Sýret: qaragandyhabary.kz
Ertis-Baıan óńirinde 359 mektep bar, onyń beseýi – jekemenshik. Barlyq bilim uıasynda 116 myńnan astam oqýshy bilim alady. Tálim-tárbıe berý isine 13 395 pedagog jumyldyrylǵan.
Qazirgi ýaqytta óńirdiń bilim salasynda kadrlyq máseleler baıqalyp otyr. Eń áýeli mektep basshylyǵynda otyrǵandardyń jasy ulǵaıyp barady. Baqandaı 27 mektepti zeınet jasyndaǵy adamdar basqaryp otyr. Jalpy, dırektorlardyń ortasha jas shamasy – 45-59 jas aralyǵynda. Bul statıstıka pedagogıka salasyndaǵy basshylyq býynda qartaıý úrdisi bar ekenin baıqatady.
Taǵy bir túıtkil, 84 bilim berý uıymyndaǵy dırektorlar basshynyń mindetin atqaryp otyr.
– Keıbir mektepterge basshynyń taǵaıyndalýy uzaqqa sozylyp, ornyna mindetin ýaqytsha atqarýshy uzaq otyryp qalatyny ras. Bul jaǵdaı kóbine kandıdatýralar Bilim jáne ǵylym mınıstriniń 2009 jylǵy 13 shildedegi «Pedagog laýazymdarynyń úlgilik biliktilik sıpattamalaryn bekitý týraly» № 338 buıryǵynda kórsetilgen talaptarǵa saı kelmeıtinimen baılanysty. Oblysta zeınet jasyndaǵy basshylardyń barshylyq ekeni belgili. Olardyń basym bóligi Aqsý qalasynda (4 adam) jáne Pavlodar aýdanynda (4 adam), – deıdi Pavlodar oblysy bilim berý basqarmasy basshysynyń orynbasary Gúlmıra Bashırova.
Bilim jáne ǵylym mınıstrliginiń joǵaryda atalǵan buıryǵynda bastaýysh, negizgi orta jáne jalpy orta bilim berý uıymdarynyń basshysyna (dırektor, meńgerýshisi) qoıylatyn biliktilik talaptarynda bylaı delinedi:
«Joǵary (joǵary oqý ornynan keıingi) pedagogıkalyq bilim nemese pedagogıkalyq qaıta daıarlaýdy rastaıtyn qujat, pedagogıkalyq jumys ótili keminde 5 jyl, onyń ishinde sońǵy 2 jyl úzdiksiz pedagogıkalyq ótili, basshynyń orynbasary laýazymynda nemese orta bilim berý uıymynyń basshysy laýazymynda keminde 2 jyl ótili;
– nemese joǵary biliktilik sanatynyń nemese pedagog – sarapshynyń nemese pedagog – zertteýshiniń nemese pedagog – sheberdiń biliktilik sanatynyń bolýy; ne bilim berý uıymynyń «úshinshi biliktilik sanatty basshysynyń orynbasary» nemese «ekinshi biliktilik sanatty basshysynyń orynbasary» nemese «birinshi biliktilik sanatty basshysynyń orynbasary» biliktilik sanatynyń ne «basshy-uıymdastyrýshy» nemese «basshy-menedjer» nemese «basshy-kóshbasshy» biliktilik sanatynyń bolýy.
30-dan endi asqan pedagogterdiń joǵaryda atalǵan biliktilik talaptaryna tez arada jete qoıýy ekitalaı. Sondyqtan basshy býynnyń qartaıý úrdisi óńirde áli de saqtalyp tura beretindeı. Deı turǵanmen resmı derekterde oblystaǵy pedagogterdi 60 paıyzdan astamy joǵary bilikti ekeni kórsetilgen.
Onyń ústine aımaqtaǵy bilim berý uıymdarynda matematıka, fızıka, ınformatıka, hımııa pánderi boıynsha maman jetispeýshiligi saqtalyp otyr.
Gúlmıra Bashırovanyń aıtýynsha, atalǵan pánderdiń muǵalimderine degen qajettilik ártúrli faktorlardyń, sonyń ishinde demografııalyq ózgeristiń, kadrlyq, bilim berý máseleleriniń áserinen týyndap otyr. Buǵan qosa tehnologııa men ǵylym salasyndaǵy mamandardy daıarlaýǵa qoıylatyn talaptardyń joǵarylaýynyń saldary da bolýy múmkin.
– Sońǵy jyldary granttardyń eń kóp sany ınjenerlik, qurylys jáne pedagogıka salasyna bólinip keledi. Jas mamandardy tartýǵa, qazirgi pedagogterdiń biliktiligin arttyrýǵa, jalpy bilim berý ınfraqurylymyn jaqsartýǵa jaǵdaı jasaı otyryp, osy mamandyqtardaǵy muǵalimder jetispeýshiligin azaıtýǵa talpynys jasalyp otyr. Aımaqtardaǵy túlekterdi jumysqa ornalastyrý maqsatynda joǵary oqý oryndary bilim berý basqarmasymen birlesip, «Bos oryndar jármeńkesin» turaqty ótkizedi. Dál osyndaı jármeńkeler bıyl Qazaq ulttyq qyzdar pedagogıkalyq ýnıversıtetinde, Semeı qalasynyń Shákárim atyndaǵy ýnıversıtetinde, Abaı atyndaǵy Qazaq ulttyq pedagogıkalyq ýnıversıtetinde, Álkeı Marǵulan atyndaǵy Pavlodar pedagogıkalyq ýnıversıtetinde uıymdastyryldy, – deıdi ol.
Nátıjesinde, bıylǵy oqý jylynda óńir mektepterine 351 jas maman qabyldansa, olardyń basym bóligi Pavlodar men Ekibastuz qalalaryn, Baıanaýyl, Ýspen aýdandaryn tańdaǵan. Bir qyzyǵy, zeınet jasyndaǵy dırektorlary kóp Pavlodar aýdany men Aqsý qalasyna barǵan jas pedagogter óte az. Aqsýdy nebári 13, Pavlodardy 18 jas ustaz tańdaǵan. Osyǵan qaraǵanda bul aýmaqtar jas mamandardy qyzyqtyrýdyń jolyn taba almaı otyrǵanǵa uqsaıdy. Olarǵa úlgi retinde Baıanaýyl aýdanyn atap ótýge turarlyq. Oblystaǵy eń shalǵaı aýdan bola tura, ondaǵy mektepterge bıyl 41 jas maman jumysqa turǵan.
Al oblystyq qoǵamdyq keńes múshesi Erkeǵalı Janǵazy jas mamandardyń mektepke ornalasýyna qatysty kedergiler kóp ekenin aıtady. Testileýden ótken jas maman ótinishti saıt arqyly beredi. Mektep ákimshiligi qabyldap alady da, bekitilgen talaptarǵa sáıkes ótinish berýshini jumysqa qabyldaıdy. Osy jerde keıbir bilim ordalary jas kadrlardan meılinshe bas tartyp, tájirıbeli muǵalimderdi tańdaıtyny baıqalyp qalyp otyr.
Bilim basqarmasynyń dereginshe, qazir óńirdegi bilim berý uıymdarynda 68 jumys orny bos tur. «Dıplommen – aýylǵa!» baǵdarlamasy aıasynda aýyldyq jerlerge sońǵy eki jylda 400-deı jas maman barǵan. Olarǵa kóterme járdemaqy tólenip, baspana satyp alǵysy kelse 0,01 paıyzben turǵyn úı qaryzy beriledi. Eńbek joly jańa bastalǵan ustazdar aıyna shamamen 200-250 myń teńgedeı jalaqy alsa, pedagogterdiń ortasha aılyǵy shamamen 600 myń teńgege jýyqtaıdy.
Pavlodar oblysy
