty. Tipti keńesshilerdiń marshrýtızatordy aýystyrý týraly usynysynan bas tartty. Biraq Sapa+ iske asyrylyp, ol týraly habardar bolý ulǵaıǵan saıyn adamdar kompanııaǵa jabdyqty jańartý týraly ótinishpen jıi habarlasa bastady. Osy múmkindikti paıdalanyp, klıentterden óz ótinishin jiberýin ótinemin. Mamandar sizge jańa jáne joǵary jyldamdyqty roýter ákeletini anyq. Jobanyń basynda aldymyzǵa órshil maqsat qoıdyq – jyl sońyna deıin búkil elde 300 myń zamanaýı marshrýtızatordy ornatamyz. Búginde onyń 100 myńnan astamyn ornattyq, endigi ekpindi tómendetpeı, taǵy 200 myńyn ózgertip úlgirý kerek», dedi «Qazaqtelekom» AQ basqarma tóraǵasy Baǵdat Mýsın.

Aıtpaqshy, SAPA+ jobasyna qaty­sý­dy tekserý men jańa marshrýtıza­tordy ornatýǵa ótinim berý úshin «Qazaq­te­lekom» klıentteri iOS jáne Android qurylǵylarynda júktep alýǵa bolatyn telecom.kz mobıldi qosymshasyn paıdalana alady. Ol úshin rastalǵan nómirdi paıdalanyp, qoldanbaǵa kirý kerek. SAPA+ krıterıılerine sáıkes keletin tutynýshylar dereý arnaıy habarlama alady. Sonymen qatar telecom.kz qosymshasynyń basty betinde ótinimdi jiberýdiń qosymsha túımesi de qoljetimdi bolady.