Bul jobany MediaNet Halyqaralyq jýrnalıstıka ortalyǵy Konrad Adenaýer atyndaǵy qordyń qoldaýymen jáne PAPERLAB zertteý ortalyǵymen birlesip júrgizip otyr.
Demoscope bıýrosynyń dástúrli qorytyndy saýalnamasy 2024 jylǵy eń aıtýly oqıǵalaryna arnaldy. Zertteýdiń negizgi taqyryptary: azamattardyń biryńǵaı ýaqyt beldeýine kóshýin qabyldaýy jáne áleýmettik mańyzy bar ómir salalaryn baǵalaý.
2024 jylǵy 1 naýryzdan bastap Qazaqstan biryńǵaı ýaqyt beldeýine kóshti. Alaıda bul sheshimge qatysty pikirtalas áli kúnge deıin tolastaǵan joq.
DEMOSCOPE saýalnamasynyń málimeti boıynsha, azamattardyń basym bóligi (53,1%) bul sheshimdi qoldamaıdy. Respondentterdiń 22,1%-i ony quptasa, 15,5%-i bul máselege beıtarap qaraıdy, al 7,4%-i múldem beıhabar.
«Azamattardyń bul reforma týraly oıyn anyqtaıtyn negizgi ındıkator – respondentterdiń turatyn óńiri. Qazaqstannyń barlyq derlik oblysynda bul sheshimdi qoldamaıtyn azamattardyń úlesi basym ekeni baıqalady. Ásirese, ýaqyt bir saǵat artqa jyljyǵan óńirlerde narazylyq aıqyn kórinedi», dep jazylǵan habarlamada.
Shyǵys jáne ortalyq óńirlerdiń turǵyndarynyń basym bóligi (74,6%) – Abaı, Shyǵys Qazaqstan, Jetisý, Qaraǵandy, Ulytaý oblystary – biryńǵaı ýaqyt beldeýine qarsy ekenin bildirdi. Almaty (68,4%) jáne Astana (55,7%) turǵyndarynyń kóbi de bul bastamany quptamaıdy.Ońtústik óńir – Shymkent, Almaty, Jambyl, Qyzylorda jáne Túrkistan oblysynyń 47,8% turǵyndary bul bastamaǵa qarsy. Soltústik óńir – Aqmola, Qostanaı, Pavlodar, Soltústik Qazaqstan oblysynda qarsy bolǵandardyń úlesi – 45,3%.
Biryńǵaı ýaqytqa kóshýdi qoldaǵandardyń úlesi azdap basym bolǵan jalǵyz óńir – Qazaqstannyń batys aımaǵy (Aqtóbe, Atyraý, Batys Qazaqstan, Mańǵystaý oblystary): 31,8%-i biryńǵaı ýaqytqa kóshýdi qup kórse, 30,6%-i oǵan qarsy.
2024 jylǵy rezonans týdyrǵan oqıǵany anyqtaý úshin Demoscope saýalnamasyna qatysýshylardan eń aıtýly eki-úsh oqıǵany ataýdy surady. Olar: sý tasqyny (10,8%), AES qurylysyna arnalǵan referendým (10,4%) jáne Talǵardaǵy Sherzat Bolattyń qazasy (7,8%).Sondaı-aq rezonans týdyrǵan oqıǵalar reıtıńinde tómendegi oqıǵalar da bar:
- biryńǵaı ýaqyt beldeýine kóshý (7,6%);jer silkinisi (6,4%);
- Saltanat Núkenovany óltirgeni úshin Bıshimbaevqa shyqqan úkim jáne otbasydaǵy zorlyq-zombylyq týraly zańǵa engizilgen ózgerister (4,4%);
- teńgeniń devalvasııasy (3,1%);
- Parıj Olımpıadasynda qazaqstandyq sportshylardyń óneri (2,6%);
- halyqaralyq is-sharalar, memlekettik saparlar (2,3%);Astanada ótken Dúnıejúzilik kóshpeliler oıyny (2%).
2024 jyldyń taǵy bir mańyzdy ındıkatory – azamattardy eń kóp mazalaıtyn máseleler.
Demoscope málimeti boıynsha, qazaqstandyqtardy eń kóp alańdatatyn máseleler: tómen jalaqy men tabys deńgeıi (37,6%), eń qajetti taýar baǵasynyń ósýi (28,3%), jemqorlyq (26,8%).
Taǵy eskeretin jaıt, Demoscope-tyń buǵan deıingi saýalnamalary boıynsha, tabystyń tómen bolýy men jemqorlyq bilikti kadrlardyń shetelge ketýiniń negizgi sebebi jáne otandyq sporttyń damýyna kedergi keltiredi.
Sonymen qatar negizgi áleýmettik problemalar qatarynda:
Zeınetaqynyń, járdemaqynyń, shákirtaqynyń deńgeıi – 20,6%; Qorshaǵan ortanyń lastanýy – 19,3%; Bilim berý júıesiniń jaǵdaıy – 16,2%; densaýlyq saqtaý júıesiniń jaǵdaıy – 16,1%; qymbat turǵyn úı men onyń nashar jaǵdaıy – 13,1%; jumys ornynyń tapshylyǵy jáne jumyspen qamtýdaǵy qıyndyqtar – 12,7%; kólik ınfraqurylymynyń nasharlyǵy (joldar, trotýarlar jáne t.b.) – 9,3%.
Demoscope saýalnamasy qazaqstandyqtar ómirdiń negizgi salalaryna da kóńili tolmaıtynyn anyqtady. Eń kóp synǵa qalǵandary: ekologııa (54%), ekonomıka (46,5%) jáne azamattardyń ómir súrý deńgeıi (43,3%).
Sonymen qatar kelesi salalarǵa da teris baǵa berildi: jumyspen qamtý (32,9%), densaýlyq saqtaý (31,4%), quqyq tártibi men qaýipsizdik (26,6%), bilim berý (26,3%), saıası jáne azamattyq erkindik (20%).Qoǵam baǵasynyń nasharlaýy Demoscope saýalnamasynyń eki jyldyq nátıjesin salystyrǵanda anyq bilinedi.
2023 jylǵy jeltoqsanda da qazaqstandyqtar ómirdiń mańyzdy salalaryn baǵalaǵan bolatyn. Dınamıkadaǵy derekter barlyq baǵyttar boıynsha ortasha 8%-ke nasharlaǵanyn kórsetedi.
Eń kóp synǵa ushyraıtyn sala – ekonomıkalyq jaǵdaı. Eger 2023 jyly 33,4% onyń nasharlaǵanyn aıtsa, 2024 jyly bul kórsetkish 46,5%-ke deıin ósti. Bir qyzyǵy, ómir súrý jaǵdaıynyń nasharlaǵanyna qaramastan, qazaqstandyqtardyń kóbi (58%) optımızmin saqtap, 2025 jyl bıylǵa qaraǵanda jaqsy ótedi dep senedi.
Sonymen qatar 14%-y jańa jyl shamamen osyndaı bolady dep eseptese, 6,3%-y 2025 jyl qıyn bolady dep kútedi, al 21,7%-y boljam jasaýǵa qınalady. Demoscope zertteýi memlekettik sheshimderdi qazaqstandyqtardyń kóp bóligi qoldamaıtyny áleýmettiń kóńili tolmaıtynyn kórsetedi. Bul faktorlar bolashaqta narazylyq kóńil-kúıiniń artýyna jáne áleýmettik turaqsyzdyqqa ákelýi múmkin.
