Infografıkany jasaǵan – Amangeldi Qııas, «EQ»
Aldymyzda 2027 jylǵa deıin zeınetaqynyń eń tómengi bazalyq mólsherlemesin, eń tómengi kúnkóris deńgeıin 70%-ǵa, al joǵarǵy shegin 120%-ǵa jetkizý maqsaty tur. Oryndalýy úshin satyly qadamdar legi bastalyp ketti. 2025 jyly aılyq eseptik kórsetkish mólsheri 240 teńgege kóbeımek. Iаǵnı 3 692 teńgeden 3 932 teńgege kóteriledi. Sáıkesinshe, memleket tarapynan beriletin járdemaqy men zeınetaqy kólemi de ulǵaımaq. Úkimet zeınetaqy tólemderin el turǵyndarynyń jasy men eńbek etken jyldaryna qaraı 8,5%-ǵa deıin ulǵaıtýdy josparlap otyr.
Naqty aıtar bolsaq, zeınetaqynyń eń tómengi mólsheri – 62 771 teńge boldy. Qazir – 57 853 teńge. Bazalyq zeınetaqy 28 215 teńgeden 32 360 teńgege ósedi. Eń tómengi kúnkóris deńgeıi 43 407 teńgeden 46 228 teńgege kóbeıedi. Al eń tómengi jalaqy deńgeıi esh ózgerissiz qalmaq. Iаǵnı 85 myń teńgeni qanaǵat tutamyz. Keler jylǵa respýblıkalyq bıýdjettiń birshamasy belgilenip te qoıdy. Áleýmettik tólemderdiń 42 túrine 6 trln teńgeden astam shyǵys kózdeldi. Bıylmen salystyrǵanda 12,5%-ǵa ósedi.
Eske sala keteıik, qazir elimizde 2 mln 400 myńnan astam zeınetker bar. Olarǵa jyl basynan beri respýblıkalyq bıýdjetten 3,5 trln teńgege jýyq zeınetaqy tólendi. Onyń ishinde, bazalyq zeınetaqyǵa 1 trln 82 mlrd teńge, yntymaqty zeınetaqy tóleýge 2 trln 355 mlrd teńge bólingen. Al jıyntyq zeınetaqynyń ortasha mólsheri 131 556 teńgege jetti.
2018 jyldan bastap memlekettik bazalyq zeınetaqy tólemi ár adamǵa jeke-jeke taǵaıyndalyp keledi. Iаǵnı azamattyń zeınetaqy júıesindegi ótili eskeriledi. Ony zańda belgilengen normalarǵa sáıkes, óz qalaýynsha sheship alýǵa da bolady. Keıingi ýaqytta qordan aqsha sheshý qarqyny údeı tústi. О́tken aıda jınaqtaryn sheship alǵandar sany aıtarlyqtaı artqan. Kóbi shottaǵy aqshasyn turǵyn úı jaǵdaıyn jaqsartýǵa jumsaǵan. Buǵan 56 myńdaı ótinish túsken. Qazan aıymen salystyrǵan 25%-ǵa artyq. Jalpy, barlyǵy 46,3 mlrd teńgege jetken. Al emdelýge 21 myńǵa jýyq ótinish kelgen. Buǵan qordan 20,5 mlrd teńge aýdaryldy.
Bas banktiń habarlaýynsha, bıyl qarashada BJZQ-ǵa aýdarymdar 20,7 trln teńgege jetken. 31 jastan 40 jasqa deıingi salymshylarda jınaqtardyń eń kóp kólemi 6,02 trln teńge bolyp otyr. Osy topqa jatatyndar sany 3 mln-nan kóp. Al 41 jastan 50 jasqa deıingi otandastarymyzda 5,95 trln teńge bolǵan. Mundaı 2,4 mln shot bar. Bárinen buryn 51 men 60 jasqa deıingiler kóp aqsha jınaǵan – 5,2 trln teńge. Qyzyǵy, eń az zeınetaqy jınaqtary egde jastaǵylarǵa tıesili eken. 71-80 jastaǵy salymshylardyń shottarynda 8,9 mlrd teńge, 81 jastan asqandarda 1,6 mlrd teńge bar.
Aıtpaqshy, zeınetaqy jınaǵyna muqııat bolǵan abzal. Bulaı deıtin sebebimiz, keıingi kezderi osyǵan qatysty jalǵan, qaýipti aqparattar jıi tarap júr. Áleýmettik jelilerde, onlaın-habarlandyrý platformalarynda eń tómengi jetkiliktilik sheginen (TJSh) asatyn zeınetaqy jınaǵyn alýǵa kómektesemin degen usynystar qaptaǵan. Ony tek zeınet jasyna tolǵanda, shetelge ketkende ıakı muragerlik úshin ǵana alýǵa bolatynyn eskergen jón. Zeınetaqy qorynyń baspasóz qyzmeti zańda bekitilgen jaǵdaıdan basqa sebeppen qarjyny sheship alamyn deý alaıaqtyq dep málimdedi. Eger zańsyz qyzmetke kelisseńiz, aqshańyzdan aırylyp qalasyz. Qaýiptiń aldyn alý úshin zań boıynsha aqshany qandaı maqsatqa alýǵa bolatynyna nazar aýdaraıyq:
- Eń tómengi jetkiliktilik sheginen asatyn jınaqtary bar salymshylar (TJSh-dan asatyn soma sheginde);
- Zeınetaqysy joǵalǵan tabystyń (buryn alynǵan jalaqysynyń) keminde 40% quraıtyn zeınetkerler – olar shotta qalǵan jınaqtarynyń 50%-yna deıin paıdalana alady;
- Eńbek sińirgen jyldary boıynsha zeınetkerler (jınaqtarynyń 100%-yna deıin paıdalana alady);
- Zeınetaqy annýıteti shartyn jasasqan salymshylar (jınaqtarynyń 100%-yna deıin paıdalana alady).
