Is-shara barysynda avtordyń «Alash joly jáne Ahmet Baıtursynuly» atty ǵylymı zertteýler jınaǵy, ult ustazynyń ómiri men qyzmetine qatysty buryn belgisiz bolyp kelgen arhıvtik qujattardan turatyn «Taýqymet» jınaǵy, sonymen qatar Qazaq handyǵy dáýirine qatysty ańyzdarǵa folklorlyq, tarıhı-fılologııalyq taldaý eńbegi, «Abylaı han jáne irgeles memleketter men halyqtar», «Altyn orda dáýiri jáne qazaq folklory» ujymdyq monografııalary qysqasha tanystyryldy.
«Bes kitap bir jylda jazylý múmkin emes. Bul – sońǵy 2-3 jyldan beri jınalyp qalǵan kitaptar. Sonyń bári baspadan bıyl ǵana shyǵyp jatyr. Munyń syrtynda, Ádebıet jáne óner ınstıtýtymen, Tarıh jáne etnologııa ınstıtýtymen birlesip shyǵarǵan eki ujymdyq monografııa bar. Bes kitaptyń ortaq ataýyn «Hamsa» dep qoıdyq. Ahmet Baıtursynulynyń shyǵarmashylyǵyna arnalǵan «Taýqymet» atty kitapqa taza arhıvtik materıaldar enip otyr», deıdi Almasbek Ábsadyq.
Tusaýkeser rásimine onlaın rejimde Almaty, Astana qalalarynan belgili ádebıetshi, tarıhshy ǵalymdar da qatysyp, ýnıversıtet ujymyna, jınaq avtoryna jyly lebiz bildirdi. Mysaly, Tarıh jáne etnologııa ınstıtýtynyń dırektory, akademık Zııabek Qabyldınov «Hamsaǵa» engen ujymdyq monografııanyń mazmun-sıpatyn tarqatyp, mán-mańyzyn aıtyp berdi.
«Qazaq halqy tarıhty qashanda tulǵalar arqyly qaraǵan. О́ıtkeni qazaqtyń tarıhy myqty tulǵalardyń mańaıynda jasalady dep aıta alamyz. Máselen, Abylaı han, onyń balasy Ýálı han týraly bizdiń ınstıtýt ujymdyq monografııa jazdy. Sebebi handardy tolyq zerttemeı, handardyń portretin jasamaı qazaqtyń tarıhyn jazý óte qıyn. Osy eńbektiń folklor jaǵyn alǵan Almas Ahmetuly folklor arqyly, muraǵattyq materıaldardy toǵystyryp, qosyp, salystyryp, Abylaı han, onyń balasy Ýálı, Bókeı Baraq hanǵa qatysty kóp eńbek atqardy. Búgin tusaýy kesilgen úsh hanǵa arnalǵan monografııanyń bir ereksheligi, bul eńbekke tek tarıhshylar ǵana emes, shyǵystanýshylar, tilshi mamandar, Almasbek sııaqty folklortanýshylar atsalysty. Nege úsh handy birge qarastyrdyq? Birinshiden, Abylaı han elý jyldaı qazaqtyń soltústik-shyǵys óńirin kórshi memleketterdiń ekspansııasynan aman qaldyrdy. Úsh júzdiń hany boldy. Al onyń balasy Ýálı, ókinishke qaraı, kóleńkede qala bergen. Tarıhnamada ol álsiz, ákesine tartpaǵan dep sıpattalyp keldi. Al Máskeýden, Sankt-Peterbýrgten tabylǵan muraǵattar budan basqasha sóıleıdi. Ýálı ákesinen kem bolmaǵan. 1781 jyldan 1821 jylǵa deıin qyryq jyldaı qazaqtyń orta júziniń hany bolǵan. Reseı ımperııasy Qazaq handyǵyn álsiretý úshin 1816 jyly orta júzge Ýálıdiń ústinen Bókeı Baraq han ulyn saılap jiberedi. Bókeıdiń tikeleı urpaǵy – Álıhan Bókeıhanuly. Ujymdyq jınaq osy úsh tulǵany baılanystyrady. Almasbek baýyrymyzdyń qazaqtyń tarıhyna qosqan úlesi erekshe tańbalanyp qaldy dep aıta alamyz», dedi ǵalym.
«Qazaq gazetteri» seriktestiginiń basshysy, akademık Dıhan Qamzabekuly avtor eńbekterine laıyqty baǵa bere kelip, Ahmet Baıtursynuly atyndaǵy ýnıversıtet ujymyna ǵylymı izdenis jolynda tabys tiledi.
«Búgingi is-shara ǵalymdy, onyń eńbegin qurmetteý arqyly jalpy Aqańnan bastalǵan ónegeli joldy jalǵastyrýlaryńyz dep esepteımiz. Al endi kópshilikke tanystyrylyp jatqan eńbekterdiń bári qalamdas dosymyz Almas myrzanyń zertteý baǵytyna sáıkes keledi. О́ıtkeni tarıhı jyrlar, Abylaı han dáýiri – bári de sol Shyńǵys hannan bastap Joshy ulysynan beri jalǵasyp kele jatqan qazaq tarıhymen sabaqtas. Qazaqtyń batyrlyq jyrlaryndaǵy, tarıhı ápsanalaryndaǵy erlik pen qaharmandyqqa baılanysty talaı rýhanı kómbelerimizdi ashyp kórsetetin dúnıe. Sondyqtan folklortanýshy, ádebıettanýshy ári tarıhshylarǵa kóp oıtamyzdyq aıtqan ǵalym retinde Almas Ábsadyqtyń oıy da, tujyrymdamasy da erekshe. Al endi táýelsizdik kezeńinde Aqań týraly kóp dúnıe jazyldy. Sizderdiń ýnıversıtetterińiz atyn alyp otyrǵan Aqań – úlken muhıt tárizdi. Muhıt deýimizge sebep – Aqańmen barlyq salanyń ǵalymdary, mamandary maqtana alady. Kez kelgen salaǵa bastaý, irgetas ete alady. Tutastaı zertteldi degen Aqańnyń ózinde qanshama aqtańdaq bar. Almas Ábsadyqtyń úlken eńbegi – keıingi zamanda ǵalymdar kóp barmaǵan dúnıeni ashty, jarııalady, sonysymen ǵylymǵa olja saldy. Biz Almas myrzanyń Ahmet Baıtursynulynyń oqyǵan, muǵalimdik etken ortasyna baılanysty naqty derekke qurylǵan materıaldarynyń bárin alashtanýshy retinde asyǵa kútip, qýanyp oqyp otyrdyq. Sondyqtan búgin usynylyp otyrǵan Aqań týraly eki eńbeginiń ózi onyń «hamsa» (bes) monografııasynyń negizgi ózegin quraıdy. Aqańnyń tarıh týraly qanshama tamasha oılary bar. Tarıhtan ultqa qajet dúnıeni alý kerek. О́ıtkeni tarıh degen úlken qat-qabat dúnıe ǵoı, adasatyn, adastyratyn tustary bar. Shatasqan, shatastyratyn, názik jerleri de bar. Ahmet Baıtursynulynyń tujyrymy – osynyń bárinen ultqa qajet dúnıeni alý, ony ulttyń ıgiligine jaratý. Osy dúnıeni professor Almas Ábsadyq ózek etip alǵan», dedi akademık.
Saltanatty is-sharanyń sońynda ǵylymı izdenis jolynda aıtarlyqtaı tabysqa qol jetkizgen stýdentter marapattaldy.
Qostanaı oblysy
