Infografıkany jasaǵan – Amangeldi Qııas, «EQ»
Sıfrlyq úkimet keńsesinde atalǵan sala mınıstri «Áleýmettik ámııan», «OTО́ tizilimi», «Onlaın-notarıýs» jobalaryn, azamattar ótinishterin júıeleýge arnalǵan e-Otinish platformasyn jáne basqa da jobalardy tanystyrdy.
Oljas Bektenov ekonomıkany yntalandyrý maqsatynda sıfrlyq orta qurýdyń mańyzdy ekenin aıtty. Ozyq elderdiń barlyǵy sıfrlandyrý men jasandy ıntellektini damytýǵa jappaı ınvestısııa salyp, óz strategııalaryn jasap jatyr. Sıfrlyq tehnologııalar bizde qazirdiń ózinde ónerkásip, ekologııa, densaýlyq saqtaý, bilim berý, jumysqa ornalastyrý, áleýmettik jáne quqyqtyq qoldaý, salyq sektory men bıznes-ortada belsendi qoldanylyp keledi.
«Memleket basshysy memlekettik basqarý júıesindegi sıfrlyq transformasııa ekonomıka men qoǵamdyq ómirdegi ózgeristerge járdem berýge tıis ekenin atap ótti. Neırondyq jeliler arqyly biz táýekelderdi jáne tótenshe jaǵdaılardy boljap, olardyń aldyn alamyz. Sondaı-aq proaktıvti túrde áreket etýge múmkindigimiz bar. Sıfrlyq transformasııa kezinde jańa sıfrlyq sheshimderdi ıntegrasııalaý jumysyn júrgizýimiz kerek. Bul jumystardyń barlyǵy Jasandy ıntellektini damytýdyń 2029 jylǵa deıingi tujyrymdamasy men Jasandy ıntellekt týraly jańa zań aıasynda jalǵasady», dep atap ótti O.Bektenov.
Sıfrlandyrý nátıjesinde 2023 jyly 44 mln-nan astam qyzmet kórsetilgen. Qazirde sıfrlyq qujattar tolyqqandy fızıkalyq qujattarǵa teńestirildi. Azamattar el ishinde ushaqtarda, poıyzdarda eshqandaı fızıkalyq qujatsyz, tek sıfrlyq qujattardyń negizinde erkin júre alady. Bıyl bul qyzmet 200 mln-nan astam ret kórsetilgen. Taǵy bir mysal – onlaın notarıýs. Azamattar elimizden tys jerde bolǵan kúnniń ózinde onlaın túrde qyzmet ala alady. Mundaı qyzmetter 170 myńnan astam ret kórsetildi.
«Biz proaktıvti qyzmetterdi engizýdi bastap kettik. Bul – azamattar ózderi tıisti mekemege júginbeı-aq avtomatty túrde kórsetiletin qyzmetter. Memleket basshysynyń tapsyrmasymen biz áleýmettik ámııandy engizdik», dep málimdedi mınıstr.
Áleýmettik ámııannyń alǵashqy eki qyzmeti bastaldy, onyń biri – oqýshylardy tegin ystyq tamaqpen qamtý, endi biri – tegin dári-dármekpen qamtamasyz etý. Búginde elimizde 2000-nan astam mektepte bilim alyp jatqan 703 myńnan astam oqýshyǵa tegin ystyq tamaq beriledi. Memlekettik dárihanalar júıesi proaktıvti qyzmettermen 100% qamtamasyz etilip, 1,5 mln-nan astam resept óńdelip, berildi.
Sonymen qatar J.Mádıev búginde JK, JShS ashý, ruqsattardy alý jeńildegenin, otandyq taýar óndirýshilerge qoldaý kórsetilip, esep berýdi avtomattandyrý jáne qysqartý júzege asyrylyp jatqanyn jetkizdi. Buǵan qosa adamnyń qatysýynsyz tekserýler sanyn 2 ese qysqartýǵa múmkindik beretin táýekelderdi basqarý júıesi engizildi. Bıyl ǵana 60 myń tekserý júrgizildi.
«Úkimettiń basym baǵyty – otandyq taýar óndirýshilerdi qoldaý baǵytynda derektermen aýqymdy jumys júrgizildi. Búginde 40-tan astam derekter bazasy biriktirildi, bul bazada kásiporynǵa qatysty 2 myńnan astam kórsetkish bar. Bul derekter memlekettik qoldaý sharalaryn kórsetý úshin paıdalanylyp jatyr. Biz derekter bazalary men deshbordtardy júktep, taldamalyq anyqtamalar, áreketke usynystar men kórsetkishterdiń ósýine nemese tómendeýine áser etken faktorlardy alamyz», dedi J.Mádıev.
Máselen, byltyr otandyq taýar óndirýshilerdiń satyp alýy arǵy jylmen salystyrǵanda 50%-ǵa ósken. Sonymen qatar jasandy ıntellekt satyp alýlarda 3,5 trln teńge kólemindegi qosymsha áleýetti anyqtaǵan. Osylaısha, bızneske jasandy ıntellektiniń qalaı kómektesetini aıqyndaldy.
Premer-mınıstr Sıfrlyq damý, ınnovasııalar jáne aeroǵarysh ónerkásibi mınıstrligine óńir ákimderimen birge 2025 jyly memlekettik organdardyń qyzmetkerlerin jasandy ıntellekt quraldaryna oqytýdy qolǵa alýdy tapsyrdy. Ǵylym jáne joǵary bilim mınıstrligi jasandy ıntellekt boıynsha bilim berý baǵdarlamalary men kýrstaryn daıyndaýy kerek.
Jasandy ıntellektini odan ári damytý maqsatynda memlekettik organdardyń aqparattyq júıelerindegi derekter qorynyń qoljetimdiligi jóninde biryńǵaı tásilder ázirleýge erekshe nazar aýdaryldy. Sıfrlyq damý mınıstrligine múddeli memlekettik organdarmen jáne ákimdiktermen birlesip, aqparattardyń der kezinde berilip, ózekti ári durys bolýyn qamtamasyz etý maqsatynda derekterdi jınaý, saqtaý jáne qorǵaý jumystaryn reglamentteý tapsyryldy.
JI-di paıdalanýdy retteıtin zańnamalyq sharalar men normatıvtik-quqyqtyq aktilerdi qabyldaý kerek. Premer-mınıstr derbes derekterdi qorǵaý, kıberqaýipsizdik, jasandy ıntellektini qoldaný arqyly qabyldanǵan sheshimderge jaýapkershilik máselesine basa nazar aýdardy.
Halyqtyń JI salasyndaǵy jańalyqtardan habary az bolýyn eskere otyryp, Sıfrlyq damý, ınnovasııalar jáne aeroǵarysh ónerkásibi mınıstrligine qoldanystaǵy sıfrlyq sheshimderdi odan ári jetildirý jáne olardy paıdalaný týraly jurtshylyqty aqparattandyrý mindeti qoıyldy. Sonymen qatar múddeli memlekettik organdarmen jáne ákimdiktermen birlesip, sıfrlyq tehnologııalar men jasandy ıntellekt quraldaryn engizip, iske asyryp jatqan óndiris oryndaryn qoldaýdyń naqty sharalaryn ázirleý tapsyryldy.
Eńbek jáne halyqty áleýmettik qorǵaý mınıstrligi sıfrlyq vedomstvomen birlesip Otbasynyń sıfrlyq kartasynda ákimder reıtıngi monıtorınginiń avtomattandyrylǵan fýnksıonalyn ázirledi. Taldaý ár aýdan, qala jáne oblys boıynsha júrgizilip jatyr. Bul týraly atalǵan sala mınıstri Svetlana Jaqypova baıandady.
Tórt aılyq jumystyń nátıjesi Shyǵys Qazaqstan oblysynyń Rıdder qalasynyń mysaly arqyly kórsetildi. 1 jeltoqsanǵa deıin 3643 áleýmettik osal otbasy qaldy, olardyń 270-i D sanatynan shyqty. Qalada jasandy ıntellekt ál-aýqatqa áser etetin eń mańyzdy 3 faktordy anyqtady: kirister, turǵyn úı, jumysqa ornalasý. 177 otbasy jumysqa ornalasý jáne kiristerin arttyrý arqyly jaǵdaıyn jaqsartty.
Mınıstrdiń aıtýynsha, derekter eOtinish, 109 qyzmetimen, Otbasynyń sıfrlyq kartasymen biriktirilgen. Jasandy ıntellekt áleýmettik osal sanattar boıynsha júginý salalaryn tańdaıdy. Bul sotqa deıingi is júrgizý, qoǵamdyq jáne jol qaýipsizdigi, turǵyn úı-kommýnaldyq sharýashylyq máseleleri, jerge jáne jerdi paıdalanýǵa, sot isin júrgizýge qatysty máseleler.
Jasandy ıntellekt ákimderge tikeleı jumys isteý kerek máselelerdi de anyqtaıdy. Mysaly, Rıdder qalasyndaǵy problemalar – bul mindetti zeınetaqy jarnalaryn tólemeıtin otbasylardyń aıtarlyqtaı sany, bul jumyssyzdyqtyń nemese beıresmı sektordaǵy jumyspen qamtýdyń joǵary deńgeıin kórsetýi múmkin.
Premer-mınıstr bul jaǵdaıdyń Qaraǵandy oblysy Osakarov aýdanynda qalaı ekenin kórsetýdi usyndy. Osy aýmaqta qazirgi ýaqytta áleýmettik osal sanattaǵy 2382 otbasy turady. Dınamıka oń. Táýekel aımaǵynyń mańyzdy faktorlarynyń qataryna kirister men jumysqa ornalasý kiredi. Bilim berý, memlekettik basqarý, qujattamalyq qamtamasyz etý salalaryndaǵy shaǵymdar tirkeledi. JI usynymdarynyń biri – aýdannyń áleýmettik-ekonomıkalyq damýynyń nysanaly baǵdarlamasyn ázirlep, engizý. Jańa jumys oryndaryn, ásirese turaqty tabys ákeletin salalarda jumys oryndaryn ashý mańyzdy baǵyt bolýǵa tıis.
«Bul biz júzege asyra alatyn bastapqy kezeń. Qazir bizdiń aldymyzda Eńbek táýekelderiniń kartasymen tikeleı ıntegrasııalaý mindeti tur, onda ákimge zeınetaqy jarnalaryn aýdarmaı, jalaqy boıynsha bereshekke jol beretin kásiporyndardyń naqty ataýlary kórsetiletin bolady. Sondaı-aq bizde quny 33 mln teńge bolatyn 755 jobanyń ınnovasııalyq navıgatory bar, olar 150 myń jumys ornyn ashý arqyly júzege asyrylyp jatyr», dep atap ótti mınıstr.
Premer-mınıstr jasandy ıntellekt beretin usynystarǵa nazar aýdardy.
«Osakarov aýdanyndaǵy jasandy ıntellekt qazirdiń ózinde áleýmettik jaǵynan az qorǵalǵan otbasylarmen qalaı aınalysýǵa bolatyny týraly usynystar berýde. Mundaı usynymdy barlyq ákimge apta saıyn jiberip, aqparatty avtomatty rejimde ózektendirý qajet bolady. Ár ákim qaı jerde qandaı problemalar bar ekenin kórýge tıis. Bul jasandy ıntellektini qoldanýdyń tikeleı paıdasy. Ony ózderi de taldaýǵa bolady, biraq oǵan qansha resýrstar men ýaqyt qajet», dep túıindedi O.Bektenov.
